Wskazówki do pracy z uczniem dyslektycznym

mgr Halina Olesiejuk


Podstawą prawną jest zarządzenie Nr 30 MEN z dnia 12.10.1993 (Dziennik Urzędowy MEN nr 7 poz. 32).

Władze oświatowe zalecają by uczniów z fragmentarycznymi deficytami rozwojowymi traktować w sposób zindywidualizowany w procesie dydaktyczno-wychowawczym, zarówno w zakresie wymagań jak i oceniania.

  1. W sposobie oceniania uczniów dyslektycznych powinno uwzględnić się różnorakie czynniki wpływające na jakość pracy i doceniać włożony wysiłek. Ocena - w głównej mierze - powinna dotyczyć poprawności wypowiedzi ustnych i strony merytorycznej prac pisemnych.
  2. Nie należy ograniczać możliwości i zainteresowań humanistycznych uczniom, u których jedynym mankamentem jest dysortografia.
  3. Uczniowie z mikrodeficytami mają często problemy w nauce języków obcych, stąd ważne jest skoncentrowanie się na nauce tylko jednego języka obcego.
  4. Wszelkie sprawdziany pisemne są niezwykle stresujące dla uczniów dyslektycznych. W związku z tym konieczne jest wydłużenie limitu czasu na pisanie sprawdzianów, ocenianie na jednakowych prawach brudnopisu i czystopisu, zastąpienie pisania ze słuchu pisaniem z pamięci.
  5. Ze względu na występującą dysleksję nie należy odpytywać uczniów z czytania głośnego przed zespołem klasowym. Należy zezwolić uczniowi na korzystanie z taśm magnetofonowych z nagraniami lektur szkolnych (Biblioteka Książki Mówionej).
  6. W przypadkach dysgrafii, gdy zmniejsza się czytelność pisma, należy umożliwić uczniowi wykonanie prac kontrolnych na komputerze lub maszynie do pisania. Zezwolić na nagrywanie lekcji na dyktafon. O ile nauczyciel nie jest w stanie odczytać pracy ucznia, powinien to zrobić uczeń w jego obecności, wyjaśniając wszystkie wątpliwości ortograficzne.
  7. Wskazane jest kierowanie procesem samokształcenia i samokontroli, wyrabiania nawyku pracy ze słownikiem i uzmysławiania praktycznej wartości korzystania z zasad i reguł ortograficznych.
  8. U uczniów z poważną dysgrafią wskazane jest zastąpienie niektórych sprawdzianów pisemnych indywidualnymi sprawdzianami ustnymi.
  9. W sporadycznych przypadkach zezwolić na korzystanie z kalkulatora na lekcjach matematyki, fizyki, chemii.

Opracowano na podstawie publikacji prof. dr hab. Marty Bogdanowicz

Ogólne wskazówki dla nauczycieli różnych przedmiotów nauczania dotyczące dostosowania wymagań edukacyjnych do indywidualnych potrzeb uczniów ze specyficznymi trudnościami w nauce o charakterze dysleksji rozwojowej (dysleksji, dysortografii, dysgrafii)

