Poradnik dla rodziców i nauczycieli
"By rozumnie postępować, sam rozum nie wystarczy"
| | | | F.Dostojewski |
Twoje dziecko nie może się na niczym skupić, jest nadmiernie ruchliwe, impulsywne (działa bez zastanowienia, podejmuje działania bez przewidywania ich następstw), ma problemy ze skoncentrowaniem uwagi na jednej czynności? Być może cierpi na zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD).  Zjawiskiem, na które w ostatnich latach najczęściej uskarżają się rodzice i nauczyciele jest nadpobudliwość psychoruchowa.
Dzieci z nadpobudliwością wyróżniają się określonym zespołem zachowania. Zespół ten ujawnia się już w pierwszych tygodniach ich życia. W czasie pierwszych wspólnie spędzonych dni, tygodni i miesięcy rodzice zauważają, że ich niemowlę zachowuje się inaczej niż inne w jego wieku. Więcej płacze, jego pierwsze ruchy są gwałtowne a sen płytki i niespokojny. Łatwo wpada w gniew, niekiedy przestaje jeść a wtedy rodzicom trudno jest znaleźć przyczynę tego ciągłego niezadowolenia. Zatroskani rodzice szukają więc porad najczęściej u pediatry, gdzie dowiadują się, że ich dziecko jest zdrowe. Wszyscy pocieszają, że wraz z wiekiem wszystko minie. Mijają lata i dziecko idzie do przedszkola. Pojawiają się nowe obowiązki i zadania, którym należy sprostać. Znowu rodzice martwią się ponieważ ich dziecko stwarza trudności wychowawcze. JAKIE SĄ PRZYCZYNY NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ?- uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego lub jego niedojrzałość;
- jako wynik cech konstytucjonalnych, rozumianych jako typ układu nerwowego - wyróżnia się tu cztery typy układu nerwowego u dzieci: silny, zrównoważony, żywy (sangwistyczny), silny, zrównoważony, spokojny (flegmatyczny), typ o zmniejszonej pobudliwości, słaby, typ silny o zwiększonej pobudliwości, niepohamowany.
- niekorzystne warunki środowiskowo-wychowawcze - nerwowość i niezrównoważenie rodziców, nierówne usposobienie prowadzące do częstych zatargów i napiętej atmosfery burzy równowagę psychiczną dziecka; wychowanie niekonsekwentne oraz rygorystyczne
RODZAJE NADPOBUDLIWOŚCI Lekarze i naukowcy, objawy zespołu nadpobudliwości pogrupowali na 3 "filary": - Nadpobudliwość psychoruchowa
- Impulsywność
- Zaburzenia koncentracji uwagi
Wyodrębnili więc oni następujące podtypy: - Podtyp z przewagą koncentracji uwagi - dziecko nie może się skupić na tym, co mówi nauczycielka, zapomina o czym przed chwilą rozmawiało, podczas zajęć organizowanych interesuje się wszystkim dookoła tylko nie pracą;
- Podtyp z przewagą nadpobudliwości psychoruchowej - dziecko biega po pokoju w kółko, ogląda telewizję skacząc po wersalce i zmieniając bez przerwy kanały; są niezmordowane, ciągle zmieniają miejsce; najprzyjemniejszą rozrywką dla nich jest wszystko to, co wiąże się z ruchem lub szybkością; w opinii nauczycieli te dzieci to zdolne wiercipięty, kiepsko dogadujące się z nim i resztą klasy;
- Typ mieszany - czyli "dwa w jednym" - u dziecka występują objawy niepokoju, słaba kontrola impulsów oraz objawy zaburzeń uwagi. Ten typ nadpobudliwości jest najczęstszy; częściej u chłopców występuje podtyp mieszany lub z przewagą nadpobudliwości psychoruchowej, zaś u dziewczynek - podtyp z zaburzeniami koncentracji uwagi.
