Działa tylko w IE - sorry!    
     

Wychowanie fizyczne jako jeden z czynników
rozwoju sprawności fizycznej i zdrowia

mgr Halina Wojtuch


Sprawność fizyczna i zdrowie stanowią w życiu człowieka niezwykle istotny i ważny problem. Podejście do tych zagadnień w kolejnych epokach było różne, lecz zawsze znajdowało się w centrum ludzkich zainteresowań. Obecnie coraz częściej wskazuje się na obniżający poziom średniej aktywności fizycznej w życiu dzieci i młodzieży.

W pełni uzasadnione stają się obawy, że stopniowa redukcja aktywności ruchowej człowieka prowadzić będzie do postępującego obniżenia się sprawności fizycznej a tym samym i zdrowia.

Nawet umiarkowane wysiłki fizyczne związane z pracą zawodową i codziennym życiem, sięgać będą niejednokrotnie granic ich tolerancji, powodując zmęczenie i spadek ogólnej aktywności fizycznej. Wychowanie fizyczne jest pomostem między pedagogiczną i biologiczną wizją wszechstronnie rozwiniętego człowieka. W ramach wychowania fizycznego odbywa się proces zamierzonego oddziaływania czynnikami środowiskowymi na rozwijający się organizm. Ruch jest podstawowym czynnikiem kształtującym rozwój somatyczny i motoryczny poprawiając tym samym zdrowie człowieka. Czynności ruchowe, wykonywane tylko pozornie przez mięśnie, aktywizują niemal wszystkie procesy w całym organizmie ludzkim. Można też mówić wiele o innych narządach i układach ludzkiego ustroju, które są na usługach ruchu.

Z. Gilewicz nazywa bodźce ruchowe, "...najlepszym regulatorem i modelatorem wszelkich funkcji ustrojowych".

Wychowanie fizyczne pełni w ontogenezie potrójną rolę:

  • pobudza do intensywnego rozwoju motorycznego i somatycznego,
  • przygotowuje do oddziaływań środowiska i uodparnia organizm,
  • poprawia i wyrównuje pojawiające się dewiacje rozwojowe.

Rola ta zawiera się w znanych trzech funkcjach wychowania fizycznego: stymulacji, adaptacji, korektywie i kompensacji. Aby te ważne role wychowanie fizyczne spełniało muszą być podjęte starania o wyposażenie przedszkoli i szkół w sprzęt sportowy i sale gimnastyczne.

Zmiany cywilizacyjne, odbierane początkowo jako dobrodziejstwo, okazały się groźne. Bezruch nadmierne i niewłaściwe odżywianie, stany permanentnego napięcia złożyły się na czynniki ryzyka chorób układu krążenia- najgroźniejszego zabójcy XX wieku. Pojawiły się masowo występujące choroby przewlekłe, których uniknięcie wymaga od zdrowych ludzi, działań na rzecz zdrowia.

Z badań przeprowadzonych przez Z. Żukowską wynika, że część dzieci i młodzieży przejawia niechętny stosunek do zorganizowanych form wychowania fizycznego. Badania te ujawniły także, że brak zainteresowania własną aktywnością ruchową u badanych łączy się między innymi z brakiem zrozumienia tych form ruchu u rodziców, nauczycieli innych przedmiotów oraz samej młodzieży. Dlatego bardzo ważną rolą jest uświadomienie dzieciom i młodzieży korzystnego wpływu oddziaływania ruchu na organizm, a szczególnie w kresie wzrastania i rozwoju. Wyniki licznych badań dowodzą, że zwiększona aktywność ruchowa ma korzystny wpływ na szereg właściwości nie tylko fizjologicznych ale i odpornościowych oraz adaptacyjnych, a także na prawidłowy przebieg procesów metabolicznych i hormonalnych ustroju w okresie rozwoju. Wpływa ona na mineralizację kośćca, powoduje zwiększanie się masy aktywnych tkanek ustroju i zmniejszenie się tkanki tłuszczowej. W sferze psychicznej i społecznej pomaga uzyskać szereg cech niezbędnych w życiu dorosłego człowieka, takich jak równowaga emocjonalna, odporność na stresy, umiejętność psychicznej adaptacji do zmieniających się warunków. Kształtuje również poczucie odpowiedzialności, zdyscyplinowania, wytrwałości w pokonywaniu trudności.

