Działa tylko w IE - sorry!    
     

Wady postawy dzieci i młodzieży

mgr Anna Maraś


Tempo zmian zachodzących w środowisku człowieka wywiera na niego niekorzystny wpływ. Współczesna cywilizacja uwalniając człowieka od wysiłku fizycznego powoduje ujemne skutki w zakresie zdrowia, sprawności ruchowej i postawie ciała. Szczególnie dotyczy to dzieci, które żyją niemal bez ruchu wypełniając obowiązki szkolne, lub spędzając czas przed telewizorem, komputerem. Efektem braku ruchu są: otyłość, wady postawy, obniżona sprawność fizyczna i wydolność fizjologiczna.

Postawa ciała jest to układ poszczególnych odcinków ciała jaki człowiek przyjmuje w swobodnej, niewymuszonej pozycji pionowej. Kształtowanie się postawy ciała związane jest z rozwojem układu kostno-wiązadłowego, mięśni i narządu równowagi. Na każdym etapie kształtowania się postawy ciała może dojść do zmian w jej budowie i postawie.

Wśród wielu przyczyn powstawania wad postawy najczęściej wymienia się: przebyte choroby, wrodzone nieprawidłowości w budowie układu kostnego lub niewydolność układu mięśniowego.

Zagrożeniem dla prawidłowej postawy dziecka jest też długotrwałe i niesymetryczne obciążenie ciała, nawyk nieprawidłowego siedzenia i stania, niedostosowanie do wzrostu dziecka ławki, biurka, krzesła i brak ruchu.

Do najczęstszych wad postawy należą:

PLECY OKRĄGŁE - charakteryzują się zwiększonym wygięciem kręgosłupa ku tyłowi w odcinku piersiowym. Dziecko ma wysuniętą do przodu głowę i barki, rozsunięte i odstające łopatki - "garbi się". Plecy okrągłe mogą być wynikiem wad wrodzonych w obrębie układu mięśniowego lub kostnego, częściej jednak obserwuje się hiperkifozę nabytą.Przyczynami są często: słaby wzrok, nawyki nieprawidłowego siedzenia, czynniki psychiczne. Wada ta może być też zewnętrznym objawem chorób, które rozpoznaje lekarz na podstawie badań np. choroba Scheuermanna.
Przy plecach okrągłych osłabione są mięśnie grzbietu ściągające łopatki oraz mięsień prostownik grzbietu odcinka piersiowego, natomiast przykurczone są mięśnie piersiowe. Zmiany te ograniczają pracę układu oddychania i krążenia.
 
PLECY WKLĘSŁE - istota wady to pogłębiona lordoza lędźwiowa. Dziecko ma wypięty brzuch, przodopochylenie miednicy i uwypuklenie pośladków. W tej wadzie osłabione są brzucha, pośladkowe i kulszowo-goleniowe a przykurczone są mięśnie prostownika grzbietu odcinka lędźwiowego i część biodrowa mięśnia lędźwiowego i mięsień prosty uda.
 
PLECY WKLĘSŁO-OKRĄGŁE - to połączenie obu wyżej wymienionych wad. Obie krzywizny kręgosłupa, zarówno kifoza piersiowa jak i lordoza lędźwiowa, są nadmiernie uwypuklone. Objawy zewnętrzne to okrągłe plecy i wypięty brzuch. Zmienione ukształtowanie kręgosłupa wpływa na stan mięśni i wiązadeł, a mianowicie: mięśnie prostownika grzbietu odcinka piersiowego ulegają rozciągnięciu, a w odcinku lędźwiowym - skróceniu. Przykurczowi ulegają również mięśnie obręczy barkowej i klatki piersiowej. Zwiększona lordoza przesuwa narządy jamy brzucha ku przodowi i pod ich naporem ulegają rozciągnięciu mięśnie brzucha. Osłabione są mięśnie pośladkowe.
 
PLECY PŁASKIE - charakteryzują się spłaszczeniem obu krzywizn, kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej. Poszczególne elementy kręgosłupa ulegają przeciążeniu i prowadzą do zmian zwyrodnieniowych.Istnieje skłonność do powstawania bocznych skrzywień kręgosłupa.
 
BOCZNE SKRZYWIENIE KRĘGOSŁUPA - SKOLIOZA - jest to odchylenie od osi anatomicznej całego kręgosłupa lub jego odcinka w płaszczyźnie czołowej - (kręgosłup wygina się w bok: w prawo lub lewo), strzałkowej - (pogłębia się wygięcie kifotyczne lub lordotyczne), poprzecznej - (następuje rotacja kręgów). Skoliozę uważa się za schorzenie ogólnoustrojowe, które pociąga za sobą wtórne zmiany w układzie narządu ruchu, klatce piersiowej i narządach wewnętrznych. Leczenie skolioz jest bardzo trudne, gdyż w 80-90% przypadków ich pochodzenie jest nieznane, co zmusza do leczenia objawowego. Celem postępowania korekcyjnego jest usunięcie lub zmniejszenie skrzywienia, często jednak sukcesem jest zatrzymanie procesu krzywienia i utrzymanie osiągniętych efektów.

Oprócz wad postawy ciała poważnymi wadami są wady kończyn dolnych.

Do najczęstszych wad kończyn dolnych należą:

KOLANA KOŚLAWE - w wadzie tej oś podudzia tworzy z osią uda kąt otwarty na zewnątrz - popularnie zwane "iksy".
 
KOLANA SZPOTAWE - w tej wadzie oś podudzia tworzy z osią uda kąt otwarty do wewnątrz - w kształcie litery "O"
 
PŁASKOSTOPIE - najczęstsza wada - choroba współczesności.
Jest to wada polegająca na obniżeniu łuków wysklepiających stopę. W warunkach prawidłowych stopa opiera się o podłoże trzema punktami. Między tymi punktami przebiegają trzy główne łuki stopy. Ich obniżenie prowadzi do płaskostopia. Podstawową przyczyną występowania płaskostopia jest niewydolność mięśni odpowiedzialnych za utrzymanie łuków stopy na skutek otyłości, choroby, chodzenia w nieprawidłowym obuwiu, krzywicy itp. Wada ta wywołuje dolegliwości bólowe nie tylko samych stóp, ale również kręgosłupa.

Skutki nie korygowanych wad postawy poza względami estetyki, mogą być bardzo niekorzystne: zmniejszają sprawność nie tylko narządu ruchu, lecz także krążenia i oddychania oraz sprzyjają przeciążeniom doprowadzającym do zmian zwyrodnieniowych.

Ogromne znaczenie mają działania profilaktyczne, polegające na zapobieganiu powstawania wad postawy, poprzez zapewnienie dzieciom zdrowego trybu życia, wyrabianie u nich trwałego nawyku prawidłowej postawy ciała we wszystkich sytuacjach i czynnościach dnia codziennego, stosowanie ćwiczeń gimnastycznych w domu, przeprowadzanie kontrolnych badań lekarskich - umożliwiających wykrywanie błędów i wad postawy.

Charakterystyczną cechą zaburzeń w układzie ruchu jest ich nieodwracalność, dlatego należy jak najwcześniej je rozpoznać i wdrożyć proces korekcyjno­kompensacyjny.

Literatura:

  1. Kutzner - Kozińska M.: Korekcja wad postawy. WSIP, Warszawa 1986
  2. Cygańczuk E.: Wady postawy. " Życie Szkoły " nr 4/2001