NAJCZĘSTSZE OBJAWY NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ- nerwowe ruchy kończynami i wiercenie się podczas siedzenia
- trudności z wysiedzeniem spokojnie, gdy wymaga tego sytuacja
- łatwe rozpraszanie się pod wpływem zewnętrznych bodźców
- trudności w oczekiwaniu na swoją kolej w grach grupowych
- odpowiadanie na pytania zanim się pomyśli
- trudności z właściwym rozumieniem poleceń
- niemożność dłuższego skupienia się na zadaniu czy na zabawie
- przechodzenie do następnego zadania zanim skończy się poprzednie
- trudności z bawieniem się spokojnie
- mówienie zbyt dużo
- częste przerywanie i przeszkadzanie innym
- sprawianie wrażenia jakby się nie słyszało poleceń czy uwag
- gubienie potrzebnych rzeczy i pomocy
- zachowanie się w sposób zagrażający bezpieczeństwu
JAK POSTĘPOWAĆ Z DZIECKIEM NADPOBUDLIWYM PSYCHORUCHOWO
(wskazania do pracy w domu)- Dziecko nadpobudliwe psychoruchowo powinno mieć zapewnioną w domu atmosferę spokoju i akceptacji.
- Należy być konsekwentnym w ustalaniu reguł, obowiązków i karceniu.
- Osoba dorosła powinna umieć kontrolować swoje emocje w kontakcie z dzieckiem nadpobudliwym - nie wolno reagować wybuchowo i gwałtownie!
- Dziecku należy stwarzać poczucie bezpieczeństwa, dać mu do zrozumienia, że jest kochane, ale równocześnie być wobec niego konsekwentnym i wymagającym.
- Wymagania wobec dziecka powinny być jasne i klarowne, aby znało swoje obowiązki i wiedziało jak powinno się zachować w danej sytuacji.
- Obowiązki domowe powinny być dostosowane do jego możliwości. Przejawy chaosu eliminuje się, a dobre wykonanie zadania chwali się, docenia się trud włożony w pracę, nawet, gdy efektem jest dzieło mało dokładne.
- Dzienny rozkład zajęć dziecka powinien być uporządkowany. Jasno i wyraźnie powinien określać godzinę wstawania, posiłków, oglądania telewizji itp.
- Należy ograniczyć czas oglądania telewizji a przede wszystkim wyeliminować programy o treści agresywnej z dużym ładunkiem emocji i szybką akcją.
- Dziecku powinno się wyznaczyć osobny pokój lub część pokoju, jako jego własny teren i miejsce do zabawy.
- Opiekunowie powinni odnosić się do dziecka z wyrozumiałością i cierpliwością ponieważ jego zachowanie nie wynika ze złości ale z nieumiejętności kontrolowania swego zachowania.
- Osoby opiekujące się dzieckiem nadpobudliwym powinny nauczyć się odczytywać jego sygnały ostrzegawcze poprzedzające wybuch - aby uniknąć wybuchu należy spokojnie interweniować przez odwrócenie uwagi lub spokojne omówienie konfliktu.
- W sytuacji konfliktowej nie należy zostawiać dziecka zbyt długo w napięciu emocjonalnym, np. odsyłać go do swojego pokoju, odraczać karę do przyjścia rodzica. Rozwiązanie konfliktu powinno nastąpić zaraz po jego zaistnieniu.
- Opiekunowie powinni codziennie poświęcać trochę czasu na rozmowę i wspólną zabawę z dzieckiem.
- Proponowane zabawy w czasie wolnym to: lepienie, wycinanie, malowanie, układanie klocków.
- Liczbę dzieci biorących udział w zabawie należy ograniczyć do jednego lub dwóch ze względu na duże rozproszenie i pobudliwość.
- Dom jest najlepszym miejscem do zabawy, ponieważ można w nim najlepiej obserwować dziecko i interweniować w każdej chwili.
 JAK POSTĘPOWAĆ Z DZIECKIEM NADPOBUDLIWYM PSYCHORUCHOWO
(wskazania do pracy w przedszkolu)- W pracy z dzieckiem nadpobudliwym psychoruchowo należy zachować spokój i rozsądek. Nie można pozwolić, aby niepokój i nadruchliwość dziecka udzieliły się dorosłym.
- Dziecko podczas zajęć powinno siedzieć blisko nauczyciela z dala od okna.
- Nadmiernej aktywności dziecka nie należy hamować, ale ją pozytywnie ukierunkowywać poprzez poproszenie o wykonanie jakiejś pożytecznej czynności, które umożliwi częściowe rozładowanie jego napięcia.
- Oddziaływać na dziecko należy powoli, bez pośpiechu, głosem nieco stłumionym jakby w zwolnionym tempie, nie krzykiem.
- Czas trwania wyznaczonego dziecku zadania należy dostosować do możliwości skupienia się dziecka (5 minut dla dziecka nadpobudliwego psychoruchowo to bardzo długi czas!)
