Wiek dorastania obejmuje między innymi lata nauki w gimnazjum. Skomplikowane procesy rozwojowe tego wieku tj. dojrzewanie fizjologiczne, nowe formy działania i kontaktów społecznych, przeobrażenia we wszystkich dziedzinach życia psychicznego, sprawiają, że młodzież ma wiele problemów i kłopotów z dostosowaniem swego postępowania do nowych zadań, sytuacji i ról społecznych. W związku z tym zachowanie się młodzieży w tym okresie, często odbiega od stawianych jej wymogów i przybiera niepożądane formy. Jeśli formy te są sprzeczne z założeniami wychowawczymi i utrzymują się przez dłuższy czas, wówczas określamy je jako trudności wychowawcze. Trudności wychowawcze w tym wieku mogą być różnego rodzaju i występują z różną siłą, przejawiając się w niepożądanych formach zachowania się młodzieży. Najczęściej niepożądane zachowania ujawniają się na polu relacji z ludźmi dorosłymi, przede wszystkim z rodzicami i wychowawcami. Do zachowań tych zaliczyć należy wszystkie przejawy niezdyscyplinowania, niepodporządkowania się rodzicom i nauczycielom, przekraczania regulaminu szkolnego lekceważenia wszelkiego rodzaju poleceń, rozkazów i zakazów. Przeciwstawianie się woli dorosłych może przybierać różny charakter, od braku uprzejmości i opanowania, aż do aroganckich, a nawet brutalnych wystąpień. Zachowanie takie manifestowane jest postępowaniem wbrew oczywistym racjom, na zasadzie przekory lub ślepego uporu. Przyczynę takich zachowań młodzieży można upatrywać w szybko rosnących potrzebach samodzielności, związanych z rozwojem ogólnej sprawności i aktywności, a także w zaburzeniach równowagi nerwowej i emocjonalnej. Kolejne trudności wychowawcze związane są ze stosunkiem młodzieży do grupy rówieśniczej. Problemy pojawiają się, gdy wychowankowie są odrzucani przez grupę rówieśniczą lub całkowicie podporządkowują się regułom panującym w grupie. Popadają wtedy w konflikt z wymaganiami szkoły, gdyż często są one sprzeczne z wymaganiami grupy. W okresie dorastania młodzież często przecenia swoje możliwości, bądź nie docenia ich zupełnie. Na tym polu powstają formy zachowania, utrudniające proces wychowawczy. Jedni zachowują się z nadmierną pewnością siebie, lekceważąc wszelkie wskazówki i ostrzeżenia, inni popadają w chorobliwą nieśmiałość. Często spotyka się młodych ludzi, którzy swoją niską samoocenę próbują ukryć pod maską zuchwałości, nieoczekiwanych wyskoków i zgrywaniem się. J. Szczepański do zjawisk niepokojących w zachowaniu młodzieży zalicza negatywne postawy wobec wzorców przekazywanych przez dorosłych, często spotykane odrzucanie w ogóle wzorców i norm moralnych, cynizm, negatywny stosunek do pracy, skłonność do alkoholizmu, niszczenie mienia społecznego oraz agresję. Na terenie Gimnazjum przy Ośrodku Szkolno Wychowawczym dla Niesłyszących i Słabosłyszących w Raciborzu została przeprowadzona ankieta diagnozująca, we współpracy z pracownikiem Poradni Psychologiczno Pedagogicznej, dotycząca występowania zachowań agresywnych wśród młodzieży. Ankieta została poprzedzona tematycznymi zajęciami, przybliżającymi słownictwo związane z pojęciem "agresja". Na podstawie ankiety stwierdzono, iż wszyscy ankietowani uczniowie Gimnazjum byli kiedyś świadkami, ofiarą lub sprawcą przemocy. Najczęściej występujące przejawy agresji to agresja fizyczna (bicie, kopanie) i słowna (dokuczanie, przekleństwa). Sprawcami i zarazem ofiarami tej przemocy są najczęściej chłopcy. Przeważająca większość uczniów (80%) stwierdziła, że agresja jest zła, a 77% ankietowanych sadzi, że dorośli powinni rozmawiać na te tematy z młodzieżą. Pomocy w rozwiązywaniu problemów związanych z agresywnymi zachowaniami oczekuje 64% uczniów. Niepokojącym faktem było to ,iż 29% ankietowanych nie zgłosiłoby się po pomoc, będąc świadkiem lub ofiarą przemocy. Niniejsze wnioski posłużyły nam za podstawę do skonstruowania programu profilaktyki agresji "Agresja rani". Program przeznaczony jest dla młodzieży niesłyszącej na etapie kształcenia gimnazjum. Treści programu zostały dostosowane do możliwości odbiorczych i intelektualnych młodzieży niesłyszącej. Przy planowaniu treści zawartych w programie wzięty został także pod uwagę, rozwój emocjonalny młodzieży z dysfunkcją słuchu. W ramach programu przeprowadzono: - warsztaty "Agresja stop, przyjaźń na start" (we współpracy z pracownikiem Poradni Psychologiczno Pedagogicznej)
- apele tematyczne: rodzaje, formy i przejawy agresji wśród młodzieży;
Jak sobie radzić z własnymi, negatywnymi emocjami?
