Działa tylko w IE - sorry!    
     

Parki narodowe w Afryce

mgr Barbara Burzawa


Wielką specjalnością turystyczną niektórych państw afrykańskich, np. Kenii, Tanzanii czy Republiki Południowej Afryki jest safari, które w języku suahili oznacza podróż lub przygodę. Jest wiele odmian safari, a wspólną ich cechą jest miejsce podróży - parki narodowe i rezerwaty.

W Afryce utworzono około 200 parków narodowych w różnych odmiennych geograficznie i historycznie regionach. Tworzono je z różnych powodów. Przede wszystkim dla ochrony ginących gatunków wielkich ssaków (w tym tzw. afrykańskiej wielkiej piątki: słonia, bawoła, nosorożca, lwa, geparda); dla ochrony pojedynczych gatunków (m.in. goryli, szympansów, okapi, zebry, antylopy). Ochroną obejmuje się zagrożone gatunki flory, fauny i fragmenty krajobrazów. Parki zakłada się w niezwykłych miejscach (np. Kilimandżaro na pograniczu Kenii i Tanzanii); w granicach parków są jeziora (Nakuru, Manyara), wodospady (Wiktorii w Zimbabwe), bagna, ujścia rzek. Jednym z najciekawszych przedsięwzięć ekologicznych jest utworzenie parku nie posiadającego stałej lokalizacji. Chodzi tu o Bontebok - park, którego granice zmieniają się w zależności od przemieszczania się po południowo-afrykańskich równinach rzadkiego stada, zagrożonego wyginięciem gatunku antylopy.

Przeciętnemu człowiekowi Afryka kojarzy się z "dziewiczą", nieskażoną przyrodą. Niestety środowisko tego kontynentu od dawna jest silnie przekształcone i zdegradowane. Dwa zjawiska mają dziś na kontynencie afrykańskim największe znaczenie: systematyczne zmniejszanie się powierzchni lasów równikowych i pustynnienie obszarów półpustynnych. Tradycyjne, ekstensywne rolnictwo oraz zwiększające się zaludnienie są przyczyną masowego wyrębu lasów. Zagrożone są zasoby wodne. Zmiany w środowisku przyrodniczym spowodowały ogromne spustoszenie w świecie roślinnym i zwierzęcym. Dlatego cenne są wszelkie sposoby i metody ochrony przyrody, przede wszystkim zakładanie parków narodowych i rezerwatów.

W Republice Południowej Afryki impulsem do wprowadzania pierwszych przepisów ochrony przyrody było intensywne niszczenie lasów w Kraju Przylądkowym w XIX w. Główny botanik kolonii zainicjował w 1859 r. stworzenie pierwszej ustawy o ochronie roślinności leśnej i trawiastej. Jednym z najstarszych rezerwatów był rezerwat o początkowej nazwie Sabi Game utworzony 26 marca 1898 r. Był zaczątkiem najsłynniejszego Parku Narodowego Krugera w Transwalu (obecna nazwa - od 1926 r. - Kruger National Park). Powierzchnia, tego największego, najlepiej zorganizowanego i utrzymanego na świecie parku wynosi 19 254 km kw. Występuje tu roślinność sawannowa, suche lasy i zarośla, miejscami lasy liściaste z udziałem baobabu. Uważa się, że na terenie tego parku znajduje się największa różnorodność zwierząt w całej Afryce na czele z lwami, słoniami, bawołami, nosorożcami, gepardami, czyli tzw. wielką piątką. Obok nich jest tu także duża ilość żyraf, hipopotamów, lampartów, wiele gatunków antylop (np. impala). Podczas sporządzanego rejestru naliczono 900 lampartów, 7500 słoni, 500 gepardów, ponad 3000 krokodyli. W sumie doliczono się 33 gatunki płazów, 100 gatunków gadów, 45 gatunków ryb, 450 gatunków ptaków i ponad 120 gatunków ssaków. /Grazzini, 1993/

W RPA obecnie znajduje się 21 parków narodowych i kilkadziesiąt ważniejszych rezerwatów przyrody. Drugim co do wielkości parkiem jest Park Narodowy Kalahari Gemsbok. Powierzchnia 9 477 km kw. pozwala antylopom na rozległe migracje w poszukiwaniu wody i pożywienia. Na jego terenie żyje 58 gatunków ssaków. Typowym zwierzęciem jest oryks (gamesbok), od którego pochodzi nazwa parku. Spośród drapieżników żyją tu lwy, pantery, gepardy, hieny, szakale. Ptaki reprezentowane są przez ponad 200 gatunków.

O zupełnie innym charakterze jest Royal Natal National Park, najpiękniejszy z górskich parków o powierzchni tylko 80 km kw. znajdujący się w Górach Smoczych. Południową granicę parku tworzy tzw. Amfiteatr 8-kilometrowy, pionowy klif. Na obszarze Pilansberg National Park przeprowadzono tzw. "Operację Genezis", w wyniku której sprowadzono tu przeszło 6000 zwierząt z całej południowej Afryki. Na powierzchni 500 km kw. żyje obecnie przeszło 50 gatunków większych ssaków (m. in. białe i czarne nosorożce, słonie, żyrafy, zebry, lamparty, hipopotamy, bawoły, antylopy).

Liczba ustanowionych na kontynencie afrykańskim parków narodowych skłania do wniosku, iż Afryka podjęła niemało starań zmierzających do ochrony środowiska naturalnego. Jednak należy pamiętać, że Afrykańczycy borykają się z wielkimi problemami ekonomicznymi (brak wyżywienia, klęski głodu, rolnictwo ekstensywne - żarowo-odłogowe, pustynnienie obszarów trawiastych) i społecznymi (eksplozja demograficzna, choroby, waśnie i wojny plemienne i państwowe). Dlatego też, aby w czerwonej księdze ginących gatunków roślin i zwierząt nie dopisywać z winy człowieka nowych pozycji konieczna jest pomoc organizacji międzynarodowych. Obecnie państwa afrykańskie uczestniczą w Konwencji Obszary chronione Światowego dziedzictwa, Konwencji Ramsar (obszarów podmokłych) i programie UNESCO - Człowiek i Biosfera - MAB (Man and Biosfphere). /Jelonek 1996/

Bibliografia:

  1. Barnier M.: Atlas wielkich zagrożeń Ekologia, środowisko, przyroda. Warszawa 1995
  2. Grazzini G.: Parki narodowe świata. Warszawa 1993
  3. Jelonek A. (red.): Encyklopedia geografii świata. Afryka t. 2 1996
  4. Robins J.: Cuda natury. Bielsko Biała 1993