Działa tylko w IE - sorry!    
     

Zindywidualizowana ocena i terapia dzieci autystycznych
oraz dzieci z zaburzeniami rozwoju

mgr Romana Krafczyk


Chciałabym przedstawić i zainteresować, tych, którzy jeszcze nie słyszeli, programem terapeutycznym TEACCH przeznaczonym do Terapii i Edukacji Dzieci Autystycznych i Dzieci z Zaburzeniami Komunikacji.

W poszukiwaniu nowych metod pracy z moim uczniem natrafiłam na tenże program blisko dwa lata temu. Do dnia dzisiejszego wykorzystuję go z powodzeniem w swojej pracy i z radością obserwuję ciągłe postępy "mojego" dziecka.

Program powstał w latach 60. w Instytucie Psychiatrii w Chapel Hill w USA pod kierunkiem prof. Erica Schoplera i stał się programem ogólnokrajowym; wdrażany jest również w krajach europejskich, a w ostatnich latach również w Polsce z inicjatywy Stowarzyszenia Pomocy Osobom Autystycznym w Gdańsku. Program został opublikowany jako unikalny zestaw podręczników, na które składają się trzy tomy:

  1. "Profil Psychoedukacyjny",
  2. "Techniki nauczania dla rodziców i profesjonalistów",
  3. "Ćwiczenia edukacyjne dla dzieci autystycznych".

Komplet ten zawiera zarówno narzędzie diagnozy - rozpoznaje poziom rozwoju i potrzeb dziecka, jak i zestaw metod i technik edukacyjnych - uczy "budowania" programu oddziaływań edukacyjnych i terapeutycznych.

Unikatowe jest również to, że jest to pierwsze w Polsce narzędzie diagnostyczne, którym mogą się posługiwać nie tylko profesjonaliści, ale również rodzice dziecka. O wyjątkowości programu świadczą także inne walory, m.in. to, że: w sposób prosty i jasny omawia jego stosowanie, zawiera bogaty zestaw uporządkowanych ćwiczeń (blisko 300) pozwalający na bezpośrednie wprowadzenie ich do zajęć, jest uniwersalny, ponieważ może być zastosowany w każdym środowisku i wobec każdego dziecka w wieku od 6 miesięcy do 12 lat, przeznaczony jest on również do nauczania dzieci o bardzo głębokim stopniu zaburzeń rozwoju i zachowania oraz nie wymaga dużych nakładów finansowych.

Metoda diagnozy, którą jest "Profil Psychoedukacyjny" dotyczy dwóch aspektów oceny funkcjonowania dziecka - odnosi się do poziomu rozwoju psychoedukacyjnego oraz do jego zachowania. W metodzie tej proponuje się nieco odmienny system ocen: oprócz pozytywnej i negatywnej stosuje się również "obiecującą", co dotyczy tzw. "wyłaniających się" umiejętności, które znajdują się - zgodnie z koncepcją Wygotskiego - w "najbliższej sferze rozwoju".

Diagnozowanie - ocena dziecka, polega na przeprowadzeniu testu, który dostarcza informacji na temat rozwoju umiejętności naśladowania, percepcji, motoryki małej i dużej, koordynacji wzrokowo - ruchowej, czynności poznawczych, komunikacji i mowy czynnej; ponadto umożliwia określenie stopnia zaburzeń zachowania w relacjach międzyludzkich, w zabawie, w sposobie reagowania na bodźce zewnętrzne oraz stopnia zaburzeń rozwoju mowy. Uzyskane wyniki pozwalają wykreślić profil wyniku, na podstawie, którego układa się Indywidualny Program Nauczania koncentrujący się na zadaniach odpowiadających wykazywanym przez dziecko indywidualnym możliwościom uczenia się, dzięki czemu rozpoczyna się pracę na odpowiednim poziomie (umiejętności wyłaniające się) i zwiększa się możliwość osiągnięcia sukcesu.

Niestety jedynym mankamentem w dokonaniu diagnozy jest zastosowanie odpowiednich zabawek i pomocy edukacyjnych. Komplet takich pomocy można zamówić kontaktując się z Uniwersytetem w Północnej Karolinie, bądź tez z powodzeniem wykonać samemu w oparciu o ilustracje i opisy zawarte w podręczniku.

