Metody rozwiązywania konfliktów edukacyjnych i wychowawczych

mgr Elwira Wojda-Janowska

>>Twoja opinia<<

Opracowanie powstało na podstawie własnych notatek autorki
ze szkolenia pt. "Metody rozwiązywania konfliktów edukacyjnych i wychowawczych"
zorganizowanego przez Mazowieckie Samorządowe Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Warszawie.

Konflikty często występują w naszym życiu. Również nie omijają szkoły. Występują wówczas gdy mamy problemy z porozumiewaniem się, dostrzeganiem uczuć innych osób czy prezentacją i obroną własnego stanowiska.
Konflikt to niezgodność, sprzeczność tendencji, poglądów, interesów (leksykon - PWN)
Konflikt jest twórczą sytuacją, którą należy kierować, a nie jej unikać.
Przyjęcie i nazwanie konfliktu to najtrudniejszy etap jego rozwiązania.

Konflikt powstaje i przebiega według następującego schematu:

Konflikt można podzielić na kilka faz (wg St. Chełpy i T. Witkowskiego):

1. pierwsza faza to okres, kiedy mówimy, że "jest coś nie tak". To faza drobnych napięć, okres, w którym czasami objawy złego samopoczucia mieszają się ze zwiastunami awantury,
2. druga faza, to wzajemna wrogość. Mamy w niej do czynienia z narastającymi zarzutami, negatywnymi uwagami i ocenami,
3. trzecia faza, to kulminacja, czyli rozładowanie napięcia,
4. czwarta faza - wyciszenie,
5. faza piąta - porozumienie. Następuje w niej skonfrontowanie stanowisk, rozpatrzenie wzajemnych interesów.

Konflikty w większym stopniu dotyczą ludzi niż problemów. Konflikty pozostawione same sobie pogłębiają się; dlatego też do ich rozwiązania konieczne jest pozytywne i określone działanie. W miarę podejmowania coraz poważniejszych działań przez osoby zaangażowane w konflikt zmniejsza się szansa na poprawę wzajemnych relacji i odwrócenie procesu eskalacji konfliktu; im wcześniej zaczyna się przeciwdziałanie, tym lepiej.

Źródła konfliktu:

1. konflikt relacji:
   • błędne spostrzeganie
   • zła komunikacja
   • silne emocje
   • stereotypy
   • negatywne, odwetowanie zachowania
2. konflikt wartości (każdy człowiek ma własną hierarchię wartości):
   • różnice religii, ideologii, tradycji
   • wartości związane z własnym "ja" (tożsamością osoby)
   • wartości dnia codziennego (zwyczaje, konwenanse)
3. konflikt interesów (potrzeb) - związany jest ze sposobem zaspokajania potrzeb):
   • interesy rzeczowe
   • interesy proceduralne
   • interesy psychologiczne
4. konflikt strukturalny:
   • nierówna kontrola zasobów
   • nierówny rozkład sił
   • rozmieszczenie przestrzenne
   • ograniczenia czasowe
   • "zaaranżowanie sytuacji"
5. konflikt danych:
   • brak informacji
   • błędne zrozumienie danych
   • różne sposoby interpretacji danych
   • różne procedury zbierania danych

Rozwiązywanie konfliktów:

Rozwiązywanie konfliktów może dokonywać się w następujący sposób:

1. dominacja - dążenie do osiągnięcia celów nie licząc się z interesem drugiej strony (perswazja, groźby, presja, przemoc),
2. podporządkowanie - jedna ze stron rezygnuje z realizacji swoich celów, akceptując wygraną drugiej strony (ustępstwo, uległość)
3. unikanie - każda ze stron wycofuje się (przegrany-przegrany)
4. kompromis - rozstrzygnięcie konfliktu na podstawie wzajemnych ustępstw, ugodowo
5. współpraca - (wygrany-wygrany)

Przyczyną konfliktów mogą być:

1. błędne oczekiwania rodziców,
2. nieumiejętności życiowe - brak przygotowania do sytuacji życiowej,
3. brak znajomości zasad wzajemnego kontaktu (np. słuchania, dzielenia się myślami, wyrażania uczuć),
4. przeciążenie pracą i obowiązkami domowymi,
5. sytuacje obiektywnie trudne (brak własnego "kąta" do nauki, różnice usposobienia, które powodują zadrażnienia w życiu),
6. sytuacje subiektywnie trudne.

Pamiętaj!

• Unikaj konfliktów relacji.
• Zadbaj o to, aby ludzie powstrzymywali się od stereotypowego myślenia o innych i od etykietowania.
• Nie staraj się negocjować wartości. Jeżeli coś jest dla kogoś ważne nie przekonuj go, że tak nie jest.
• Szukaj wspólnie z innymi co można w danej sytuacji zrobić, aby było to dla wszystkich akceptowalne.
• Zadbaj o satysfakcję merytoryczną, psychologiczną i proceduralną uczestników.
• Nie wszystkie problemy można rozwiązać. Zadbaj jednak o to, żeby nie tworzyć następnych wynikających z eskalacji konfliktów relacji.

Czym nauczyciel, rodzic powinien się zaniepokoić?

