Dziecko rozpoczynające naukę jest pełne inwencji, dociekliwości i zadaje dużo pytań. Niestety bardzo szybko nabiera fałszywego przekonania, że na każde pytanie jest "jedna jedynie dobra odpowiedź", że nie warto mieć własnego poglądu, że wszystko jest już poznane i odkryte. W takich warunkach istnieje małe prawdopodobieństwo rozwoju postaw i umiejętności twórczych określonych przez Guliforda i Lawenfelda następującymi kryteriami: - Wrażliwość na problemy wyrażająca się w dostrzeganiu braków, tego co niezwykłe, odkrywaniu potrzeb i niedostatków zarówno w rzeczach jak i ludziach.
- Zdolność do pozostawania w stanie gotowości wyrażająca się w otwartości i płynności myśli. Liczba możliwych odpowiedzi na jeden dany bodziec jest oznaką umysłu twórczego.
- Plastyczność, czyli możliwość szybkiego przystosowania się do nowych sytuacji, skutecznego reagowania na zmiany.
- Oryginalność.
- Zdolność do przeobrażania i do nowych oznaczeń.
- Zdolność do analizy, czyli wyodrębniania szczegółów.
- Zdolność do syntetyzowania, czyli tworzenia nowych całości z elementów.
Dzieci, podobnie jak dorośli są mniej lub bardziej twórczy i wykazują mniej lub bardziej rozwiniętą postawę twórczą. Twórczość dzieci przejawia się w nieco innych formach niż nauka, technika, działalność społeczna, a jej cechami swoistymi są: dociekliwość poznawcza, fantazjowanie, gra wyobraźni, zabawy tematyczne i konstrukcyjne oraz plastyka. Są one sposobem ekspresji przeżyć i myśli dzieci oraz naturalną drogą ich rozwoju intelektualnego, emocjonalno - motywacyjnego i sprawnościowego. Ćwiczenia twórcze służą rozwojowi wrażliwości głównie na bodźce zewnętrzne. Percepcję traktujemy jako aktywny, twórczy proces, w którym uczeń nie jest tylko biernym odbiorcą informacji, ale aktywnie przetwarza, analizuje i interpretuje wszystko, co dociera do zmysłów. Ćwiczenia służące pobudzaniu i rozwijaniu zdolności poznawczych dzieci: - zdolność rozróżniania bodźca,
- koncentracja wzrokowa i słuchowa,
- rozpoznawanie, odwzorowywanie i wyodrębnianie treści spostrzeżeń,
- zdolność selektywnego odbierania informacji,
- zdolność porównywania,
- zdolność myślenia analitycznego,
- zdolność uogólniania informacji,
- zdolność kojarzenia faktów,
- zdolność płynnego, elastycznego i oryginalnego rozwiązywania problemów otwartych (dywergencyjnych).
Zdolności emocjonalne, określane również jako inteligencja emocjonalna, doskonalą się powoli i systematycznie w toku rozwoju. Można pomóc dzieciom w usprawnieniu tych zdolności poprzez aranżowanie ćwiczeń twórczych, które: - będą okazją do uczenia się rozpoznawania, nazywania i wyrażania podstawowych emocji i uczuć,
- pomogą dziecku rozwinąć trudną sztukę dostosowywania form i stopnia ekspresji do wymagań społecznych,
- rozwiną umiejętność rozumienia i akceptacji uczuć innych,
- uświadomią dzieciom role emocji, zwłaszcza pozytywnych, w procesie rozwiązywania problemów twórczych,
- pomogą odreagować nagromadzone napięcie.
Wyobraźnia, będąca zdolnością przywoływania nieobecnych przedmiotów i zdolnością tworzenia nowych obrazów na podstawie wcześniejszych doświadczeń zmysłowych pracuje głównie dzięki kojarzeniu informacji i ich przekształcenia. Procesy te przebiegają najbardziej twórczo dzięki wykonywaniu analogii i metafory w których wykorzystuje się personifikację. Elementy tych operacji poznawczych często występują w zabawach dzieci oraz w formach twórczości dziecięcej (bajki, opowiadania). Należy rozwijać i pobudzić te zdolności, mimo trudności, jakich mogą dzieciom przysparzać niektóre zadania twórcze. Ćwiczenia wpływające na stymulacje zdolności wyobrażeniowych dzieci: - rozwijanie zdolności tworzenia klarownych obrazów umysłowych,
- stymulowanie spontanicznych operacji tworzenia oryginalnych, własnych skojarzeń, fabuł, opowiadań,
- wdrażanie dzieci do transformowania treści wyobrażeń.
Wyobraźnia twórcza poznaje w bezpośrednim związku z ekspresją twórczą, rozumianą jako wyobraźnia przeżyć i myśli motoryką własnego ciała (gesty, mimika, spontaniczny ruch) lub w formie artystycznej wypowiedzi dziecka. Rozwijanie postaw twórczych dziecka, to budzenie uśpionej "zdolności tworzenia" i pomocy w tworzeniu, rozumianej jako wspieranie postawy twórczej. Radlińska pisała "W pojęciu wychowywania mieści się pielęgnowanie zadatków uzdolnień, skierowywanie pędu twórczego, wdrażanie do samodzielności, dopomaganie rozwojowi sprawności". Bibliografia- E. de Bono - Naucz swoje dziecko myśleć, Warszawa, Wydawnictwo "Prima" 1994.
- E. de Bono - Naucz się myśleć kreatywnie, Warszawa, Wydawnictwo "Prima" 1995.
- W. Dobrołowicz - Psychika i bariery, Warszawa, WSiP 1993.
- W. Dobrołowicz - Psychologia twórczości w zarysie, Kielce 1982.
- A. Góralski - Metody badań pedagogicznych, Warszawa, WSiP 1994.
- E. Hurlok - Rozwój dziecka, Warszawa, PWN 1985.
|
