| |
(...) ludzie tęsknią dzisiaj do ojczyzny, a zamiast niej przyznaje się im tylko państwo. Ojczyzna jest ograniczona, wrośnięta w przeszłość, zawsze nieduża, grzejąca serce, bliska jak własne ciało.
(Czesław Miłosz)
|
"Zasadniczym warunkiem zachowania własnej kultury i jej trwania jest przekaz dziedzictwa kulturowego"(...), który "odbywa się przede wszystkim poprzez przyjęcie wartości tkwiących w bezpośrednich, przyrodniczym i kulturowym otoczeniu człowieka. Wpływa to również na kształtowanie osobowości". Tak mówią pierwsze słowa dokumentu "Dziedzictwo kulturowe w regionie" wydanego przez MEN (Warszawa, październik 1995 r.). Założeniem tego programu jest poznanie przez dzieci i młodzież własnego dziedzictwa kulturowego, które powinno się odbywać do wczesnego dzieciństwa na każdym etapie edukacji poprzez formy i metody pracy dostosowane do rozwoju psychofizycznego i intelektualnego, we współpracy ze środowiskiem, na lekcjach z wykorzystaniem podstaw programowych poszczególnych przedmiotów nauczania oraz w działaniach pozalekcyjnych i pozaszkolnych.
Przystępując do realizacji programu dla gimnazjum, uczeń winien wykazać się umiejętnościami nabytymi w poprzednim etapie edukacyjnym. Jakie więc umiejętności końcowe powinien posiadać uczeń po klasie szóstej szkoły podstawowej w zakresie edukacji regionalnej:
Uczeń potrafi:
- narysować plan najbliższego otoczenia z określeniem najważniejszych dla niego miejsc.
- wskazać na mapie Polski miejsce swojego zamieszkania, gminę, powiat, województwo, granicę swojego regionu i stolicę,
- opisać malowniczy zakątek swojego miejsca zamieszkania,
- wyjaśnić, kiedy i dlaczego powstała jego miejscowość,
- wyjaśnić, skąd pochodzi nazwa jego miejscowości,
- opisać pochodzenia nazw ulic, placów, patronów, szkół, pobliskich instytucji,
- wskazać najważniejsze wydarzenia w historii jego miejscowości,
- wymienić najważniejszych ludzi pochodzących z jego regionu,
- wymienić powiedzenia i przysłowia używane w jego rodzinie,
- zaplanować przebieg uroczystości tematycznie związanej z tradycją regionu,
- zatańczyć wybrane tańce regionalne,
- opisać środowisko geograficzne najbliższej okolicy,
- wymienić zawody najczęściej uprawiane w jego regionie.
Natomiast ogólne cele kształcenia ścieżki edukacja regionalna - dziedzictwo kulturowe w regionie zawarte w podstawie programowej kształcenia ogólnego przewidzianego dla gimnazjum to:
- Rozwijanie wiedzy o kulturze własnego regionu i jej związki z kulturą narodową.
- Kontakt ze światem lokalnym i regionalnym w celu wytworzenia bliskich więzi i zrozumienia przynależności człowieka.
- Ugruntowanie poczucia tożsamości narodowej poprzez rozwój tożsamości narodowej.
- Rozwijanie wiedzy o historii regionu w powiązaniu z tradycjami własnej rodziny.
Aby mówić o edukacji regionalnej winniśmy znać pojęcie regionu, z którym ściśle łączy się edukacja regionalna.
Region - pojęcie wieloznaczne, pochodzące od łacińskiego "regio" (okolica, obszar, kraj). W wielu przypadkach za "swój region" uważa się najbliższą okolicę szkoły, dostępna dla stałych i bezpośrednich obserwacji, jako terytorium zawarte w granicach administracyjnych gminy lub województwa - w klasach gimnazjalnych oraz w szkołach średnich. Termin pochodzący od terminu "region" - to regionalizm, który traktuje się jako ruch społeczny, zmierzający do poznania i twórczego wykorzystania wartości i sił tkwiących w małych zespołach społeczno - przestrzennych.
