Działa tylko w IE - sorry!    
     

Przejawy i rozmiary nieprzystosowania społecznego

mgr Tomasz Pawłowski


Istoty nieprzystosowania społecznego

Przyczyny nieprzystosowania społecznego jest wiele. O zachowaniu jednostki to wg. J. Chałasińskiego odchylenie od normy w zachowaniu się dziecka, czyli od zasad moralnych, obyczajów, zwyczajów przyjętych w danym środowisku. Nieprzystosowanie społeczne to pewien stan wewnętrzny jednostek, który wyraża się na zewnątrz różnymi formami. Informacji o stopniu i rodzaju nieprzystosowania dostarczają manifestacje (inaczej syndromy) takie jak: bunt przeciw autorytetom:, "agresywność", "niepowodzenia w nauce", które się powtarzają.

Nieprzystosowany społecznie człowiek, który w jakichkolwiek sposób przeciwstawia się rygorom społecznym, normom, nakazom, zakazom, zwyczajom przyjętym i obowiązującym w danej grupie społecznej. Niedostosowaną można więc nazwać jednostkę społecznie destrukcyjną, ale często i wartościową, występującą przeciw bezsensownym wymogom. W mowie potocznie zamiast określenia nieprzystosowania używa się określenia dziecko trudne lub agresywne. Przyjęto uważać, że dziecko to rozwija się w taki sposób, że odbija się to źle na nim samym lub na jego kolegach, a które bez pomocy z zewnątrz nie może poprawić swoich stosunków z rodzicami, nauczycielami i innymi dorosłymi.

Przyczyny nieprzystosowania społecznego

Przyczyny nieprzystosowania społecznego jest wiele. O zachowaniu jednostki decyduje ich splot, ale na ogół jedna przyczyna wybija się na czoło i tę nazywamy dominującą, a pozostałe wtórnymi.

Przyczyny tkwiące w środowisku domowym uważane są za dominujące i im przypisuje się pełną winę za wywołane nieprzystosowane. Do przyczyn tych należą:

  • ostre konflikty między rodzicami, które powodują niepewność sytuacji,
  • atmosfera pełna napięć, stresów i obcości,
  • niski poziom intelektualny i moralny rodziców, środowisko tzw.: mętów społecznych
  • alkoholizm rodziców,
  • brak poczucia bezpieczeństwa.
  • Inne przyczyny wtórne to: szkolne i wrodzone.
  • W środowisku szkolnym ważny dla rozwoju dziecka jest stosunek uczeń-nauczyciel i uczeń-uczeń oraz opóźnienia i niepowodzenia w nauce.

Do przyczyn nieprzystosowania związanych ze szkołą należą:

  1. Upadek autorytetów moralnych.
  2. Ustawiczne stresy pogłębiające już istniejące konflikty w dziecku.
  3. Brak wiarygodności osób dorosłych.
  4. Nadmierne obciążenie pracą.
  5. Brak współpracy na linii szkoła-dom.
  6. Poczucie braku bezpieczeństwa.
  7. Poczucie "inności" i "niższości".
  8. Złe stosunki z kolegami i uczniami.
  9. Brak zainteresowania dzieckiem i nieznajomość dziecka.

Określając przyczyny wrodzone mam na myśli czynniki: wrodzone, otrzymane w genach, które rodzą pewne skłonności.

Rodzaje nieprzystosowania społecznego

Do charakterystycznych form zachowania dzieci nieprzystosowanych społecznie można zaliczyć:

  • brak zaufania do ludzi, nowych rzeczy i sytuacji,
  • desperacja objawiająca się w łagodniejszej formie zmiennością reakcji, ( z dnia na dzień), brakiem energii fizycznej, apatią, irytacja, wybuchami złości i wściekłości,
  • wycofanie się, czyli odrzucenie społecznych kontaktów,
  • niekonsekwentne postępowanie, czyli działanie pod wpływem bodźca, który w danej chwili jest najsilniejszy. Rodzi to podatność na wpływy obcych ludzi, w tym prawdziwych antyspołeczników, którzy demoralizują młodocianego i wciągają w działalność gangów,
  • zachowanie demonstracyjno-bojowe i otwarte. Polega ono na gwałtownej reakcji, bardzo agresywnej, silniejszej niż wymaga tego sytuacja.

Najczęściej spotykane objawy nieprzystosowania społecznego

  1. Systematyczne wagary.
  2. Ucieczki z domów.
  3. Palenie papierosów, picie alkoholu.
  4. Uzależnienie się od środków odurzających.
  5. Porzucanie szkoły.
  6. Popełnianie wykroczeń i przestępstw.
  7. Przynależność do grup nieformalnych.
  8. Stosowanie przemocy, bójki samookaleczenia.

Przejawy nieprzystosowania społecznego w szkole

Nieprzystosowanie społeczne, agresja, demoralizacja są faktem, zjawiskiem codziennym w placówkach oświatowych. Uczniowie przychodzą do szkoły z nabytymi wcześniej różnymi umiejętnościami zachowań agresywnych. W szkole poznają ich nowe formy.

Najczęściej spotykanymi przejawami zachowań agresywnych w szkole są:

  • agresja werbalna - w postaci nieuzasadnionych oskarżeń, przekleństw, obelg, oszczerstw.
  • agresja werbalna ukryta - puszczanie w obieg nieprawdziwych wiadomości, plotek,
  • agresja ekspresywna - w formie gestów o funkcji przestraszenia,
  • agresja unikowa - polega na izolowaniu ucznia w grupie,
  • agresja fizyczna - przejawiająca się w popychaniu, uderzaniu, zmuszaniu do wykonywania pracy niepotrzebnej, poniżającej godność, biciem, niszczeniem mienia,
  • autoagresja - w wyniku której człowiek kaleczy swoje ciało lub ponosi śmierć.

