Integracja społeczna - to zespolenie, zharmonizowanie elementów zbiorowości społecznej, rozumiane jako intensywność i częstotliwość kontaktów między członkami danej zbiorowości oraz jako akceptacja w jej obrębie wspólnych wartości, norm i ocen. We współczesnej pedagogice specjalnej integrację rozumie się jako interdyscyplinarne, zintegrowane działanie mające na celu rewalidację jednostek niepełnosprawnych. Różnorodne formy aktywizacji są elementami rehabilitacji społecznej niesłyszących. Rehabilitacja ukierunkowana na integrację to wspomaganie w przygotowaniu do pełnienia różnych ról społecznych i nie może ona przebiegać w izolacji od społeczeństwa. Ważne jest to, aby rozszerzać społeczne doświadczenia dzieci i młodzieży niesłyszącej poprzez organizowanie spotkań integracyjnych nie tylko w szkole i z rówieśnikami, ale też ze środowiskiem słyszącym w ogóle, w ramach popołudniowych zajęć internatowych. Jest to uczenie się osoby niesłyszącej, poprzez wchodzenie w normalne interakcje społeczne - takiego życia, jakie powinno się stać jej udziałem po zakończeniu nauki szkolnej. Od dłuższego czasu przyglądałam się szkolnym spotkaniom integracyjnym prowadzonym przez nauczycielki Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Niesłyszących i Słabosłyszacych w Raciborzu, w którym pracuję jako nauczyciel - wychowawca internatu. W mojej grupie internatowej są dziewczynki biorące udział w tych spotkaniach. Zauważyłam pozytywne zmiany w zachowaniu dziewczynek, stały się śmielsze, szczególnie w kontaktach ze słyszącymi. Postanowiłam sprawdzić efekty takich spotkań również u uczniów słyszących mających integrację szkolną z młodzieżą niesłyszącą. Wyniki przeprowadzonych przeze mnie badań, wykazały, że spotkania integracyjne przynoszą spore efekty w zmianie świadomości społecznej uczniów słyszących na temat uczniów niesłyszących. Bariery lęku i zażenowania mijają po pierwszych spotkaniach, natomiast same spotkania dostarczają młodzieży sporo wiadomości na temat cech indywidualnych poznanych osób. Zmiana tych poglądów jest konieczna i ważna dla młodzieży obu grup. Słyszący zmieniają swoje nastawienie, nie wyolbrzymiają ani też nie zaniżają możliwości i umiejętności swoich niesłyszących kolegów i koleżanek. Takie spotkania dają im też na pewno wiele do myślenia, zmieniają wizerunek osoby głuchej w świecie słyszących, a przez to otwierają niejako furtkę w tym świecie dla osób głuchych. - Integracja nie jest więc procesem jednostronnym, w którym jedynie dzieci niepełnosprawne zostają włączone do życia społecznego, jest to proces obustronny. Poprzez częsty i pozytywny kontakt, u osób sprawnych wykształca się wiele pozytywnych cech charakteru, takich jak tolerancja odpowiedzialność, życzliwość dla innych. Osoby niepełnosprawne, w tym i niesłyszące, nie wzbudzają wówczas strachu i sensacji. Takie spotkania integracyjne mają na celu poszerzenie świadomości społecznej i kształtowanie pozytywnego stosunku do niesłyszących.
- Z drugiej strony integracja umożliwia niesłyszącym osiąganie samodzielności, dostęp do różnych instytucji i sytuacji społecznych, zachęca do czynnego uczestnictwa w życiu społecznym.
W wyniku poczynionych przeze mnie badań i obserwacji oraz rozmów z autorkami szkolnego programu integracyjnego, postanowiłam przenieść integrację na grunt internatu i wesprzeć działania szkoły. Żeby nie powielać programu szkolnej integracji, opracowałam program integracji społecznej pozaszkolnej. Program ten był i jest nadal przeznaczony do realizacji w mojej grupie internatowej dziewcząt z klas gimnazjalnych. Naczelny cel programu to: - Rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego, aktywnego życia.
Zadania ujęte w programie to: - Rozwijanie i nabywanie ważnych umiejętności społecznych i interpersonalnych,
- Zapoznanie z różnorodnymi formami spędzania wolnego czasu,
- Rozwijanie mechanizmów adaptacyjnych,
- Przełamanie funkcjonujących w społeczeństwie stereotypów dotyczących osób niesłyszących.
Cele szczegółowe: - Uczenie się tolerancji, otwartości na drugiego człowieka, na jego odmienne postawy i oczekiwania,
- Zwiększenie wrażliwości, zdolności do empatii,
- Eliminowanie obaw i lęku przed wzajemnymi kontaktami,
- Przełamanie bariery komunikacyjnej,
- Budowanie wzajemnego zrozumienia,
- Kształtowanie prawidłowego obrazu samego siebie, świata, stosunku do swoich ograniczeń i możliwości.
Młodzież głucha i niedosłysząca przebywająca w internacie, ma możliwość, pod kierunkiem nauczyciela, pokonania bariery izolacji społecznej w ramach zajęć popołudniowych. Wspólne wyjścia do kina, kawiarni, muzeum, biblioteki a nawet szkoły muzycznej, dają możliwość rozwijania różnorodnych zainteresowań i doświadczeń młodzieży w środowisku słyszącym. W przypadku młodzieży głuchej i niedosłyszącej jest to szczególnie trudne bez pomocy osób słyszących. Na przeszkodzie leży tu utrudniona komunikacja ze środowiskiem słyszącym. Opracowany program uwzględnia nie tylko problem integracji społecznej osób niesłyszących i ich radzenia sobie w różnych sytuacjach społecznych. Program ten również ma na celu uczyć społeczeństwo słyszące odpowiedniego reagowania na próby osób niesłyszących nawiązania kontaktu ze środowiskiem. Należy zwrócić tu uwagę na aspekt, mający w tej kategorii niepełnosprawności istotne znaczenie. Jest to w przypadku głuchoty mała widoczność kalectwa, co prowadzi do częstych nieporozumień i powoduje wieloznaczne sytuacje, niekorzystnie wpływające na te osoby i utrudniające im akceptację społeczną, a tym samym integrację. Omawiany program jest również odpowiedzią i na ten problem. Uwidacznia się to w trakcie realizacji programu, widoczne są zmiany w zarówno w zachowaniu i podejściu osób słyszących do młodzieży niesłyszącej jak też w zachowaniu samej młodzieży. W poglądach osób słyszących stopniowo obalane są mity na temat głuchych, m. in.uznają oni prawo do korzystania ze wszystkich sposobów porozumiewania się z niesłyszącymi, sami wykazując zainteresowanie językiem migowym i pomagając niesłyszącym w porozumiewaniu się, coraz częściej ich postawa nacechowana jest życzliwością i zrozumieniem. Z drugiej strony młodzież niesłysząca nabiera odwagi w kontaktach ze słyszącymi, rozwija swoje zainteresowania (niedosłyszący również muzyką) jak i umiejętności. Jeżeli niesłyszące dzieci będą wzrastać w świecie, w którym z pojęciem głuchy łączyć się będzie inny obraz człowieka, niż do tej pory, powstaną nowe pokolenia głuchych i słyszących w regularnych interakcjach. Niesłyszące dzieci będą same siebie traktować w sposób właściwy, to samo będzie dotyczyć ich rówieśników, rodziców, całego społeczeństwa. |
