Działa tylko w IE - sorry!    
     

Asertywność

Alicja Gołaszewska


Darz szacunkiem innych i pozyskaj ich szacunek -      
- bądź asertywny      

Na dobre samopoczucie składa się wiele elementów - jednym z nich jest sztuka bycia sobą. To, że ma się własne zdanie na określony temat i, co ważniejsze, nie ma się oporów przed przedstawieniem go innym ludziom jest z pewnością jednym ze składników dobrej jakości życia. Zdrowe relacje między ludźmi opierają się na równowadze między potrzebami własnymi i innych ludzi. Powinniśmy zachowywać się w taki sposób, aby inni ludzie odczuwali, że darzymy ich szacunkiem i chcemy pozyskać ich wzajemny szacunek. Taki sposób zachowania się nazywamy asertywnym. Zachowanie takie pozwala uzyskać to, czego pragniemy, ale nie kosztem innych ludzi. Asertywność pozwala czuć się pewniej w świecie, bez trudu pokonywać codzienne trudności, a co za tym idzie, żyć w mniejszym napięciu nerwowym. Asertywność to pewne specyficzne umiejętności zachowania się w określonych sytuacjach.

Prawa każdego z nas

Zachowanie asertywne to bezpośrednie, uczciwe i stanowcze wyrażanie wobec drugiej osoby swoich uczuć, opinii i postaw, przy jednoczesnym respektowaniu jej praw. Opiera się na założeniu, że każdy człowiek ma swoje prawa i trzeba je szanować. Każdy z nas jest inny i nie można zmuszać partnera do zmiany poglądów czy celów tylko dlatego, że one nam się nie podobają lub kolidują z naszymi. Asertywność zakłada, że istnieją pewne nie niezbywalne praw każdego człowieka. Według nich mamy prawo wyrażać swoje potrzeby, prosić, odmawiać, wyrażać uczucia, wszystko w ramach określonych granic. Zachowania asertywne pokazują naszą odrębność, ale nie atakują, nie obrażają drugiej osoby. Mogą zostać podsumowane następującym sformułowaniem: Ja jestem w porządki i mam prawo być sobą. Ty jesteś w porządku i masz prawo być sobą.

Agresywny, uległy czy potulny

U ludzi różnego rodzaju sytuacje, w których są stawiani przez innych, wywołują na przykład uczucie zakłopotania, napięcia, skrępowania. To częste zjawisko. Są to dla tych osób sytuacje trudne. Reagujemy na nie w zróżnicowany sposób. Wyodrębnione zostały trzy typ zachowań:

  • Agresywne
  • Uległe
  • Asertywne

Agresywność - bywa często mylona z asertywnością. W przypadku zachowań agresywnych sytuacje są spostrzegane jako pole walki, a celem staje się wygrana własna i przegrana, pokonanie innych. W zachowaniach agresywnych respektujemy własne prawa lekceważąc jednocześnie prawa innych. Agresywne zachowanie często prowadzi do starcia, wywołuje agresywną odpowiedź. Zachowując się agresywnie narażamy się, że:

  • popadniemy w konflikt,
  • stracimy szacunek dla siebie,
  • stracimy szacunek dla innych,
  • będziemy nie lubiani,
  • osiągniemy rezultaty odwrotne od zamierzonych.
Czemu bywamy agresywni? Jest wiele powodów: boimy się, że nie dostaniemy tego, o co się staramy, nie wierzymy w siebie, chcemy wyładować złość, chcemy manipulować innymi.

Uległość - polega na respektowaniu praw innych przy jednoczesnym lekceważeniu własnych praw. Lekceważąc własne prawa pozwalamy innym je naruszać. Rezygnujemy z ujawniania własnych potrzeb, odczuć i poglądów. Kumulujemy w sobie wiele spraw, co powoduje nagromadzenie się złości i wewnętrznych urazów. Uległość często prowadzi do tego, że:

  • tracimy poczucie własnej wartości,
  • czujemy się skrzywdzeni,
  • jesteśmy sfrustrowani,
  • zachęcamy innych do dominacji,
  • wybuchamy nagle agresywnie na wskutek nagromadzenia się przykrych uczuć,
  • nie osiągamy tego, co zamierzaliśmy,
  • jesteśmy wykorzystywani.
Dlaczego więc postępujemy wobec innych ulegle? Postępujemy w ten sposób, ponieważ: boimy się utraty aprobaty ze strony innych, boimy się reakcji otoczenia.