- Należy zwracać uwagę na staranne wykonywanie prac oraz ich ukończenie a także utrzymywanie zainteresowania na zadaniu poprzez częste jego zmiany. Należy wracać do pracy rozpoczętej i niedokończonej.
- Dziecku powinno się stopniowo wydłużać czas zadania i nasilać stopień trudności.
- W zabawach, w których dziecko bierze udział powinny być jasno określone zasady oraz czas ukończenia. Nie można pozwolić na chaotyczny, niekontrolowany i bezładny ruch.
- Po zajęciach ruchowych wymagających dużej aktywności należy zastosować ćwiczenia wyciszające np. relaksację, arteterapię.
- Przy wykonywaniu danej czynności, np. rysowaniu należy usunąć wszystkie zbędne przedmioty, a zostawić tylko to co jest konieczne.
- Dziecku należy powierzać jakąś odpowiedzialność, jednak zadanie nie powinno przekraczać jego możliwości.
- Dziecko należy nagradzać ilekroć uda mu się skończyć rozpoczętą czynność. Należy zauważać i uznawać wysiłek dziecka, nawet gdy efekt końcowy nie jest szczytem doskonałości.
- Dorosły powinien umieć rozpoznawać wszystkie pozytywne zachowania dziecka i na nie reagować.
- Dorosły powinien umieć oddzielać zachowanie, które mu się nie podoba od osoby dziecka. Można lubić dziecko, ale nie akceptować konkretnego zachowania.
- Jeżeli dziecko kłóci się z innymi lub jest agresywne - należy się wtrącić. W przeciwnym razie, gdy agresja lub złość odniesie skutek dziecko będzie miało tendencje do powtarzania tego zachowania. Agresji nie wolno karać agresją!
- Dorosły powinien unikać nieustannego negatywnego podejścia, np. nie rób nic.
- Praca z dzieckiem nadpobudliwym wymaga dużej cierpliwości, gdyż mimo pozornego pośpiechu wykonuje ono czynności znacznie wolniej ze względu na to, że jego ruchy są mało ekonomiczne i z reguły słabo skoordynowane.
 10 PRÓŚB NADPOBUDLIWEGO DZIECKA - Pomóż mi skupić się na jednej czynności
- Chcę wiedzieć co się zdarzy za chwilę
- Poczekaj na mnie, pozwól mi się zastanowić
- Jestem w kropce, nie potrafię tego zrobić, pokaż mi wyjście z tej sytuacji
- Chciałbym od razu wiedzieć czy to, co zrobię jest zrobione dobrze
- Dawaj mi tylko jedno polecenie naraz
- Przypomnij mi, żebym się zatrzymał i pomyślał
- Dawaj mi małe zadania do wykonania, kiedy cel jest daleko, gubię się
- Chwal mnie choć raz dziennie, bardzo tego potrzebuję
- Wiem, że potrafię być męczący, ale czuję, że rosnę kiedy okazujesz mi, jak mnie kochasz
METODY I TECHNIKI TERAPEUTYCZNE WYKORZYSTYWANE W TERAPI DZIECI NADPOBUDLIWYCH- Metoda Ruchu Rozwijającego Weroniki Sherborn
Głównym założeniem tej metody jest posługiwanie się ruchem jako narzędziem we wspomaganiu rozwoju psychoruchowego dziecka oraz w terapii zaburzeń rozwoju. Udział w ćwiczeniach tą metodą ma na celu stworzyć dziecku okazję do poznania własnego ciała, usprawnienia motoryki, poczucia swojej siły, sprawności i w związku z tym możliwości ruchowych.
Wyróżnia się tu cztery grupy ćwiczeń: - -ćwiczenia prowadzące do poznania własnego ciała
- -ćwiczenia "z" w parach
- -ćwiczenia "przeciwko" w parach
- - ćwiczenia "razem" w parach
- Metoda P. Dennisona - Gimnastyka mózgu
Jest to uczenie metodami aktywizującymi włączania naturalnych mechanizmów integracji umysłu i ciała poprzez specjalne zorganizowane ruchy. To uniwersalna metoda pozwalająca lepiej pokonywać stresy i napięcia wynikające z trudności życia codziennego, komunikować się z innymi ludźmi, uczyć się i zdawać egzaminy, zrozumieć procesy neurofizjologiczne i ich rolę w procesie uczenia się.