A oto przykładowe ćwiczenia skoncentrowane wokół konkretnych celów:

  1. Naśladownictwo:
    1. Naśladowanie ciągu jednosylabowych dźwięków.
    2. Naśladowanie dotykania części ciała.
    3. Naśladowanie klaskania.
    4. Naśladowanie użycia przyrządów wydających dźwięki.
    5. Naśladowanie czynności samoobsługowych.
  2. Percepcja:
    1. Obserwacja przedmiotu rzucanego na podłogę, odnajdywanie i podnoszenie go.
    2. Układanie klocków na przygotowanym wzorcu.
    3. Rozróżnianie przedmiotów wydających dźwięki.
    4. Dopasowanie kolorowych klocków do odpowiednich kwadratów papieru.
    5. Dopasowywanie napisanych słów do przedmiotów i wymawianie ich.
  3. Motoryka duża:
    1. Chwytanie przedmiotów znajdujących się powyżej poziomu oczu.
    2. Podążanie ścieżką wymagająca poruszania się pod, nad, dookoła szeregu prostych przeszkód.
    3. Odbijanie piłki o ścianę i chwytanie jej bez pomocy.
    4. Różne sposoby chodzenia po taśmie o szerokości 5 cm bez utraty równowagi.
    5. Pięciokrotne przeskoczenie przez powoli kołyszącą się linę.
  4. Motoryka mała:
    1. Wyjęcie kilku przedmiotów z pudełka.
    2. Używanie łyżki do przenoszenia cukru z jednego pojemnika do drugiego.
    3. Uchwycenie kredki i wykonanie dwóch lub trzech przypadkowych pociągnięć na papierze.
    4. Powolne wodzenie palcem wzdłuż kształtu.
    5. Wieszanie ubrań na sznurku i przyczepianie ich klamerkami. Koordynacja wzrokowo - ruchowa:
      1. Umieszczanie przedmiotu w pustej puszce.
      2. Samodzielne ustawianie wieży z klocków.
      3. Nawlekanie dwóch koralików na trzymany w ręku patyk.
      4. Wycinanie pasków papieru wzdłuż zaznaczonych linii.
      5. Łączenie ciągu punktów w celu narysowania obiektu.
    6. Czynności poznawcze:
      1. Przychodzenie na ustne wezwanie.
      2. Dopasowywanie obrazków pospolitych przedmiotów do przedmiotów rzeczywistych.
      3. Sortowanie obrazków na "jedzenie" i "picie".
      4. Wyodrębnianie par spośród zgromadzonych przedmiotów.
      5. Rysowanie w przestrzeni określonej przez przyimek.
    7. Mowa czynna:
      1. Spontaniczne wydawanie różnych odgłosów zwierząt i otoczenia.
      2. Samodzielne nazywanie kilku zwierząt.
      3. Opisywanie obrazka przy użyciu prostych zdań zawierających rzeczownik i czasownik.
      4. Zapamiętywanie krótkich wiadomości i ustne przekazywanie ich innej osobie.
      5. Nazywanie kolejnych dni tygodnia.

    Przytoczone przykłady ćwiczeń stosowane są w zależności od etapu rozwoju, w którym znajduje się dziecko oraz od jego indywidualnych możliwości uczenia się. Opracowywane programy terapii mogą być krótkoterminowe lub długofalowe, nastawione na rozwój jednej bądź wielu zaburzonych funkcji, w zależności od oczekiwań rodziców i zaleceń terapeutów.


    BIBLIOGRAFIA:

    T. I - "Profil psychoedukacyjny" - E. Schopler, R. J. Reichler, A. Bashford, M. D. Lansing, L. M. Marcus, SPOA, Gdańsk 1995
    T. II - "Techniki nauczania dla rodziców i profesjonalistów" - E. Schopler, R. J. Reichler, M. Dansing, SPOA, Gdańsk 1995
    T. III - "Ćwiczenia edukacyjne dla dzieci autystycznych" - E. Schopler, M. Dansing, L. Waters, GWP 1994.