Asertywność - polega na respektowaniu własnych praw przy jednoczesnym respektowaniu praw innych osób. Zachowując się asertywnie w naszych stosunkach z innymi osobami cechuje wiara w siebie. Gdy postępujemy asertywnie narażamy się na:

  • wrogie nastawienie do nas przez niektórych ludzi, przez to, że wyrażamy swoje uczucia,
  • otrzymanie etykietki, że należymy do grupy ludzi, którzy przez życie idą przebojem,
  • zmianę naszych stosunków i relacji z innymi osobami,
  • ciągłą krytykę.
Równocześnie, ryzykując, stwarzamy też możliwość wystąpienia wokół nas pozytywnych zmian takich jak:
  • lepsze poznanie siebie i innych,
  • prawdziwe zbliżenie się do innych ludzi,
  • mniej stresów i frustracji,
  • wyrazu podziwu, pochwały otoczenia,
  • samorealizacja, zadowolenie, radość,
  • uzyskanie tego, co chcemy,
  • doznawanie sympatii i przyjaźni.
Dzięki asertywności wzmacniamy szacunek dla innych i dla samych siebie.

Skąd bierze się brak asertywności? Zespół przyczyn tego zjawiska nosi ogólną nazwę katastrofizmu. Jest to właśnie powstrzymywanie wszelkich działań po to, by nie ponieść klęski. Asertywność jest hamowana zarówno wtedy, gdy nie mówimy o co nam chodzi, jak i wtedy, gdy jesteśmy nieśmiali.
Człowiek asertywny - swobodnie ujawnia innym siebie, wyraża otwarcie swoje myśli, uczucia, pragnienia. Czyni to w sposób uczciwy, bezpośredni, śmiało, bez paraliżującego lęku. Jest aktywnie nastawiony do życia, nie czeka na cud, akceptuje swoje ograniczenia, niezależnie od tego, czy w danej sytuacji udało mu się odnieść sukces, czy też nie. Potrafi odpowiedzieć "NIE", zażądać czegoś co mu się należy, nie lęka się nadmiernie oceny, krytyki, odrzucenia. Pozwala sobie na błędy i potknięcia, dostrzegając swoje sukcesy i mocne strony. Akceptuje zmiany w sobie i innych. Potrafi dochodzić swych praw i egzekwować je.

Asertywność w szkole

Większość szkół nie opiera swej działalności w oparciu o asertwność. Jest to u nas nowość w zakresie działań pedagogicznych. Uczniowie nie są zachęcani do asertywności, bo i nauczycielom brakuje treningu, by nie przerodziła się ona w manipulację czy agresję. Dobrze by było, gdyby nauczyciele oparli swoje stosunki z uczniami na asertywności, gdyż stanowi ona podłoże zdrowia psychicznego nauczycieli i uczniów. Pozwala na pozytywne myślenie o sobie i swoich czynach. Ujawnia ukrywane do tej pory uczucia i pozwala mieć nad nimi kontrolę. Asertywność pozwala nawiązywać kontakty satysfakcjonujące obydwie strony oraz wspieranie się wzajemne w sytuacjach kryzysowych. W stosunkach między uczniami dzięki takiej postawie młodzież jest mniej podatna na negatywne wpływy takie jak: spożywanie narkotyków, alkoholu czy palenie papierosów.

I to jest właśnie asertywność

Słowo asertywność oznacza "pewność siebie". Jest to naturalna konsekwencja pozytywnego myślenia o sobie i budowania silnego poczucia własnej wartości. Kosztuje to naturalnie dużo pracy, ale trud ten zostaje po stokroć wynagrodzony. Dowiadujemy się więcej o sobie i dzięki temu stajemy się bardziej świadomi siebie, analizując swoje zachowania i zastanawiając się nad sposobami ich zmiany w tych dziedzinach, w których uznajemy to za potrzebne. Jednocześnie nie pozwalamy, aby inni kierowali naszym życiem.

Poznając swoje potrzeby, ustanawiając cele, a następnie je realizując dajemy sobie szansę na stworzenie szczęśliwego życia. Asertywność to umiejętność "bycia sobą". Umiejętność, którą trzeba sobie wypracować, wyćwiczyć. Ćwiczenia asertywności mogą zająć dużo czasu, ale zwykle są zadawalające. Umiejętności te są godne uwagi i przydatne przy oduczaniu się negatywnych nawyków.