Metoda ta może dawać następujące efekty: - -usuwać blokady ukryte w naszym ciele
- -wprowadzać ciało i umysł w stan optymalny do przyswajania wiedzy równoważąc wymiar lateralizacji, koncentracji i stabilności
- Muzykoterapia
Polega ona na wykształceniu wrażliwości muzycznej i pozytywnej motywacji do słuchania muzyki, czyli do chęci obcowania z nią. Dzięki niej rozwijają się uczucia osobiste, społeczne, postawy moralne. Muzyka to środek ułatwiający wyładowanie niespokojnych uczuć i popędów, stymulujący fantazję, zaprowadzający rytm, synchronizację i ład funkcji psychofizycznych. Doznania muzyczne można interpretować słowem, gestem, rysunkiem czy tańcem.
- Metoda gimnastyki twórczej R. Labana
Metoda ta zwana jest także metodą improwizacji ruchowej. Ważną rolę odgrywa tu inwencja twórcza ćwiczących, ich pomysłowość, fantazja, doświadczenia ruchowe. W tej metodzie posługujemy się różnymi formami ruchu, takimi jak: odkrywanie, naśladowanie, inscenizacja, pantomima, gimnastyka wykorzystująca ruch naturalny, ćwiczenia muzyczno-ruchowe, taniec, opowieść ruchowa. Nauczyciel staje się współuczestnikiem i współpartnerem zabaw. Metoda ruchowa ekspresji twórczej daje możliwość rozwijania się w zakresie: wyczucia własnego ciała, wyczucia przestrzeni, wyczucia ciężaru ciała, doskonalenia płynności ruchu, w zakresie kształtowania umiejętności współdziałania z partnerem lub grupą.
- Technika relaksacji wg Jakobsona
Technika relaksacji w wersji dla dzieci polega na wykonywaniu przez nie ruchów wymagających przeplatania dwóch stanów: napinania i rozluźniania mięśni w czasie zabawy i nazwano zabawą silnego i słabego. Schemat ćwiczeń obejmuje kolejno: ręce, nogi, mięśnie tułowia, szyi oraz twarzy. Można przy tym wprowadzić postacie z bajek, opowiadań itp.
- Drama
Drama polega na zaangażowaniu się w fikcyjną sytuację "wczucie się" w postać, rzecz, bycie nią i działanie jako ona. Nie chodzi tu o wyreżyserowane popisy aktorskie. W dramie każdy odnosi sukces, nie ma tu bowiem nieważnych ról, nie jest to teatr, więc nie ma tu ról źle zagranych. Dzieci uczą się współpracy, bycia ze sobą, wzajemnej akceptacji, znika wstydliwość, a w jej miejsce pojawia się otwartość, szczerość, pewność siebie, umiejętność dzielenia się i pomagania sobie.
 Literatura:- M. Nowak "Dziecko nadpobudliwe"
- H. Nartowska "Dzieci nadpobudliwe psychoruchowo - zaburzenia w zachowaniu i trudności szkolne"
- T. Opolska, E.Potempska "Dziecko nadpobudliwe. Program korekcji zachowań". Warszawa 1998. Centrum Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej Ministerstwa Edukacji Narodowej
- Wolf-Wedigo Wolfram "Nadpobudliwe i niespokojne dzieci w przedszkolu"
- A. Kozłowska "Zaburzenia emocjonalne u dzieci"
- I. Santorski "Nowe zjawiska w psychoterapii"
- S. Górski "Psychoterapia w wychowaniu"
- J. Danilewska "Agresja u dzieci - szkoła porozumienia"
- B. Kaja "Zarys terapii dziecka"
- M. Karwowska-Struczyk "Metody aktywne w przedszkolu"
- B. Wolniewicz-Grzelak "Zdrowiej i świadomiej żyć"
- A. Kozłowska "O trudnościach w wychowaniu dziecka";
- H. Seile "O stresie";
- E. Skowrońska-Lebecka "Dźwięk i gest";
- Instytut Badań Edukacyjnych "Gry i ćwiczenia grupowe";
- H. Kierył "Elementy muzykoterapii w pracy pedagogów";
- R. Portmann "Gry i zabawy przeciwko agresji";
- Polskie Stowarzyszenie Pedagogów i Animatorów "Tańce i zabawy dla grupy";
- S. Harland "Dziecko nadpobudliwe czy genialne";
- G. Hang-Schnabel "Agresja w przedszkolu".
|