Istota regionalizmu szkolnego, zwanego edukacją regionalna. Polega na w miarę wszechstronnym przybliżeniu uczniom, stosownie di ich możliwości percepcyjnych, wiedzy o określonej części naszego kraju (regionu szkolnego), z wykorzystaniem różnych źródeł i zastosowaniem różnych metod. Drugą cechą edukacji regionalnej stanowi działalność uczniów na rzecz regionu poprzez prace społeczno-użyteczne. Trzecim założeniem edukacji regionalnej jest wykorzystanie wiedzy regionalnej w procesie dydaktyczno-wychowawczym.
Edukacja regionalna umożliwia wybór niekonwencjonalnych metod pracy, które w znacznym stopniu pozwalają na zaspokojenie psychicznych potrzeb dziecka takich chociażby jak: Zmienność doznań, gromadzenie wciąż nowych wrażeń, potrzeba ruchu i działania.
Wśród metod aktywizujących mogą się znaleźć:
- nauczanie w terenie,
- organizowanie wycieczek naukowych w celu zapoznania zabytków literackich, historycznych regionu,
- notowanie,
- nagrywanie,
- rysowanie w plenerze,
- wykorzystanie naturalnych plenerów przy opracowaniu lektur szkolnych (np. Wesele Boryny w skansenie, Dziady część II w kaplicy),
- lekcje muzealne,
- zbieranie i gromadzenie materiałów regionalnych (pamiętniki, wspomnienia, kroniki),
- wystawki zdjęć i pamiątek rodzinnych,
- drzewo genealogiczne rodziny,
- lekcje - spotkania z ciekawymi ludźmi z regionu, twórcami ludowymi,
- konkursy wiedzy o najbliższym środowisku,
- przygotowania i opracowanie wypowiedzi pisemnych do gazetki szkolnych,
- drama lub elementy dramy na lekcjach "tradycyjnych",
- praca metodą projektu.
Wymienione metody pomogą zaktywizować uczniów najsłabszych i mniej uzdolnionych. Podczas wycieczki regionalnej może zabłysnąć klasowy rysownik np. przy omawianiu stylów architektonicznych, przy kościele Farnym, a także umożliwiamy uczniom wykonanie rysunków charakterystycznych elementów budowli np. okien i drzwi, rodzajów sklepień. W ramach wycieczki historycznej np. do Bydgoszczy możemy zrealizować temat o życiu codziennym mieszkańców średniowiecznego miasta, a spacerując uliczkami Starego Miasta do rynku zwracamy uwagę na układ ulic i ich zabudowę. Na lekcji można opisywać obraz widziany w muzeum, pisać sprawozdania z wycieczki, dając tym samym możliwość zabłyśnięcia talentom reporterskim. Istotne jest to, aby podczas wycieczki historycznej czy lekcji w muzeum doprowadzić do aktywnej obserwacji. Wyjście do teatru może zaowocować odtwarzaniem scenek z obejrzanej sztuki i ujawnić talenty aktorskie. Talenty rysowników może pogłębiać projektowanie plakatu teatralnego, który przy okazji utrwali wiedzę na temat zawodów związanych z teatrem (reżyser, scenarzysta, aktor itd.).
Dzięki wykorzystaniu atrakcyjnych miejsc lub zabytków w okolicy można w niekonwencjonalny sposób poznawać lektury szkolne np. nad jeziorkiem lub w lesie.
Dzięki pracom, metodą projektu zmuszamy uczniów do wykonywania czynności prowadzących do realizacji złożonego zadania np.
- Wykonanie bibliografii kultury regionu oraz wykazu instytucji, organizacji, placówek zajmujących się ochroną i pomnażaniem dziedzictwa kulturowego regionu.
- Napisanie Kroniki Rodziny "Rasy ludzi" - dzieje regionu - historia narodu.
- Przygotowanie inscenizacji "Rok obrzędowy w regionie".
- Przygotowanie słownika gwary regionu "Skarby naszego języka".
Znakomitym sposobem zaktywizowania uczniów jest gromadzenie materiałów w teczkach regionalnych. Ta forma pracy umożliwi kształtowanie umiejętności samodzielnego uczenia się, wzmoże aktywność uczniów, obudzi poczucie realizacji i dumy z osiągnięcia, stworzy możliwość zabłyśnięcia przed całą klasą swymi dokonaniami, a wypowiedzi uczniów o gromadzonych przez siebie w teczkach tematycznych zbiorach wpływają na wzbogacenie słownictwa, ćwiczenie ogólnej sprawności językowej. Nazwy regionalne można wykorzystać do podnoszenia sprawności ortograficznej uczniów, układając rebusy, krzyżówki, ćwicząc pisownie wielką literą.
