1.Pojęcie przedsiębiorczości i przedsiębiorcy
Praca jest jednym z głównych czynników decydujących o zaspokojeniu potrzeb człowieka, odgrywa również bardzo ważną rolę w kształtowaniu jego osobowości. Znaczenie pracy stało się szczególnie widoczne po wprowadzeniu w Polsce zasad gospodarki rynkowej i pojawieniu się nieznanego wcześniej zjawiska bezrobocia. Bardzo ważną umiejętnością z powodu trudnej sytuacji na rynku pracy stało się więc samazatrudnienie. Aby mówić o zjawisku samozatrudnienia należy wcześniej zapoznać się z pojęciami dotyczącymi przedsiębiorczości.
Przedsiębiorczość to zachowanie człowieka lub organizacji polegające na poszukiwaniu i stosowaniu nowych rozwiązań wymagających więcej energii, inicjatyw i pomysłowości oraz umiejętnego oszacowania koniecznych nakładów (czasu, wysiłku, środków) i możliwych do osiągnięcia korzyści w obszarze występujących ograniczeń i możliwości, a także skłonność do brania na siebie ryzyka i odpowiedzialności za swoje decyzje i działania.
Przedsiębiorca, zawodowo i we własnym imieniu, podejmuje i wykonuje działalność gospodarczą, czyli wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły zarobkową działalność wytwórczą, handlową, budowlaną, usługową lub działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania i eksploatacji zasobów naturalnych.
Najważniejsze cechy człowieka przedsiębiorczego:
- - posiadanie marzeń, wytyczanie sobie ambitnych celów, odwaga w działaniu i myśleniu,
- - ciekawość świata, pragnienie poznawania nowych rzeczy,
- - energia, zapał, wytrzymałość,
- - wytrwałość i upór w działaniu,
- - wiara we własne siły, docenianie własnych umiejętności, pewność siebie,
- - zaradność,
- - zdolność do podejmowania ryzyka i umiejętność oceny związanych z nim zagrożeń,
- - optymizm wynikający z posiadanej wiedzy i znajomości uwarunkowań społeczno-prawnych otoczenia lokalnego, krajowego i międzynarodowego, pozwalający na znajdowanie szans nawet w niesprzyjających warunkach,
- - zdolności organizatorskie.
Postawy i umiejętności człowieka przedsiębiorczego:
- - umiejętność znoszenia porażek oraz znajdowania w nich inspiracji do dalszego działania,
- - umiejętność cieszenia się z sukcesów,
- - umiejętność bycia liderem, wpływania na innych i zachęcania ich do współpracy,
- - pomysłowość, zaradność, wykazywanie inicjatywy,
- - poszukiwanie wiedzy i docieranie do jej źródeł,
- - praktyczne stosowanie posiadanej wiedzy,
- - podnoszenie kwalifikacji, samodoskonalenie,
- - panowanie nad własnymi emocjami,
- - dobre komunikowanie się z innymi ludźmi,
- - uczciwość w stosunku do siebie i innych,
- - solidarność międzyludzka,
- - dbanie o rodzinę,
- - dbanie o ochronę środowiska naturalnego.
Przedsiębiorcy są uczestnikami rynku dóbr i usług, rynku pracy i rynku finansowego. Reprezentują zarówno popyt jak i podaż. Ich szczególna rola polega na zatrudnianiu pracowników (obok samozatrudnienia), płaceniu podatków czy wpływaniu na stan środowiska naturalnego.
2.Przygotowanie do podjęcia działalności gospodarczej
- szanse i zagrożenia prowadzenia działalności gospodarczej
Założenie własnego przedsiębiorstwa jest szansą na znalezienie satysfakcjonującego zajęcia, źródłem dochodów, odnalezieniem się w społeczeństwie, umocnieniem poczucia własnej wartości. Nie można jednak przy podejmowaniu działalności bagatelizować występujących zagrożeń w postaci braku wiedzy i umiejętności z dziedziny, w której zamierza się podjąć działalność, jak również z zakresu prawa, organizacji, marketingu itp. Przepisy związane z funkcjonowaniem podmiotów gospodarczych zmieniają się tak często, że konieczne jest ciągłe uzupełnianie i aktualizowanie posiadanej wiedzy. Nie zawsze wszystkie czynności związane z prowadzeniem firmy należy wykonywać samodzielnie, często niezbędne jest korzystanie z usług specjalistów (np. w zakresie podatków, rachunkowości, ubezpieczeń itp.).
- ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej
Każda działalność człowieka narażona jest na ryzyko, czyli na wpływ czynników zewnętrznych. Są to np. czynniki rynkowe: popyt, podaż, cena. Niekorzystne zmiany któregokolwiek z nich mogą spowodować, że działalność zakończy się niepowodzeniem.
Kolejnym źródłem ryzyka są decyzje państwa związane ze zmianą stawek podatkowych, stóp procentowych, kursów walutowych czy ceł. Na skutek zmieniających się decyzji państwa dotyczących kształtowania polityki fiskalnej (podatki) oraz monetarnej (stopy procentowe) w momencie podejmowania działalności gospodarczej nie można przewidzieć jakie to będą zmiany i jakie przyniosą konsekwencje.
Prowadzenie firmy nierozerwalnie związane jest z utrzymywaniem kontaktów z kontrahentami. Ich uczciwość staje się kolejnym źródłem ryzyka. Nie wywiązanie się dostawcy z umowy, odbiorcy z terminowej płatności powoduje, że to nie kontrahenci narażeni są na straty, ale ten, kto z nimi współpracuje.
Inna grupa czynników ryzyka ma charakter losowy (pożar, powódź, susza, kradzież). Nie da się ich przewidzieć, zaplanować, a mogą przynieść poważne straty.
Ryzyko działalności gospodarczej można i trzeba ograniczać. Dobrym rozwiązaniem jest np. zawieranie umów ubezpieczenia, badanie rynku czy sprawdzanie wiarygodności kontrahenta.
- wybór rodzaju i miejsca działalności gospodarczej
Przy podejmowaniu działalności gospodarczej należy dokładnie poznać rynek, na którym będzie funkcjonować firma. Trzeba więc przeprowadzić badania rynku polegające na pozyskiwaniu i analizie informacji o popycie, podaży i cenie. Analiza popytu ma na celu zbadanie zapotrzebowania na produkty, które firma chce wprowadzić na rynek. Analizując podaż należy zidentyfikować firmy konkurencyjne, już na rynku istniejące. Jeżeli w wyniku badań okaże się, że istnieje dość silna konkurencja, należy zastanowić się, czy klienci będą skłonni zrezygnować z dotychczasowych miejsc zakupu i co zrobić, aby być lepszym od konkurencji. Analiza Ce obejmuje zagadnienia związane z kształtowaniem się cen produktów, które mają być sprzedawane w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej. Należy określić, czy cena zostanie zaakceptowana przez konsumentów oraz czy planowane przychody ze sprzedaży pokryją planowane koszty i zapewnią osiągnięcie zysku.
- planowanie działalności gospodarczej
Po podjęciu decyzji o rozpoczęciu działalności gospodarczej należy ją zaplanować czyli określić cele oraz sposoby ich realizacji. Plan działalności gospodarczej określany jest jako biznesplan.
Biznesplan musi odpowiadać na pytania:
- na którym etapie działalności znajduje się przedsiębiorca?
- dokąd zmierza, co chce osiągnąć?
- jakie ma propozycje dla inwestorów, banków, akcjonariuszy, współpracowników?
- w jaki sposób zamierza osiągnąć cel, jakimi metodami, strategiami?
- czy działanie takie jest opłacalne?
W strukturze biznesplanu należy uwzględnić następujące elementy:
- Streszczenie.
- Opis firmy.
- Zarządzanie.
- Plan marketingowy.
- Plan organizacyjny.
- Harmonogram realizacji przedsięwzięcia.
- Analiza ryzyka.
- Plan finansowy.
