Działa tylko w IE - sorry!    
     

Zasady pracy z uczniem trudnym wychowawczo

mgr Elżbieta Drozdowska


Zachowaniami trudnymi nazywamy te, które naruszają zasady regulaminu szkolnego lub tzw. normy ogólnospołeczne. Cechują się różnym stopniem nasilenia, częstotliwości i szkodliwości dla otoczenia oraz samego dziecka. Ich cechą charakterystyczną jest opór wobec podejmowanych działań wychowawczych, takich jak: perswazja, rozmowy z dzieckiem i jego rodzicami, operowanie systemem kar i nagród.

Jeżeli mamy do czynienia z takimi zachowaniami jak: agresja, nadpobudliwość psychoruchowa, notoryczne przeszkadzanie w prowadzeniu lekcji, jeśli uczeń wagaruje, lekceważy naukę i szkołę, odmawia współpracy, łamie zasady regulaminu, niszczy mienie szkoły, kradnie, to niewątpliwie mamy do czynienia z zachowaniami trudnymi.

Aby wpłynąć na zmianę zachowania ucznia trudnego wychowawczo należy każdy przypadek potraktować indywidualnie. Trudno jest podać żelazne reguły gwarantujące stuprocentowy sukces.

Są jednak zasady, których należy przestrzegać:

  1. Podstawą pracy z każdym uczniem, a szczególnie z tym sprawiającym trudności wychowawcze są umiejętności komunikacyjne nauczyciela, takie jak: okazywanie ciepła, autentycznego zainteresowania, uwagi i troski, umiejętne prowadzenie rozmowy, okazywanie akceptacji, zrozumienia, ale połączone ze stanowczością i konsekwencją.
     
  2. Nie ma szans skutecznie wychowywać nauczyciel, który swojego ucznia nie lubi i nie akceptuje. Warunkiem ewentualnego sukcesu jest więc akceptacja osoby, a nie zachowania. Trzeba pamiętać, że brak reakcji na niewłaściwe zachowanie oraz nieinformowanie o naszych uczuciach w związku z wystąpieniem tego zachowania jest równoznaczne z przyzwalaniem.
     
  3. Dzieci z zaburzeniami zachowania cechuje wzmożona reaktywność na bodźce oraz nadpobudliwość. W stanie wzburzenia, gdy działają silne emocje nigdy nie należy podejmować tzw. rozmów wychowawczych. Dziecko nie może wtedy zdobyć się na racjonalny osąd sytuacji. Każda nasza uwaga krytyczna, choćby nawet wypowiedziana w sposób taktowny, a tym bardziej podniesiony głos, krzyk, dosadne sformułowania, dodatkowo pobudzają dziecko, potęgują złość gniew, poczucie krzywdy i niezrozumienia, nasilają zaburzone zachowanie, zamiast je likwidować. Jedyne, co możemy w tej sytuacji zrobić, to pozwolić dziecku się wygadać, wykrzyczeć, wyżalić, wypłakać. Nawet jeśli jego ocena sytuacji jest skrajnie nieobiektywna, nie powinniśmy korygować jego wypowiedzi. Dopiero, gdy emocje opadną, uczeń będzie umiał zdobyć się na dystans i bardziej krytyczną ocenę swojego zachowania. Wtedy można rozmawiać, wyjaśniać itp.
     
  4. Z tych samych powodów (reaktywność, nadpobudliwość) ryzykowne jest stosowanie wzmocnień negatywnych wobec uczniów z zaburzeniami zachowania. Zwłaszcza jeśli nie idą one w parze z akceptacją oraz wzmocnieniami pozytywnymi. Powodują bowiem nasilenie negatywnych emocji (złości, gniewu, poczucia krzywdy), będących u podłoża np. agresywnego zachowania oraz zmuszają dziecko do stłumienia uczuć "tu i teraz". Nie oznacza to, że nigdy nie należy karać. Czasem jest to konieczne. Kara informuje o naszej dezaprobacie dla zachowania, pełni też funkcję "przykładu dla innych".

    Nasze doświadczenia pokazują, że dużą wartość modelującą zachowanie ucznia ma kara w postaci np. upomnienia w cztery oczy.

    Wychowawczo negatywne skutki stosowanych kar są na ogół tym większe, im bardziej są one oficjalne i rozdmuchane, urażające poczucie godności osoby karanej.

  5. Aby pracować z uczniem trudnym trzeba koniecznie dobrze go poznać. Dużo rozmawiać, słuchać, co ma nam do powiedzenia, nawiązać kontakt z rodzicami, odwiedzić jego dom. Im lepiej kogoś znamy, tym łatwiej jest nam rozumieć jego problemy i zaakceptować. Plan pracy wychowawczej musi być zawsze dostosowany do konkretnego ucznia. To, co jest dobre dla jednego dziecka nie musi być przecież dobre dla innego.
     
  6. Powinniśmy modyfikować nieadekwatne sądy o rzeczywistości ucznia oraz zapewnić mu możliwość odreagowania negatywnych emocji. Takie odreagowanie zapewnia: rozmowa, wyżalenie się, czasem płacz, czasem wyrażenie złości, a także wszystko to, co dostarcza uczuć pozytywnych: humor, śmiech, zabawa. Odreagowanie emocjonalne zapewniają też różne formy zajęć ruchowych: sport, taniec, gry na świeżym powietrzu.

Należy pamiętać, że u podłoża większości zaburzonych zachowań kryje się obniżone poczucie własnej wartości.

Bibliografia

  1. Gordon T.: Wychowanie bez porażek , Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1997
     
  2. Sakowska M., Sikora J., Żwirblińska A.: Obyś cudze dzieci wychowywał , Oficyna Wydawnicza Nauczycieli, Kielce 2003