Istnieje wiele definicji agresji, zwracających uwagę na różne aspekty tego zjawiska. Zawierają one próbę rozstrzygnięcia, co jest, a co nie jest agresją w znaczeniu psychologicznym, poprzez wskazanie motywów uruchamiających i sterujących tą czynnością. Niektórzy autorzy, definiując agresję, biorą pod uwagę intencje i zamiar sprawczy agresywny czynu, natomiast inni podkreślają występowanie negatywnych emocji, takich jak gniew, złość, niechęć, kierowanych do obiektu agresji. Część badaczy akcentuje obserwowalne konsekwencje zachowań agresywnej jednostki dla otoczenia społecznego, a są również podejścia uwzględniające zarówno motyw sprawcy, jak i konsekwencje, do których prowadzi jego działanie. [1] W sensie psychologicznym agresją są czynności skierowane przeciwko komuś lub czemuś, mające na celu zadanie bólu, uszkodzenie, zniszczenie obiektu. A zatem agresją jest gwałtowne, napastliwe, destrukcyjne zachowanie, które powoduje cierpienie ofiary lub destrukcję przedmiotów. Istnieje agresja skierowana w stosunku do samego siebie i agresja skierowana w stronę otoczenia. Często oba rodzaje przeplatają się ze sobą. [2] Przejawy silnej agresji, a nawet sadyzmu, występują już u niektórych kilkuletnich dzieci. Repertuar zachowań agresywnych u dzieci jest bardzo bogaty. Przejawem agresji fizycznej jest: bicie ręką, poszturchiwanie, szarpanie, popychanie, podstawianie nogi, wyrywanie, zabieranie siłą przedmiotów, kopanie, szczypanie, gryzienie, drapanie, kłucie, rozbijanie, niszczenie zabawek czy przyborów należących do innego dziecka, bazgranie lub darcie rysunków, zeszytów czy inne formy wyrządzania krzywdy czynnością fizyczną z ekspresją doznanej satysfakcji. [2] Przejawem agresji werbalnej jest np.: przezywanie, obrażanie, przedrzeźnianie, grożenie biciem, wykłócanie się podniesionym tonem głosu, krytykowanie, złośliwa skarga do nauczycielki (z intencją spowodowania ukarania innego dziecka), wyśmiewanie fizycznych ułomności. W wielu badaniach sprawdzono wpływ filmów na wielkość motywacji do zachowań agresywnych. Film może oddziaływać negatywnie na postawy i zachowania widzów, szczególnie widzów młodych. Dzieje się tak dlatego, gdyż film odtwarza materialną rzeczywistość, niezależnie od treści. Kontakt widza z realnością obrazów wymusza takie reakcje, jakimi reaguje on na materialne aspekty natury, którą zdjęcia filmowe odtwarzają. Z tego powodu oddziałują na jego wrażliwość. Poza tym film nie tylko odtwarza materialną rzeczywistość, ale udostępnia jej głęboko ukryte obszary, głównie struktury czasowe i przestrzenne, które można zaprezentować przy użyciu specjalnych filmowych technik i trików. Sprawia to w efekcie, że rośnie obciążenie psychofizjologiczne odbiorcy filmu (głównie zmysłów i wzroku). Taki stan wprowadza napięcie w organizmie, szczególnego rodzaju podniecenie, co u młodego odbiorcy może mieć fatalne skutki. Jego umysł staje się bezradny w obliczu gwałtownych, bliskich stanu szoku, emocji. U młodego widza filmowego dochodzi w mniejszym lub większym stopniu do identyfikacji z tym, co pojawia się na ekranie. [3] W ostatnim czasie dostrzega się wzrost przestępczości i zachowań agresywnych wśród dzieci i młodzieży. Szczególnie niepokojący jest fakt popełniania przez nastolatków przestępstw najcięższych, a mianowicie zabójstw. Młodzi ludzie z błahych powodów mordują w makabryczny sposób swoich kolegów z ławy szkolnej lub tez przypadkowo spotkane osoby. Większość sprawców tych czynów nie potrafi okazać skruchy ani też wskazać jakichkolwiek powodów tych aktów. Dla wielu z nich jest to "coś normalnego", potwierdzenie "mocnego charakteru", swoiście pojmowany młodzieżowy szpan. Analizując poszczególne przypadki dostrzega się analogię do zachowań bohaterów filmowych z tzw. "kina akcji". Tak jak w filmie, mamy do czynienia z nieludzką wręcz brutalnością, bezwzględnością i okrucieństwem. Jednostki słabe są bez szans, liczy się siła i przemoc. W świecie tych młodych ludzi nie ma miejsca na uczucia i kompromis, podobnie jak w "filmach walki" dominuje obawa przed porażką i kompromitacją, którą można pokonać siłą, zagłuszyć agresją i zniewoleniem. Wielu znawców przedmiotu sugeruje, że to właśnie "kino akcji" dostarcza negatywnych wzorców, które są łatwo przejmowane przez młodocianych widzów, choćby w formie naśladownictwa zachowań filmowych idoli. Podobnemu procesowi naśladownictwa sprzyja również oferta programów telewizji, która chcąc pozyskać widza pokazuje filmy przepełnione brutalnością, i to nie zważając na porę ich emisji. Coraz częściej uwagi te dotyczą również bajek dla dzieci, w których tradycyjnie już dobro walczy ze złem, tylko z tą zasadniczą różnicą, iż owa walka przybiera formę wręcz makabrycznych scen. Bohaterowie współczesnych bajek to herosi o nadludzkiej sile, potrafiący niszczyć i zabijać. I mimo że bajki zawierają zawsze jakiś morał, to jednak wydaje się wielce wątpliwe, czy aby na pewno trafi on do dziecka - widza w tym natłoku brutalizmów. Chociaż brak jest ostatecznych dowodów, że przemoc przekazywana w filmach stanowi przyczynę trwałego wzrostu agresji u dzieci i młodzieży, to jednak wydaje się, że istnieje związek między agresywnymi zachowaniami ludzi a treścią oglądanych przez nich programów telewizyjnych. Narastająca agresja i przemoc wśród dzieci i młodzieży jest jednym z ważniejszych problemów społecznych. Sposoby zapobiegania agresji pełniącej ostatecznie funkcje regulacyjne będą skuteczne dopiero wówczas, gdy zwalczanie jej zacznie się od świata ludzi dorosłych. Pośrednią winę za agresywną młodzież ponoszą bowiem zawsze dorośli, wśród których następuje kształtowanie osobowości młodego człowieka. Bibliografia: - Pufal-Struzik J., Niektóre cechy osobowości młodzieży agresywnej, w: Psychologia wychowawcza, s. 151-155, t. XL (LIV), 1997, nr 2.
- Radziwiłłowicz P., Radziwiłłowicz W., Formy i funkcja agresji u dzieci i młodzieży, w: Psychologia wychowawcza, s. 226-231, t. XL (LIV), 1997, nr 3.
- Sikorski W., Agresywność młodzieży a jej preferencje dotyczące programów telewizyjnych, w: Psychologia wychowawcza, s. 231-237, t. XLI (LV), 1998, nr 3.
|