Streszczenie powinno zawierać:
- cel napisania biznesplanu,
- opis produktu podkreślający korzyści dla klienta oraz konkurencyjność oferty,
- informacje potwierdzające umiejętności i kompetencje twórcy (twórców) przedsięwzięcia,
- potrzeby finansowe i ich strukturę,
- planowane dochody gwarantujące korzyści dla inwestorów.
Opis firmy powinien zawierać:
- misję - hasło przewodnie podejmowanej działalności gospodarczej,
- przedmiot działalności firmy,
- określenie formy organizacyjno-prawnej,
- uzasadnienie konkurencyjności oferty (zwrócenie uwagi na to, co odróżnia ofertę firmy od ofert konkurencji).
Zarządzanie obejmuje:
- obowiązki osób zarządzających firmą,
- stosunki własnościowe oraz sposób podziału własności,
- doświadczenia zawodowe osób zarządzających firmą,
- role osób w zespole,
- wykaz i charakterystykę doradców firmy.
Plan marketingowy obejmuje:
- analizę rynku,
- identyfikację klientów,
- lokalizację,
- dystrybucję,
- promocję,
- politykę cenową.
Plan organizacyjny musi uwzględniać:
- charakterystykę pracowników (opis planowanego zatrudnienia, zasady wynagradzania itp.),
- charakterystykę dostawców (wytypowanie firm współpracujących i określenie sposobów nawiązania z nimi współpracy),
- charakterystykę księgowości (określenie decyzji o rodzaju prowadzonej księgowości).
Harmonogram realizacji przedsięwzięcia obejmuje:
- opis czynności niezbędnych do realizacji przedsięwzięcia,
- wskazanie kolejności i czasu trwania poszczególnych czynności,
- określenie osób odpowiedzialnych za wdrożenie i sfinalizowanie poszczególnych działań.
Analiza ryzyka powinna zawierać:
- najistotniejsze szanse i ich konsekwencje,
- główne zagrożenia i ich możliwe skutki,
- planowane działania w celu wyeliminowania lub zminimalizowania skutków zagrożeń i wykorzystania szans.
Plan finansowy powinien zawierać podstawowe sprawozdania:
- bilans,
- rachunek zysków i strat,
- sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych (cash flow).
3. Ogólne zasady zakładania przedsiębiorstw w krajach Unii Europejskiej
Jedną z podstawowych zasad funkcjonowania rynku wewnętrznego Unii Europejskiej jest swoboda przedsiębiorczości, przejawiająca się w możliwości prowadzenia działalności gospodarczej przez obywateli państw członkowskich w dowolnym kraju na terenie UE. Działalność gospodarcza na obszarze innego państwa członkowskiego może polegać na zakładaniu przedsiębiorstw głównych, a także na zakładaniu przedsiębiorstw podległych (filii, agencji, oddziałów oraz spółek-córek). Swoboda przedsiębiorczości - w zakresie wynikającym z Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE) - dotyczy zarówno osób fizycznych (koniecznym warunkiem korzystania z tej swobody jest obywatelstwo UE, czyli obywatelstwo jednego z państw członkowskich UE), jak i osób prawnych (zarejestrowanych lub posiadających siedzibę w UE). Ze swobody przedsiębiorczości korzystały także osoby fizyczne z państw stowarzyszonych z UE (w tym z Polski), które mogły podjąć tzw. samozatrudnienie (tj. prowadzenie zarejestrowanej działalności przez daną osobę w jednym z państw członkowskich UE), bez możliwości poszukiwania zatrudnienia na lokalnym rynku pracy. Na podstawie Układu Europejskiego polscy przedsiębiorcy mogli także tworzyć jednostki zależne w państwach członkowskich UE. Nie było jednak możliwości zatrudniania innych pracowników z państwa pochodzenia (wyjątek stanowił tylko tzw. personel kluczowy firmy, tj. osoby pełniące funkcje kierownicze oraz specjaliści). Również po 1 maja 2004 r. nie ma w tym zakresie istotnej zmiany: państwa członkowskie UE wprowadziły okresy przejściowe na zatrudnianie obywateli z nowych państw członkowskich - tam gdzie utrzymywane są restrykcje dotyczące zatrudniania obcokrajowców, polski przedsiębiorca, legalnie działający w innym państwie członkowskim, nie może zatrudniać obywateli polskich. Okresy przejściowe związane z zatrudnieniem mogą obowiązywać maksymalnie 7 lat, według formuły 2+3 lata (oznacza to, że państwa członkowskie nie mogą wprowadzić jednolitego siedmioletniego okresu przejściowego, ale obowiązywanie ograniczeń w zatrudnieniu obywateli z innych państw członkowskich musi być weryfikowane po upływie dwóch, a następnie trzech lat). Decyzję o stosowaniu okresów przejściowych podejmują samodzielnie poszczególne państwa członkowskie.