  • Starać się zrozumieć trudności ucznia w nauce, rozmawiać w tej sprawie z samym uczniem, z jego rodzicami, z wychowawcą klasy, z pedagogiem lub psychologiem szkolnym. W zależności od typu trudności uzgodnić formy dostosowania wymagań edukacyjnych do indywidualnych potrzeb ucznia;
  • Posadzić ucznia w ławce blisko tablicy, by móc obserwować, czy prawidłowo przepisuje z tablicy, a w razie potrzeby zwrócić uwagę na błędy i pomóc w ich poprawie, gdyż może on mieć trudności z poprawnym przepisywaniem z tablicy;
  • Uwzględniać trudności niektórych uczniów w opanowaniu materiału pamięciowego: naukę wierszy, wzorów, definicji, dat, nazw dni tygodnia, miesięcy itp. rozłożyć w czasie; opanowanie umiejętności liczenia w pamięci - dodawania, odejmowania, mnożenia, dzielenia (rachunku pamięciowego) rozłożyć w dłuższym czasie i często utrwalać, nie dyskwalifikować prac pisemnych z matematyki, fizyki, chemii za błędy rachunkowe, jeśli tok rozumowania jest prawidłowy;
  • Nie wyrywać ucznia do natychmiastowej odpowiedzi (dać mu nawet krótki czas na zastanowienie), gdyż może on mieć trudności z szybkim przypomnieniem sobie dat, nazw, reguł, definicji, wzorów, tekstu wiersza, nazw przypadków, nazw części mowy i zdania, nazw miesięcy, nazw dni tygodnia, a także słówek i zwrotów z języka obcego;
  • Uwzględniać trudności niektórych uczniów w poprawnym zapisie liczb (przestawianie niektórych cyfr np. 12 i 21, opuszczanie cyfr 1001 i 101, mylenie cyfry 3 oraz litery E, nieprawidłowe podpisywanie cyfr w trakcie wykonywania pisemnych działań matematycznych);
  • Uwzględniać trudności ucznia w czytaniu: - w trakcie rozwiązywania zadań tekstowych z matematyki, fizyki, chemii sprawdzać, czy uczeń zdążył przeczytać tekst zadania i czy prawidłowo zrozumiał treść (słaba technika czytania często utrudnia rozumienie tekstu).
  • W trakcie sprawdzianów należy zwiększyć ilość czasu potrzebnego na rozwiązanie zadania lub dać uczniowi wcześniej do rozwiązania w domu zadania o podobnej treści, - w trakcie samodzielnej pracy sprawdzić, czy uczeń prawidłowo przeczytał instrukcję, - nie wymagać, by uczeń czytał głośno przy całej klasie nowy tekst, wskazywać wybrane fragmenty dłuższych tekstów do opracowania w domu i na tym fragmencie sprawdzać technikę głośnego czytania, - czytanie lektur szkolnych lub
  • innych opracowań rozłożyć w czasie, - pozwolić na korzystanie z książek, do których dołączone są taśmy z nagraniem tekstów; zachęcać rodziców do wspólnego z dzieckiem czytania tekstów, - w klasach młodszych koncentrować się na czytaniu liter, sylab, wyrazów i prostych zdań;
  • Nie obniżać ocen z prac pisemnych za niski poziom graficzny pisma: w razie niemożności odczytania fragmentów pracy odpytać ucznia ustnie, - pozwolić uczniowi pisać w zeszycie drukiem (bez łączenia liter), a obszerniejsze prace domowe na maszynie do pisania lub na komputerze, - uczniom w młodszym wieku szkolnym mającym trudności w graficznym odtwarzaniu liter zalecać pisanie ołówkiem w szerokich liniach, a także prowadzić ćwiczenia o charakterze korekcyjnym usprawniające sprawności manualne i graficzne ucznia;
  • Nie obniżać ocen za błędy ortograficzne z różnych przedmiotów nauczania, jednak starać się, by uczeń opanował poprawną pisownię podstawowych pojęć z każdego przedmiotu nauczania poprzez: - podanie uczniom w każdej klasie z każdego przedmiotu nauczania wykazu najważniejszych pojęć, których pisownię powinni opanować, - systematyczne kształcenie umiejętności pisania tych wyrazów poprzez: - wnikliwą obserwację każdego wyrazu, prawidłowe przepisywanie, podkreślanie, obramowanie, napisanie dużymi literami, podpisanie obrazka itp., - mobilizowanie ucznia do pracy, nie posądzanie ucznia o lenistwo, jeśli praca nad poprawnością zapisu trwa długo;
  • Z języka polskiego zróżnicować ocenę za prace pisemne tak, by błędy ortograficzne nie dyskwalifikowały całości pracy. Poprawność ortograficzną oceniać jakościowo. Ustalić sposób poprawy błędów, czuwać nad wnikliwą poprawą błędów ortograficznych przez ucznia, oceniać poprawność i sposób wykonania poprawy;
  • Dać uczniowi czas na przygotowanie się do pisania dyktanda poprzez podanie mu do opracowania trudniejszych wyrazów, a nawet wybranych zdań, które wystąpią w dyktandzie. W razie bardzo dużych trudności można dać uczniowi w trakcie pisania tekst dyktanda z lukami, w które uczeń wpisuje brakujące i wcześniej dokładnie opracowane wyrazy. Zadbać, by uczeń po zakończeniu dyktanda opracował cały tekst samodzielnie. Stosować należy dużo ćwiczeń w przepisywaniu i pisaniu z pamięci;
  • Uwzględniać trudności niektórych uczniów dotyczące rozumienia i werbalizacji stosunków przestrzennych i czasowych, które mogą przejawiać się m. in. na lekcjach: geometrii (różnicowanie, przekształcanie figur i brył geometrycznych, stosowanie wzorów, obliczanie pól powierzchni i objętości itp.), geografii (określanie kierunków przestrzennych, orientacja na mapie), wychowania fizycznego (reagowanie na polecenia typu: "zwrot w prawo", "w lewo" itp.); języka polskiego (trudności w ustnym i pisemnym redagowaniu opisów, opowiadań, przebiegu akcji, ustalaniu kolejności zdarzeń);
  • Tak organizować pracę ucznia w trakcie lekcji, by w momencie obniżenia jego koncentracji uwagi mobilizować ucznia do aktywności, gdyż skłonność do dekoncentracji jest charakterystyczna dla wielu uczniów z dysleksją rozwojową. Nie zawstydzać ucznia częstymi uwagami w stylu "znowu myślisz o niebieskich migdałach", "powtórz, co przed chwilą powiedziałem", itp.;
  • Zróżnicować formy sprawdzania wiadomości i umiejętności uczniów tak, by ograniczyć ocenianie tylko na podstawie pisemnych odpowiedzi ucznia na podyktowane lub pisane na tablicy przez nauczyciela polecenia (pytania), przeprowadzać sprawdziany ustne z ławki, niekiedy nawet odpytywać indywidualnie, często oceniać prace domowe;
  • Uwzględniać trudności ucznia w nauce języków obcych (w mówieniu, czytaniu, pisaniu, zapamiętaniu słówek i zwrotów);
  • Stwarzać możliwości częstego powtarzania i utrwalania wiadomości i umiejętności.