Z obserwacji wynika, iż zwiększa się ilość czynów agresywnych, wzrasta ich okrucieństwo, obniża się wiek sprawców. Według informacji Policji w konflikt z prawem wchodzi co 5 dziecko w wieku 13-16 lat. Wśród młodocianych przestępców znajdują się coraz częściej dziewczęta.

Skąd tyle zachowań agresywnych wśród dzieci, młodzieży, na ulicy, w domu, w szkole?

Agresja i formy jej występowania

Agresja według Z. Skorny
Jest to zachowanie przyjmujące formę ataku, napaści fizycznej lub słownej, szkodliwe dla obiektu na który zostają skierowane.

Według W. Szewanka agresja
Jest to wszelkie działanie fizyczne lub słowne, którego celem jest wyrządzenie komuś krzywdy fizycznej lub psychicznej.

J. Ranschburg uważa, że agresja
Jest to każde zamierzone działanie w formie otwartej lub symbolicznej-mającej na celu wyrządzenie czemuś szkody, straty lub bólu.

Psycholodzy wyróżniają różne formy agresji tj.

  • bezpośrednią,
  • pośrednią,
  • spontaniczną,
  • instrumentalną,
  • skierowaną ku innym,
  • autoagresję

Istnieje wiele prób i teorii wyjaśniania mechanizmów powstawania i wyładowania agresji. Odwołują się one do konstrukcji genetycznych, popędów określanego układu bodźców i sytuacji, frustracji, uczenia się i utrwalania zachowań agresywnych.

Przyczyny i uwarunkowania agresji

Agresja ma swoje źródła historyczne, psychologiczne i społeczne. Te ostatnie mają największe znaczenie. Dzieci są agresywne dlatego, że agresywni są dorośli, że kształtują świat pełen zagrożeń, przemocy, okrucieństw.

Zachodnioeuropejscy socjolodzy największą odpowiedzialnością za agresywność młodzieży obarczają zbrutalizowaną telewizję, nieograniczony dostęp do kaset video z filmami grozy i horrorami. Dopiero na dalszym miejscu sytuują się: kryzys rodzinny, pedagogiki oraz problemy społeczno-gospodarcze. Do zachowań dewiacyjnych popycha młodych ludzi: patologia rodzin, zwłaszcza alkoholizm, przestępczość, prymitywizm moralny, brak opieki, niestabilność emocjonalna, zaburzone konfliktowe kontakty w rodzinie, chłód emocjonalny, błędy wychowawcze.

Słabnie profilaktyczna działalność szkół i instytucji zobowiązanych do wspomagania rodziny i przeciwdziałania nieprzystosowania społecznego. W dziedzinie organizacji czasu wolnego i opieki nad dzieckiem nastąpiły znaczne spustoszenia. Zlikwidowano zajęcia pozalekcyjne, wyrównawcze, ograniczono działalność świetlic i ognisk wychowawczych.

Rozwojowi agresji sprzyjają: frustracje, niesprawiedliwość, brak szans życiowych, społeczne przyzwolenie na przemoc, brak sprzeciwu wobec niej. Nadal podziwiani są ci, którzy potrafią wywalczyć swoje racje nie przebierając w środkach do tego wiodących. Szerzenie agresji, jej ekspansja, porównywana jest do takich zjawisk jak narkomania.

Rozmiary nieprzystosowania społecznego w szkole

Zjawisko agresji, przemocy w szkole istniało zawsze. Brutalność i agresja wiąże się z niechęcią wobec szkoły, a w skrajnych przypadkach nawet jej negacją. Okrucieństwo wzrasta czasem z nienawiści za poniżanie, z poczucia krzywdy, niesprawiedliwości. Czasem powoduje jej zazdrość. Wewnętrzne kumulowane napięcie oraz powtarzająca się frustracja mogą doprowadzić do okrucieństwa i agresji.

Wśród patogennych sytuacji zaobserwowanych w szkołach można wymienić:

  • dewastacje mienia szkolnego,
  • straszenie i wyłudzanie pieniędzy,
  • agresja słowna,
  • demonstrowanie władzy,
  • kradzieże,
  • używanie środków odurzających,
  • straszenie i szantażowanie nauczycieli
  • stosowanie przemocy,
  • przesadna dyscyplina

Sposoby zapobiegania przejawom nieprzystosowania społecznego

Szkoły podstawowe i gimnazja znajdujące się na terenie w który m mieszkam to trudny teren do pracy nauczyciela. Powoduje to duże bezrobocie i patologie z tego wynikające w rodzinach. W naszych szkołach wychowawcy starają się eliminować różne postawy dzieci i młodzieży, pomaga w tym mała ilość uczniów co różni nas od miejskich molochów. Nie zauważa się poważniejszych incydentów, łamiących nasze szkolne prawo. W roku szkolnym 2002/2003 kilku uczniów okolicznego gimnazjum miało kontakt z narkotykami.

Na podstawie obserwacji problemami mamy prawo sądzić, iż był to przypadek incydentalny. Obserwując naszych uczniów nie zauważa się: picia alkoholu, dewastacji mienia, kradzieży, wagary. Także zjawisko tzw.: "fali" jest incydentalne.

Na początku nowego roku szkolnego 2003/2004 kilku uczniów klas starszych dokuczało pierwszoklasistom. Problem ten natychmiast zauważony. Uczniowie klas starszych przeprosili młodszych kolegów.

Z diagnozy sytuacji wychowawczej wynika, że kilkunastu chłopców pali papierosy, dość często posługują się wulgaryzmami.