Nauczyciel, który obejmuje wychowawstwo nowego zespołu uczniów staje przed
bardzo ważnym obowiązkiem natury psychologicznej i pedagogicznej - poznania każdego
dziecka, jego osobowości, umiejętności oraz wykazania braków i trudności. Zauważymy
wtedy, że są dzieci, które przekraczają normy rozwojowe. Prawdopodobnie będą wśród nich
dzieci zdolne, bardzo zdolne, wybitnie zdolne, a być może geniusze.
Dzieci utalentowane, czyli posiadające uzdolnienie najwyższego poziomu, przejawiają różne
typy inteligencji:
- lingwistyczna (umiejętność posługiwania się językiem, wrażliwość na słowa,
na modulację głosu)
- matematyczno-logiczna (matematyczno-logiczne rozwiązywanie problemów
w sposób niewerbalny, myślenie abstrakcyjne),
- wizualno-przestrzenna (wizualno-przestrzenne myślenie obrazowe, umiejętne
korzystanie z map, diagramów i tabel, wykorzystanie ruchu),
- muzyczna (poczucie rytmu, uczniowie z tym typem inteligencji lubią rapowanie,
rymowanki, naukę przy muzyce),
- intrapersonalna (wysoki poziom wiedzy o samym sobie, silne poczucie wartości,
automotywacja),
- interpersonalna (łatwy kontakt z innymi ludzmi, dobra komunikacja, lubią prace
w parach lub małych grupach),
- kinestetyczna (uzdolnienia manualne, duże znaczenie zmysłu dotyku, uczniowie
ze zdolnościami kinestetycznymi lubią ćwiczyć z podziałem na role,
wycieczki, zajęcia terenowe).
Definicja ucznia zdolnego zwraca uwagę na dwa rodzaje inteligencji:
- inteligencję intelektualną, która jest wrodzona i nie można się jej nauczyć,
- inteligencję emocjonalną, której można się nauczyć.
Uczniowie szczególnie uzdolnieni często mają wysoki iloraz inteligencji intelektualnej,
ale znacznie mniejszą inteligencję emocjonalną. Są to często ludzie, którzy wykazują niechęć
do współpracy w grupie. Zgromadzeni w jednym miejscu np. jedna klasa rozwijają się tylko
intelektualnie, natomiast są bardzo pokrzywdzeni jeśli chodzi o rozwój emocji i umiejętności
społecznych, dlatego nie należy ich izolować. Definicja mówi, że inteligencja emocjonalna to
zdolność rozpoznawania przez nas nowych własnych uczuć i uczuć innych, zdolność
motywowania się i kierowania emocjami zarówno swoimi jak i osób z którymi łączą nas
jakieś więzi. Rodzice i nauczyciele muszą obserwować, jak dziecko funkcjonuje w różnych
sytuacjach, szczególnie wśród rówieśników, jak realizuje wszystkie role związane z byciem
uczniem. Uczeń zdolny bywa bowiem często kłopotliwy przejawiając skłonności
do negatywnych zachowań, tj.:
- - trudność w przystosowaniu się do grupy (chęć ciągłego imponowania, dominacji, postawa
egocentryczna);
- - zarozumiałość, okazuje lekceważenie rówieśnikom i nauczycielom;
- - przejawianie trudności w przechodzeniu od wiadomości do umiejętności, demonstrowanie
wiedzy encyklopedycznej;
- - chwiejność emocjonalna, nieśmiałość lub nadpobudliwość psychoruchowa, zachowanie
agresywne lub lękliwe.
Z powodu bardzo różnych cech osobowości i sposobów funkcjonowania, ucznia
zdolnego można zdefiniować w dwóch aspektach:
- społecznym - uczeń, który się dobrze uczy, ma wzorowe zachowanie, inne osiągnięcia
w szkole (nie zadaje dziwnych pytań, nie kłamie, nie ma dziwnych pomysłów, grzeczny
prymus);
- psychologicznym - uczeń, który ma wysoki poziom inteligencji, duże osiągnięcia, wysoki
poziom twórczy - czyli charakteryzuje go niepokój poznawczy, umie oderwać się od utartych
schematów, potrafi znaleźć się w nowej sytuacji, ma pomysły nowych rozwiązań starych
problemów, nie boi się nowych rzeczy.
Uczniowie wybitnie zdolni mają specyficzne potrzeby intelektualne, emocjonalne
i społeczne. Powolna dezintegracja społeczeństwa, wzrost egoizmu i bezwzględności,
pogarszanie samopoczucia społeczeństwa wskazuje, że nie możemy polegać głównie na
intelekcie. D. Goleman podkreśla, iż głowa i serce potrzebują się wzajemnie. Jeśli poświęcimy
więcej uwagi inteligencji emocjonalnej - podniesieniu samoświadomości, skuteczniejszemu
panowaniu nad ogarniającymi nas przykrymi uczuciami, zachowaniu optymizmu
i wytrwałości mimo niepowodzeń, rozwijaniu zdolności empatii i troskliwości, współpracy
oraz nawiązywaniu i podtrzymywaniu poprawnych stosunków z innymi - to możemy
spoglądać w przyszłość z większą nadzieją.
Uczeń, który w procesie zdobywania nauki nie zdoła przyswoić sobie zasad
inteligencji emocjonalnej zwiększa podatność na całą gamę zagrożeń: od depresji, poprzez
skłonność do stosowania przemocy aż do zaburzeń łaknienia i narkomanii.
Aby pomóc uczniowi zdolnemu w rozwoju i rozwijaniu własnego intelektu należy
zadbać o jego emocje. Należy uświadomić mu, że uczenie się i nawet ciągła praca nad
opanowaniem jakiegoś zagadnienia może dostarczać ogromnej przyjemności i satysfakcji.
Bardzo dobre efekty przynosi stosowanie zajęć rozwijających twórczość i emocjonalność
takich dzieci:
trening radzenia sobie ze stresem, trening twórczego myślenia, inteligencji emocjonalnej,
gospodarowanie czasem, mnemotechniki. Przede wszystkim jednak nie należy zapominać
o indywidualnym podejściu do dziecka.
Literatura:
- R. Rimm, Dlaczego zdolne dzieci nie radzą sobie w szkole? Poznań 2000
- D. Goleman, Inteligencja emocjonalna Warszawa 2002
- B. Igielska, Niezwykłe dzieci w niezwykłej szkole. "Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze" 2009 nr 1
|