Swoboda przedsiębiorczości obejmuje jednak nie tylko podejmowanie działalności gospodarczej, ale także inne czynności związane z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa: nabywanie ruchomości i nieruchomości, zawieranie umów (np. umów o dzieło, umów najmu, umów o pracę), uczestnictwo w przetargach (także tych organizowanych przez władze publiczne), pozyskiwanie koncesji i zezwoleń.
Ograniczenia swobody przedsiębiorczości mogą być uzasadnione: wykonywaniem władzy publicznej (art. 45 TWE), względami porządku, bezpieczeństwa i zdrowia publicznego (art. 46 ust. 1 TWE).
Osoby prowadzące działalność gospodarczą w innym kraju członkowskim UE, a także członkowie ich rodzin, podlegają ubezpieczeniom społecznym. W UE nie ma jednolitego systemu ubezpieczeń społecznych, dlatego też przedsiębiorcy ubezpieczeni są w systemie obowiązującym w danym państwie, w którym prowadzą działalność gospodarczą. Dotyczy to następujących rodzajów świadczeń:
- - zasiłków chorobowych,
- - zasiłków macierzyńskich,
- - zasiłków z tytułu inwalidztwa,
- - emerytur, rent i świadczeń rodzinnych,
- - zasiłków z tytułu wypadków przy pracy,
- - zasiłków dla bezrobotnych.
Świadczenia nie dotyczą systemu pomocy społecznej - ta zarezerwowana jest wyłącznie dla obywateli danego państwa.
System ubezpieczeń społecznych opiera się na kilku zasadach:
- z punktu widzenia uprawnień i obowiązków ubezpieczeniowych cudzoziemcy traktowani są tak jak obywatele danego państwa,
- składki ubezpieczenia społecznego (emerytalnego, zdrowotnego) płaci się tylko w jednym państwie (zazwyczaj tam, gdzie wykonywana jest praca lub prowadzona działalność),
- prawa do świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego nabyte w związku z opłacaniem składek w jednym państwie członkowskim "nie przepadają", jeśli uprawniony przenosi się do innego kraju.
Państwa UE nie mają jednolitego systemu podatkowego, każde państwo autonomicznie kształtuje politykę fiskalną, ustalając zasady i skalę opodatkowania (w zakresie podatków dochodowych). Podejmowane dotąd próby wprowadzenia tożsamych stawek podatków dochodowych we wszystkich państwach członkowskich nie przyniosły efektów.
Działalność gospodarcza prowadzona w poszczególnych państwach członkowskich wymaga dostosowania się nie tylko do przepisów dotyczących bezpośrednio warunków podejmowania działalności, ale także do regulacji podatkowych, ubezpieczeniowych, z zakresu zamówień publicznych, ochrony konsumentów, bezpieczeństwa produktów (mimo harmonizacji na szczeblu wspólnotowym, w przepisach krajowych mogą występować różnice). Należy podkreślić, że większość przepisów dotyczących różnych aspektów działalności gospodarczej przyjmuje w UE formę dyrektyw, które dopiero po wdrożeniu do ustawodawstwa krajowego zaczynają bezpośrednio obowiązywać przedsiębiorców. Znaczna część polskiego prawodawstwa została zharmonizowana z dyrektywami UE, przedsiębiorcy działający zgodnie z normami krajowymi zachowują więc jednocześnie zgodność z przepisami europejskimi.
|