Jak wynika z powyższego zestawienia uczeń, u którego stwierdzono dysleksją rozwojową lub tylko jedną z jej postaci (dysleksję, dysortografię, dysgrafię) może mieć także trudności także w nauce innych przedmiotów. Przyczyny tych trudności wynikają między innymi z:
zaburzeń percepcji słuchowej (obniżenia zdolności do przyswajania wiedzy drogą słuchową, trudności w analizie i syntezie słuchowej mowy, słabej koncentracji słuchowej, słabej uwagi słuchowej, słabej pamięci słuchowej), zaburzeń percepcji wzrokowej i wzrokowo-przestrzennej - słaba pamięć wzrokowa, słaba koncentracja uwagi wzrokowej (trudności w zapamiętaniu i odtwarzaniu kształtów graficznych - liter, cyfr, symboli, trudności w orientacji w schemacie ciała oraz w orientacji przestrzennej, w rozpoznawaniu figur, brył, w zapamiętaniu obrazów wzrokowych wyrazów, orientacji na mapie itp.), słabej koordynacji słuchowo-wzrokowo-ruchowej, niskiej sprawności manualnej.

Zasady udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach określa Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 stycznia 2003 r.

Kwestionariusz zachowań dziecka "ryzyka dysleksji" - wg M. Bogdanowicz

Dziecko jest mało sprawne ruchowo - słabo biega, źle funkcjonuje w zabawach ruchowych. Dziecko ma problemy z zawiązywaniem sznurowadeł, zapinaniem guzików, wiązaniem kokardek.
Dziecko niechętnie rysuje.
Dziecko ma trudności z posługiwaniem się nożyczkami.
Dziecko niechętnie bawi się układankami, klockami LEGO, puzzlami.
Dziecko jest oburęczne - wykonując czynności posługuje się raz jedną, raz drugą ręką.
Dziecku sprawia problem odróżnienie prawej i lewej strony swojego ciała (ręki. nogi, oka).
Dziecko ma problem z określeniem kierunków w przestrzeni (nieprawidłowo używa przyimków: nad, pod, przed, od).
Dziecko ma trudności z opanowaniem i zapamiętywaniem nowych wierszyków i piosenek.
Dziecko ma trudności z zapamiętywaniem materiału uszeregowanego w serie i sekwencje, tj.: nazwy dni tygodnia, miesięcy, liter alfabetu, szeregów cyfrowych i innych.
Dziecko ma trudności z koncentracją uwagi, łatwo rozprasza się.
Dziecko ma trudności w zrozumieniu i rozwiązywaniu zadań wymagających myślenia logicznego.
Dziecko ma problem z budowaniem zdań, zmienia szyk wyrazów w zdaniu. Dziecko przekręca słowa (mówi np. kraktor), zmienia przedrostki w wyrazach, albo używa nieprawidłowych form gramatycznych.
Dziecko ma wadę wymowy.
Dziecko nie umie odróżnić głosek o podobnym brzmieniu (np. g-k, z-s, d-t, w-f).
Dziecko ma trudności z wyróżnianiem głosek w wyrazie.
Dziecko ma trudności z odróżnianiem i zapamiętywaniem kształtów podobnych liter. np. m-n, 1-t, t-ł.
Dziecku sprawia problem odróżnianie i zapamiętywanie kształtów identycznych, lecz inaczej położonych w przestrzeni np.: p-b, d-b.
Dziecko ma trudności z rozmieszczeniem rysunku na kartce.
Dziecko pisze litery i cyfry zwierciadlanie oraz odwzorowuje wyrazy przez zapisywanie ich od strony prawej do lewej.
Dziecko ma problem z odtwarzaniem prostych szlaczków i figur geometrycznych.

Jeżeli zaobserwujesz, że którykolwiek z Twoich uczniów wykazuje któreś z wymienionych objawów skieruj go do szkolnego pedagoga lub przedstaw problem rodzicom i zasugeruj wizytę w specjalistycznej poradni.

               
     
 
Strona główna Opinie W sieci Downloads Publikacje E-learning E-sklep O stronie