Pytanie: W mojej szkole kilka lat temu narzucono nauczycielom tzw. konsultacje, czyli obowiązkowe godziny (niekiedy dwie) przeznaczone dla uczniów, w ramach których nauczyciel np. dodatkowo wyjaśnia materiał, pomaga nadrobić zaległości uczniowi, który był nieobecny itp. Są to godziny realizowane poza pensum. Czy w świetle nowych przepisów dotyczących tzw. godzin karcianych nauczyciele mogą w ramach tych godzin prowadzić konsultacje? Czy też konsultacje te mogą nadal odbywać się na dotychczasowych zasadach, a dodatkowa godzina powinna być przeznaczona na inne zajęcia?
Odpowiedź Eksperta Portalu Oświatowego:
W ramach ustalonej w Karcie Nauczyciela tygodniowej normy czasu pracy, która oprócz pensum obejmuje także realizowanie dodatkowych zajęć opiekuńczych i wychowawczych uwzględniających potrzeby i zainteresowania uczniów, nie można żądać od nauczycieli realizacji takich właśnie godzin ponad określony w ustawie limit (art. 42 ust. 2 i ust. 3 KN). Zatem konsultacje powinny odbywać się w ramach tzw. godzin karcianych.
Nauczycieli obowiązuje 40-godzinny tydzień pracy w ramach ustalonego wynagrodzenia
Odpowiedź na pytanie wypada rozpocząć od wyjaśnienia kwestii kluczowej, która niestety rodzi wiele kontrowersji, nie tylko w kontekście ostatniej nowelizacji Karty Nauczyciela. Otóż w środowisku nauczycielskim dość powszechne jest przeświadczenie, że czas pracy w tym zawodzie ograniczony jest wymiarem obowiązkowego na danym stanowisku pensum. Tymczasem podstawowa reguła sformułowana w art. 42 ust. 1 Karty Nauczyciela określa tygodniową normę czasu pracy dla nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze na 40 godzin. W konsekwencji wynagrodzenie, które otrzymuje nauczyciel, nie jest wynagrodzeniem za realizowanie pensum, lecz za pracę, której czas nie może przekraczać 40 godzin na tydzień, w tym także za pensum.
Czas pracy nauczyciela to nie tylko realizacja ustalonego pensum
W ramach czterdziestogodzinnego tygodnia pracy nauczyciele są zobowiązani nie tylko realizować zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, prowadzone bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, w wymiarze określonym dla poszczególnych stanowisk (tzw. pensum), ale także inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze i wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów oraz zajęcia i czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym (art. 42 ust. 2 KN).
Przed wprowadzeniem godzin karcianych dyrektorzy różnie interpretowali przepisy dotyczące czasu pracy nauczycieli
Brak precyzji w przepisach dotyczących wspomnianych dodatkowych zajęć wynikających z zadań statutowych szkoły sprawiał, że w praktyce dyrektorzy poszczególnych szkół przyjmowali bardzo różne rozwiązania. W wielu szkołach w zasadzie nie wymagano prowadzenia konkretnych, ustalonych z góry dodatkowych zajęć opiekuńczych i wychowawczych, w niektórych zaś - podobnie zresztą jak w opisanej w pytaniu sytuacji - dyrektorzy nakładali na swych podwładnych określone obowiązki w tym zakresie. To ostatnie podejście często budziło sprzeciw nauczycieli obarczanych dodatkowymi obowiązkami oraz dyskusje wśród interpretatorów regulacji zawartych w art. 42 KN.
Zmiany w Karcie Nauczyciela mają ujednolicić praktykę w zakresie organizacji czasu pracy nauczycieli
Problem ten także dostrzegł ustawodawca, co zaowocowało tym, iż pod koniec ubiegłego roku złożony został projekt zmiany przepisów dotyczących czasu pracy nauczycieli. W uzasadnieniu do projektu ustawy zmieniającej stwierdzono m.in., iż "głęboko zróżnicowana praktyka w zakresie sposobu organizacji pracy poszczególnych szkół potwierdza, że powyższe zapisy (chodzi o art. 42 KN) nie są wystarczające" (zob. Uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela; druk sejmowy VI kadencja nr 1231 dostępny na stronie internetowej Sejmu RP). W projektowanym art. 42 ust. 2 zaproponowano więc doprecyzowanie zakresu niektórych zadań i obowiązków nauczycieli realizowanych ponad obowiązkowe zadania edukacyjne (pensum). Jak stwierdzono w cytowanym już uzasadnieniu, "Założenie to dokonuje się przez bezpośrednie odwołanie się w projektowanym przepisie do godzin pozostających do dyspozycji dyrektora szkoły, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 UoSO, czyli w przepisach o ramowych planach nauczania. Godziny te (z wyjątkiem godzin przeznaczonych na zwiększenie liczby godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych) będą przeznaczone na zajęcia wpływające na zwiększanie szans edukacyjnych, rozwijanie uzdolnień i umiejętności uczniów".
Wprowadzenie godzin karcianych - w tym roku szkolnym 1 godzina tygodniowo
Realizując powyższy postulat, istotnie - na mocy nowelizacji Karty Nauczyciela z listopada ubiegłego roku - dokonano modyfikacji regulacji dotyczących czasu pracy nauczycieli, w tym sensie, że sprecyzowano, na czym polega realizacja przez nauczyciela innych zajęć i czynności wynikających z zadań statutowych szkoły, w tym zajęć opiekuńczych i wychowawczych uwzględniających potrzeby i zainteresowania uczniów.
Od 1 września 2009 r. w ramach tych zajęć:
- nauczyciel szkoły podstawowej i gimnazjum, w tym specjalnych, jest obowiązany prowadzić zajęcia opieki świetlicowej lub zajęcia w ramach godzin przeznaczonych w ramowych planach nauczania do dyspozycji dyrektora szkoły, z wyjątkiem godzin przeznaczonych na zwiększenie liczby godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych, w wymiarze 2 godzin w tygodniu,
- nauczyciel szkoły ponadgimnazjalnej, w tym specjalnej, jest obowiązany prowadzić zajęcia w ramach godzin przeznaczonych w ramowych planach nauczania do dyspozycji dyrektora szkoły, z wyjątkiem godzin przeznaczonych na zwiększenie liczby godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych, w wymiarze 1 godziny w tygodniu.
Na mocy przepisów przejściowych, zawartych we wspomnianej wyżej nowelizacji, w roku szkolnym 2009/2010 wymiar zajęć dodatkowych, wskazanych wyżej dla nauczycieli szkół podstawowych oraz gimnazjów został obniżony do jednej godziny tygodniowo.
Konsultacje - tak, ale w ramach godzin karcianych!
Skoro w ustawie doprecyzowano, jaką liczbę godzin zajęć opiekuńczych i wychowawczych nauczyciel zobowiązany jest zrealizować poza swym pensum, a w ramach "innych zajęć i czynności wynikających z zadań statutowych szkoły", zwiększanie wymiaru tych zajęć poza ustaloną normę nie jest dopuszczalne.
Zapamiętaj!
Od 1 września dyrektor nie może żądać więc od nauczycieli realizowania dodatkowych godzin "konsultacji". Na potrzeby owych "konsultacji" można wykorzystać oczywiście tzw. godziny karciane, jednakże wyłącznie w wymiarze jednej godziny tygodniowo, przy czym godziny te powinny być rozliczane w okresach półrocznych.
Podstawa prawna
- Ustawa z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) - art. 42.
- Ustawa z 21 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 1).
|
