Jedną z podstawowych umiejętności szkolnych, którą musi opanować każdy uczeń w okresie nauki szkolnej jest pisanie. Pisanie w aspekcie ortograficznym jest złożoną czynnością psychoruchową i polega ono na przetwarzaniu dźwięków mowy w umowny system znaków graficznych, czyli liter. Nieprawidłowe funkcjonowanie choćby jednego z analizatorów utrudnia proces uczenia się ortografii. Przez dysortografię rozumiemy zaburzenia w pisaniu, które występują u osoby o prawidłowym rozwoju umysłowym, a której pismo wykazuje różnego rodzaju odstępstwa od prawidłowego zapisu wyrazów, w tym również błędy ortograficzne i specyficzne błędy w pisowni wyrazów. Błędy te występują u osoby posiadającej odpowiednią motywację do poprawnego pisania i pomimo znajomości przez nią zasad pisowni. Analiza aktualnych wytworów szkolnych i z młodszych lat nauki jest zasadniczą podstawą do diagnozy zaburzeń w pisaniu. Analiza błędów ucznia ma na celu ustalenie częstotliwości ich występowania oraz określenie ich charakteru i tendencji do powtarzania się. Należy określić, czy błędy pojawiają się rzadko, czy są nasilone. Czy są to błędy charakterystyczne dla zaburzeń funkcji percepcyjno-motorycznych i występują łącznie z typowo ortograficznymi, czy też są to jedynie pojedyncze błędy ortograficzne, których obecność świadczy jedynie o braku wytworzenia odpowiednich nawyków poprawnego pisania. Charakterystyki popełnianych przez ucznia błędów w pisaniu dokonuje się na podstawie analizy przeprowadzanych sprawdzianów: - z przepisywania tekstu
- pisania z pamięci
- pisania ze słuchu.
U uczniów w starszym wieku szkolnym, u których występują zaburzenia słuchu fonematycznego, popełniane błędy dotyczą zniekształcenia struktury wyrazu: - uczniowie opuszczają litery w pisanym wyrazie,
- błędy dotyczą też łącznej i rozdzielnej pisowni np. dla tego zamiast dlatego,
- błędy typowo ortograficzne wiążące się ze słabą precyzją w różnicowaniu słuchowym dźwięku (występują zmiękczenia wyrazów np. Wańdzie-Wandzie),
- trudności w pisaniu wyrazów z samogłoskami nosowymi i zespołami dźwięków -om, -on, -em, -en, (np. wontki-wątki),
- mylenie liter odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (np. zkąd-skąd).
Natomiast u osób z zaburzeniami funkcji wzrokowej i pamięci wzrokowej pojawiają się w pisanym tekście: - błędy typowo ortograficzne (np.rzuchwa zamiast żuchwa)
- pomijanie drobnych elementów graficznych liter (np. w strone zamiast w stronę)
- oraz mylenie liter o podobnym kształcie (np. chcioła-chciała).
Osoby z dysortografią nie pamiętają obrazu pisanych wyrazów, dlatego nie mogą poprawiać błędów, bo ich nie dostrzegają. Niekiedy w tym samym tekście ten sam wyraz piszą w różny sposób (np. bohater lub bochater). Popełnianych przez ucznia błędów ortograficznych nie można zlikwidować stosując metodę wielokrotnego przepisywania tego samego wyrazu, ale należy podjąć działania mające na celu rozwijanie u niego percepcji oraz pamięci wzrokowo-manualnej. Możliwe jest to dzięki pracy terapeutycznej z uczniem, która ma na celu przede wszystkim eliminowanie niepowodzeń szkolnych oraz ich ujemnych konsekwencji takich jak: niski poziom samooceny, zaburzenia kontaktów międzyludzkich, zaburzenia emocjonalne (postawa lękowa). Praca z uczniem powinna obejmować: - ćwiczenie zaburzonych funkcji (ćwiczenia korekcyjne)
- ćwiczenie funkcji nie zaburzonych, aby stały się wsparciem lub zastępstwem dla funkcji zaburzonych (ćwiczenia kompensacyjne)
- ćwiczenia relaksacyjne (pozwalające na odprężenie psychoruchowe)
- oddziaływania psychoterapeutyczne.
Uczniom w starszym wieku szkolnym należy polecić: - wykonywanie tygodniowych ćwiczeń poprawnej pisowni do samodzielnej pracy w domu zalecanych przez M.Bogdanowicz
- wykorzystywanie zeszytów ćwiczeń zawierających gotowy materiał do utrwalania zasad pisowni z jednoczesnym usprawnianiem funkcji zaburzonych i rozwijaniem najsłabiej opanowanych umiejętności (zeszyty te zawierają kompleksowy program terapii) - można je kupić w księgarniach
- zaleca się wszelkie gry ortograficzne
- dobre efekty daje pisanie z pamięci po uprzedniej dokładnej obserwacji poszczególnych wyrazów i zdań, pisanie z komentarzem, pisanie dyktand poprzedzonych wnikliwą analizą wzrokową tekstu
- stosowanie mnemotechniki jako metody wspierającej ortografię (polega ona na zapamiętywaniu poprzez skojarzenia).
Bibliografia - Mickiewicz J., Jedynka z ortografii, Wydawnictwo TONiK, Dom Organizatora, Toruń 1996
- Turewicz W., Jak pomóc dziecku z dysortografią, Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, Zielona Góra 2000
- Zakrzewska B., Trudności w czytaniu i pisaniu, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1996
|