Komu można zaufać? (z elementami dramy) - warsztaty integracyjne środowiska uczniowskiego:
przeprowadzenie wywiadu z koleżanką, kolegą;
"Szkoła nasz drugi dom" wykonanie przez uczniów i nauczycieli łańcucha przyjaźni - współpraca z rodzicami:
"List do rodziców" przekazanie rodzicom opracowanego referatu o postawach rodzicielskich i ich wpływu na zachowanie agresywne dzieci - warsztaty dla rodziców: spotkanie z psychologiem, omówienie problemów związanych z agresją wśród młodzieży
Zajęcia związane z realizacją programu "Agresja rani" były przeprowadzone w roku szkolnym 2003/2004. Rok pracy dotyczący profilaktyki agresji na terenie naszego Gimnazjum jest za krótkim okresem, aby zbierać już wielkie plony. Niemniej dostrzegamy w zachowaniu uczniów satysfakcjonujące nas zmiany, zachęcające do dalszej pracy w tym kierunku. A oto one: - młodzież niesłysząca rozumie zjawisko agresji, umie przewidzieć jej następstwa
- świadomie posługuje się słownictwem dotyczącym przejawów zachowań agresywnych
- opanowane i uświadomione pojęcia ułatwiają rozwiązywanie problemów natury wychowawczej na terenie szkoły
- poruszane treści mają odzwierciedlenie w pracy na lekcjach wychowawczych oraz w pracy Komisji Wychowawczej na terenie Gimnazjum
- młodzież, w trakcie apeli, warsztatów wykazywała zainteresowanie poruszanymi tematami
- zachęcono uczniów do szukania pomocy, rady u swoich wychowawców, pedagoga szkolnego
- treści programu uświadomiły naszej młodzieży potrzebę brania odpowiedzialności za swoje czyny
Zdajemy sobie sprawę, iż zjawisko agresji było, jest i będzie. Nie jest możliwe całkowite wyeliminowanie takich zachowań wśród młodzieży. Naszym celem jest takie oddziaływanie na naszych uczniów, aby to zjawisko nie przybierało na sile w środowisku dzieci niesłyszących, a raczej zmniejszało swoje rozmiary. Cieszy nas to, że problem agresji został zauważony w naszej szkole, a stworzony przez nas program włączono do Wewnątrz-Szkolnego Programu Rozwoju Placówki. Rola szkoły, drugiego domu dziecka niesłyszącego, jest bowiem nieoceniona w kształtowaniu prawidłowych postaw społecznych. Naszym zdaniem zjawisko dostrzeżone, uświadomione nabiera szczególnej aktualności i wówczas może być poddane czynnościom korygującym i naprawczym. Mamy nadzieję, że zajęcia związane z realizacją programu "Agresja rani" przyczynią się do trwałych zmian na lepsze w zachowaniu naszych uczniów.
Bibliografia: - Łapińska R. i Żebrowska M. Wiek dorastania. Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży. Warszawa PWN 1975
- Skorny Z. Psychologia wychowawcza dla nauczycieli. Warszawa WSiP 1987.
- Pospiszyl K. Psychologiczna analiza wadliwych postaw społecznych młodzieży. Warszawa PWN 1973.
- Skorny Z. Psychologiczna analiza agresywnego zachowania się. Warszawa PWN 1968.
- Ziemiańska M. Postawy rodzicielskie. Warszawa Nasza Księgarnia 1969.
- Iwona Tyrna-Łoj Przemoc i agresja między uczniami. Nowe w szkole 3/2000-2001
|
