W Polsce nie ma jasnej, jednoznacznej definicji ucznia zdolnego. Na rozumienie pojęcia "uczeń zdolny" maja wpływ dwie oceny: społeczna i psychologiczna: - w rozumieniu społecznym: uczeń zdolny to uczeń, który ma wzorowe zachowanie i najwyższe oceny z przedmiotów szkolnych.
- w ujęciu psychologicznym: uczeń zdolny to ten, który ma wysoki iloraz inteligencji, duże osiągnięcia oraz wysokie zdolności twórcze na różnych płaszczyznach życia.
Wg innej koncepcji (def. Morlanda)
"Uczniowie uzdolnieni to tacy, którzy przejawiają możliwości zaawansowanych dokonań w dziedzinie umysłowej, twórczej, artystycznej, w zakresie zdolności przywódczych czy w poszczególnych przedmiotach nauczania i którzy w celu pełnego rozwinięcia tych możliwości wymagają usług lub zajęć nie dostarczalnych przez standardową szkołę". Dzieci od najmłodszych lat szkolnych przejawiają różnice indywidualne, dotyczące myślenia,bogactwa pomysłów, tempa i łatwości różnych działań,gry na instrumentach rysowania, malowania czynności manualnych i sportowych. Różnice te określa się mianem zdolności. W psychologii rozróżnia się następujące rodzaje zdolności: - ogólne, zwane inteligencją
- kierunkowe, zwane zdolnościami specjalnymi lub uzdolnieniami (np. uzdolnienia plastyczne, językowe, sportowe) - najwyższy stopień to talent
- twórcze, czyli umiejętność znajdowania wielu różnych i oryginalnych rozwiązań zadań i problemów.
Nauczyciel w swojej pracy z uczniami powinien zwrócić uwagę na następujące kategorie cech charakteryzujące uczniów zdolnych: - pod względem intelektu:
logiczne myślenie, dobra pamięć, szybkie i trafne kojarzenie faktów, umiejętność przekładu, wybiórczość w odbiorze, gromadzenie i stosowanie teorii, niechęć do schematów i stereotypów, wnikliwość i dociekliwość, łatwość uczenia się, myślenie twórcze. - pod względem umiejętności:
umiejętność samodzielnej pracy, szukanie oryginalnych rozwiązań, dokonywanie trafnej analizy i syntezy, wyszukiwanie i wykorzystywanie różnych metod pracy, dociekliwość przejawiająca się w zadawaniu pytań, łatwość wyciągania trafnych wniosków, zdolność koncentracji, kojarzenia faktów, bystrość obserwacji i spostrzegawczość, kreatywność. - pod względem charakteru:
obowiązkowość, ambicja, rezolutność, konsekwencja, pomysłowość, samodyscyplina, konsekwencja, pomysłowość, samodyscyplina, wrażliwość emocjonalna, upór, tendencja do zachowań introwertycznych, samoakceptacja, poczucie własnej wartości. - pod względem cech negatywnych:
tendencja do dominacji, narzucania własnego zdania, egoizm, lenistwo, bałaganiarstwo, niechęć do przyznawania się do porażek i błędów, skrytość, postawa rezerwy do otoczenia, alienacja.
Uczniowie jako jednostka a w szczególności uczniowie zdolni mają też swoje kategorie potrzeb: Wg A.H. Masłowa (piramida) rodzaje potrzeb to: Pod względem psychologiczno-pedagogicznym uczniowie zdolni mają szczególnie potrzeby: - poznawcze
- emocjonalne
- społeczne
Kategorie uczniów zdolnych: - Uczniowie mający wysokie osiągnięcia
- Uczniowie mający osiągnięcia poniżej możliwości, których można podzielić jeszcze na:
- I typ - uczniowie będący pod presją grupy
- II typ - uczniowie przyjmujący postawę konformistyczną
- III typ - uczniowie nudzący się w szkole
- IV typ - uczniowie świadomie ukrywający swoje zdolności.
Klasyfikując zdolności uczniów uwzględniamy kategorie inteligencji i kategorie zdolności. Kategorie inteligencji: - Językowa - zdolność mówienia i słuchania, przejawiającą się w mowie i piśmie
- Muzyczna - zdolność mająca charakter słuchowy, przejawiająca się w komponowaniu i słuchaniu muzyki.
- Logiczno-matematyczna - zdolność do umiejętnego operowania długimi łańcuchami rozumowań
- Przestrzenna - wrażliwość wzrokowo-przestrzenną, przejawiającą się w osiągnięciach plastycznych, naukowych, w dziedzinach wymagających wiernej pamięci wzrokowej
- Cielesno-kinetyczna - zdolności ruchowe, pozwalające osiągnąć "szczyty siły lub wdzięku" w sporcie i sztuce
- Wewnątrzosobowa (intrapersonalną) - wysoki poziom samowiedzy i rozumienia siebie.
- Międzyosobowa (interpersonalną) - zdolność do przewodzenia, rozumienia innych i współodczuwania.
Kategorie zdolności to: - Zdolności ogólne - zalicza się do nich wielostronne zdolności intelektualne w każdej dyscyplinie wiedzy i umiejętności akceptowanych społecznie, zarówno o charakterze umysłowym jak i społecznym
- Zdolności specjalne - uwzględnia się tutaj specyficzne zdolności związane z jedną dziedziną np. z naukami ścisłymi, historią czy zdolności przywódcze.
- Talenty - obejmują one: twórczość i innowację, sztuki piękne, muzykę, taniec oraz sport.
- Talenty specjalne - przejawiają się w dążeniu do perfekcji w danej dziedzinie.
Identyfikując uczniów zdolnych w szkole wykorzystuje sięm etody rozpoznawania uczniów zdolnych tj.: - nominacja przyznawana przez nauczyciela
- wyniki sprawdzianów
- współczynnik ilorazu inteligencji
- zwycięstwo w konkursach i olimpiadach
- nominacja przyznana przez eksperta z danej dziedziny, rodziców, grupę rówieśniczą.
Są w szkole, szczególnie w grupie klas I uczniowie, którzy jeszcze nie ujawnili swoich predyspozycji i potencjalnych możliwości. Dla nich dobiera się narzędzia identyfikacji uczniów zdolnych precyzującymi rodzaj, poziom i zakres zdolności tj. - testy inteligencji
- testy do rozpoznawania talentów: aktorskich, sportowych, pisarskich, technicznych, zdolności naukowe, talent twórczy, językowy.
- kwestionariusze badawcze
- ankiety badawcze.
Literatura: - J.W. Eby, J.F. Smutny "Jak kształcić uzdolnienia dzieci i młodzieży"
- J. Szymczyk - poradnik edukacyjny "Kompetencje zawodowe nauczycieli w pracy z uczniem zdolnym"
- A. Maslov "Motywacja i osobowości"
|