Wpływ wychowania fizycznego i sportu jest wszechstronny, dotyczy głównie następujących układów organizmu:

Układ mięśniowy: ulega poprawie ukrwienie mięśni, więcej naczyń włoskowatych jest zaangażowanych w pracę układu krwionośnego, zwiększa się liczba pracujących włókien dzięki lepszej czynności, zmienia się skład chemiczny włókien mięśniowych (wzrasta zawartość glikogenu i fosfogenu), korzystnej zmianie podlega przebieg reakcji biochemicznej w czasie pracy, następują zmiany stanu pobudliwości aparatu mięśniowo-nerwowego.
 
Układ krwionośny: Zwiększa się pojemność tlenowa krwi, wzrasta liczba erytrocytów i hemoglobiny, polepsza się gospodarka glukozy we krwi, zwiększa się liczba leukocytów.
 
Układ oddechowy: Zmniejsza się liczba oddechów na minutę, zwiększa się pojemność życiowa płuc, głębokość oddechu, a także zużycie tlenu i pułap tlenowy o ok. 25%, następuje szybsza resynteza i zmniejsza się ilość produktów rozpadu.

W ostatnich latach wiele uwagi poświęca się problematyce zdrowia ucznia. Istnieje wiele publikacji zawierających badania na temat stanu zdrowia polskich dzieci, które alarmują o złym stanie zdrowia i sprawności fizycznej dzieci i młodzieży.

Z badań B. Szewczuka wynika, że prawie co trzeci uczeń ma problemy, wady lub zaburzenia zdrowotne.

Polscy teoretycy i praktycy wychowania fizycznego i zdrowotnego, pedagodzy i lekarze zgodnie wyrażają opinię o niewystarczającej dziennej dawce aktywności ruchowej dzieci i młodzieży. Nastąpiło duże obniżenie sprawności fizycznej w życiu dzieci jak i dorosłych.

W Narodowym Programie Zdrowia 1996-2005 czytamy, iż zadowalający poziom aktywności fizycznej cechuje: 70% dzieci 6-7 letnich, 20-30% uczniów w wieku 11-15 lat i tylko 10% dorosłych.

Obecnie brak środków finansowych w oświacie na programy promujące zdrowie, zajęcia gimnastyki korekcyjnej, brak funduszy na zajęcia pozalekcyjne czy rozbudowę sal gimnastycznych prowadzić będzie do jeszcze gorszych efektów.

Zwiększony poziom aktywności fizycznej jednak może być jednym z głównych czynników zmniejszania ryzyka chorób, szczególnie sercowo-naczyniowych.

Aktywność ruchowa jest bardzo ważna nie tylko w okresie dojrzewania, ale przez całe życie. Dobroczynnie wpływa na nasz organizm, np.: poprawia ukrwienie mózgu dzięki czemu mamy większą koncentrację uwagi, zwiększają się nam funkcje intelektualne. Serce mniej się męczy, pracuje bardziej ekonomicznie. Przewód pokarmowy lepiej trawi pokarmy, mamy lepszy apetyt i mniej problemów z zaparciami. Stawy zwiększają swój zakres ruchu i odporność na urazy. Kości stają się elastyczniejsze, mniej podatne na odwapnienie i bardziej są odporne na złamania.

Dorośli odpowiedzialni za rozwój młodych pokoleń powinni dostarczać i intensyfikować czynniki stymulujące rozwój dziecka we właściwym kierunku, dbać o zachowanie proporcji między bodźcami rozwojowymi, dostosowaniu ich charakteru oraz siły do potrzeb i warunków dziecka.

Tylko zintegrowane działania na rzecz fizycznej edukacji uczniów zagwarantować mogą należyte ich przygotowanie do godziwego życia w zdrowiu oraz uczestnictwa w kulturze fizycznej. Sytuacja zdrowotna polskiego społeczeństwa jest alarmująca, aby uniknąć takiej sytuacji w przyszłości wszyscy powinni uprawiać sport i czas wolny spędzać w sposób aktywny.

Odkrycia naukowe coraz bardziej przekonywująco potwierdzają tylko to, o czym ludzie prowadzący aktywny tryb życia wiedzą już od dawna, że ruch jest najlepszym lekarstwem na dobre samopoczucie i dłuższe życie.