• niskimi osiągnięciami szkolnymi
• wybuchami gniewu
• brakiem zainteresowania nauką
• łamaniem dyscypliny szkolnej
• brakiem szacunku do innych
• poczuciem odrzucenia
• wycofaniem społecznym
• agresją, wandalizmem

Uczniowie często podejmują zachowania problemowe np. są agresywni wobec rówieśników czy wulgarni. Jaka jest tego przyczyna? Najczęściej uczniowie chcą popisać się, zwrócić na siebie uwagę. W ten sposób budują swoją tożsamość, w ten sposób radzą sobie w różnych sytuacjach życiowych, zaspokajają własne potrzeby.

Czynniki, które zwiększają ryzyko zachowań problemowych uczniów to:

1. środowisko społeczne
2. normy społeczne
3. modelowanie takich zachowań w domu i w szkole
4. negatywna grupa rówieśnicza
5. brak celów życiowych
6. niskie wyniki w nauce
7. łatwość zdobywania psychotropów

Czynniki, które zmniejszają ryzyko zachowań problemowych uczniów to czynniki chroniące do których należą:

1. silna więź emocjonalna z rodzicami
2. zainteresowanie nauką szkolną
3. regularne praktyki religijne
4. uwewnętrzniony szacunek do norm, wartości, autorytetów
5. pozytywna grupa rówieśnicza
6. stała opieka sprawowana przez osobę dorosłą

Profilaktyka to wzmacnianie czynników chroniących i redukcja czynników ryzyka.

Uczeń ma problem z nauczycielem przedmiotu. Wychowawca wówczas przyjmuje rolę:

-jako strona konfliktu

-jako pośrednik

-jako osoba wspierająca w rozwiązywaniu problemu

-jako mediator

Wspieranie ucznia przez wychowawcę polega na:

-uważnym aktywnym, wspierającym słuchaniu relacji uczniów ( martwię się....)

-zachęcaniu do rozwiązania problemu (co możecie zrobić.....?)

-ewentualnym podjęciu interwencji (poinformowania koleżanki-nauczycielki o skutkach Jej zachowania podczas lekcji)

-pracy z klasą (słuchanie, co chce uczeń przez swoją wypowiedź do nas powiedzieć - "Mama Janka chodzi z nim w niedzielę na spacer", nazywanie uczuć
  dziecka - "widzę, że jesteś smutny..." i akceptowanie ich, budowanie poczucia własnej wartości, np. dobra pochwała buduje poczucie wartości dziecka)

Nie warto!

-oceniać, przypinać etykietek, ("on tak zawsze..")

-obwiniać dziecko - "jak mogłeś..."

-naciskać, zmuszać do mówienia, nie przepytywać - "gdzie byłeś, co robiłeś?"

Metoda rozwiązywania konfliktów - "Bez porażek" wg Thomasa Gordona

1. faza zerowa - przekonanie osoby do rozmowy (wybranie miejsca i czasu),
2. zdefiniowanie problemu (nazwanie problemu - np. jak ujednolicić działania, aby uczniowie wykonywali polecenia nauczyciela jęz. angielskiego i wychowawcy, na czym nam zależy?, kogo dotyczy problem? - np. nauczyciel jęz. angielskiego, wychowawca i uczeń),
3. znalezienie różnych sposobów rozwiązań - zbiera się dużą liczbę pomysłów (wychowawcy i nauczyciela jęz. angielskiego) - "czy mogę liczyć na to, że ........", "czy mogłabyś robić ......?",
4. krytyczna ocena zaproponowanych rozwiązań,
5. wybór najlepszego pomysłu,
6. realizacja wybranego rozwiązania,
7. ocena efektu.

Rozwiązywanie konfliktów metodą - "Bez porażek" wg Thomasa Gordona powoduje wyższy stopień motywacji osób będących w konflikcie. Chcą one wykonać to, czego się podjęły, ponieważ same miały udział w rozwiązywaniu problemu.

Metoda rozwiązywania konfliktów - "MODEL - DESC"

1. opis - jedna ze stron konfliktu opisuje bardzo dokładnie sytuację konfliktową, np. konflikt dyrektor - nauczyciel. Nauczyciel nie dzieli się wiedzą uzyskaną na szkoleniach. Dyrektor - uczestniczysz w wielu szkoleniach, umówiliśmy się, że każdy podzieli się zdobytą wiedzą z gronem pedagogicznym,
2. ekspresja - jedna ze stron konfliktu mówi o swoich uczuciach, np. "cieszyłabym się, gdybyś zaprezentowała się na radzie szkoleniowej",
3. skonkretyzowanie - jedna ze stron konfliktu mówi o swoich oczekiwaniach, np. "spodziewam się, że ....., oczekuję, że .......napiszesz notatkę z odbytego kursu lub na radzie zaprezentujesz temat",
4. wyciągnięcie konsekwencji (nie stosuje się w stosunku do dzieci) - strona konfliktu pokazuje konsekwencje nie rozwiązania problemu np. dyrektor - "więcej nie dam ci skierowania na kurs w czasie trwania zajęć".

Konflikty są:

-sygnałem zdrowia (oznaczają, że każdy z nas istnieje)

-bodźcem do rozwoju

-środkiem do budowania i formowania własnej osobowości,

-elementem ułatwiającym pokonywanie trudności życiowych.

Rozwiązywanie konfliktów to wspólnie przyjęte porozumienie, które umożliwia realizację interesów na akceptowalnym przez wszystkie strony poziomie. Jego realizacja ma chronić przed eskalacją konfliktów w przyszłości.

>>Twoja opinia<<

Strona główna Opinie W sieciDownloads Publikacje E-learning E-sklep O stronie