Rozważania te warto zakończyć wymienieniem korzyści płynących z prowadzenia lekcji regionalnych.
- ułatwiają rozumienie omawianego materiału nauczania,
- poszerzają wiedzę z przedmiotów,
- pogłębiają wiedzę o regionie w różnych dziedzinach,
- inspirują do samodzielnych poszukiwań i samodzielnego poszerzania wiedzy przez uczniów,
- rozbudzają zainteresowania,
- wzmagają aktywność na lekcji,
- kształtują nawyk korzystania z dóbr kulturalnych,
- radzą zaangażowanie emocjonalne,
- pogłębiają więź ze środowiskiem regionalnym oraz z całym narodem,
- ułatwiają przyswajanie sobie wiedzy szkolnej.
Dla nauczycieli realizujących międzyprzedmiotową ścieżkę edukacyjną "Edukacja regionalna - dziedzictwo kulturowe w regionie" istotnym źródłem informacji o miejscowości i regionie w którym przyszło nam żyć, obok wszelkiego rodzaju publikacji (zarówno naukowych i popularnonaukowych) są wypowiedzi uzyskiwane bezpośrednio od wybranych przedstawicieli lokalnej społeczności. Zwłaszcza reprezentanci starszej i najstarszej generacji, pochodzący z rodzin od pokoleń związanych z daną miejscowością, czy regionem, stanowią niewyczerpalną skarbnicę wiedzy o rodzinnej historii i tradycji. Można je zdobywać w toku luźnej rozmowy, niesformalizowanego wywiadu, a przede wszystkim w oparciu o wywiad prowadzony przy pomocy wcześniej przygotowanego narzędzia - kwestionariusza, ankiety (np. "Zwyczaje doroczne", "zwyczaje i obrzędy związane z adwentem, świętami Bożego Narodzenia i okresem trzech Króli", "problem - swój - obcy", "Uwarunkowania identyfikacji mieszkańców z miasta").
Wzory karty rejestracji wywiadu umożliwią zarówno jego właściwy zapis jak i kompleksowe, tematyczne gromadzenie w szkolnym archiwum. Zebrany i uporządkowany materiał może stanowić cenną pomoc dydaktyczną jako swoiste szkolne archiwum etnograficzne, a także podstawę do opracowania monografii interesującej nas miejscowości.
Mamy świadomość, że droga do miłości ojczyzny jest czasem długo i trudna, zawsze jednak prowadzi od rodzinnego domu, w którym przechowuje się i kultywuje pamięć przodków, poprzez region, dający człowiekowi poczucie wspólnoty z mieszkańcami wsi, miasta, gminy - czyli "małą ojczyzną". Patriotyzm lokalny jest uczuciem pozytywnym, a nawet pożądanym. Rola nauczyciela polega na zintegrowaniu go z poczuciem przynależności narodowej i odpowiedzialności za losy ojczyzny, wypieraniu szowinizmów lokalnych, wykorzystaniu instynktownego poczucia przynależności "plemiennej" w ten sposób, by stało się ono patriotyzmem lokalnym, a następnie patriotyzmem w szerszym pojęciu.
Na zakończenie pragnę zacytować słowa Jean de Alemberta, które trafnie ukazują znaczenia historii regionalnej: "Rzeczy dalsze należy poznawać za pośrednictwem bliskich".
LITERATURA:
- "Dziedzictwo kulturowe - edukacja regionalna (2)" pod. red. G. Opoja, A. Pecia, wyd. ALEX Dzierżoniów.
- Edukacja i Dialog 2000, wyd. 2 "Tematyka regionalna na lekcjach" Anna Gorlewska.
- Język Polski w szkole dla klas IV-VIII "Edukacja regionalna - moda czy konieczność". Cieniek.
- Edukacja regionalna "Dziedzictwo kulturowe w regionie" Program nauczania dla klas I-III, Wanda Walkowiak, Wyd. Szkolne PWN
|
