Uczniowie gminy Kórnik ze szkół podstawowych i gimnazjów co roku wyjeżdżają na edukacyjną wycieczkę z cyklu "Poznajemy Parki Krajobrazowe Wielkopolski". Zwiedzany był już Sierakowski, Lednicki oraz Park Krajobrazowy im. gen. Dezyderego Chłapowskiego. W tym roku edukacja planowana jest na terenie Nadwarciańskiego Parku Krajobrazowego. Uczestnikami są uczniowie naszej gminy, wyróżniający się w konkursach wiedzą przyrodniczą oraz działaniami na rzecz ochrony środowiska. Z każdej szkoły wyjeżdża również jeden nauczyciel. Wycieczka jest aktywną metodą nauczania, spełniającą podstawowy warunek nowoczesnej edukacji, polegającej na całościowym ujmowaniu zjawisk i procesów, łączeniu wiedzy w jeden spójny obraz świata. Uważam, że przedmiot przyroda, geografia, biologia i ekologia wymaga bezpośredniego kontaktu ze środowiskiem przyrodniczym, dlatego duży nacisk jako geograf kładę na nauczanie w terenie. Tak prowadzone zajęcia wpływają na kształtowanie zmysłu obserwacji i wyobraźnię przestrzenną, a także uczą praktycznych umiejętności, np. orientacji w terenie, rozróżniania form ukształtowania terenu, dokonywania pomiarów, oznaczania roślin, obserwacji zjawisk fizycznych i elementów kulturowych. Przebieg lekcji w terenie przedstawię na przykładzie Parku Krajobrazowego im. gen. Dezyderego Chłapowskiego. Najpierw chciałabym jednak krótko przytoczyć cenne wiadomości o powyższym parku. Zwiedzany park położony jest na południe od Poznania, niemal całkowicie na obszarze Równiny Kościańskiej. Ponad połowę powierzchni parku zajmuje ukształtowany w pierwszej połowie ubiegłego wieku historyczny krajobraz rolniczy (65% powierzchni parku stanowią grunty orne), którego twórcą był ówczesny gospodarz tych ziem gen. Dezydery Chłapowski. Ukształtowany przez niego obszar charakteryzuje się dużą ilością różnego rodzaju zadrzewień śródpolnych oraz drobnych zbiorników wodnych tzw. "oczek" śródpolnych. Tak powstały krajobraz jest unikatowym w skali kontynentu europejskiego krajobrazem kulturowym. Należy nadmienić, że zadrzewienia śródpolne w krajobrazie rolniczym pełnią szereg bardzo ważnych funkcji w środowisku: - korzystnie wpływają na mikroklimat, ograniczając siłę wiatrów, podnosząc wilgotność powietrza oraz zmniejszając wahania temperatur,
- chronią wody powierzchniowe i gruntowe przed zanieczyszczeniami pełniąc rolę naturalnych filtrów;
- powodują zwiększenie ilości wody zatrzymywanej w środowisku, czyli przyczyniają się do zmniejszenia deficytu wody na terenach zagrożonych jej niedoborem,
- przeciwdziałają erozji wodnej i wietrznej gleb, a tym samym pozytywnie wpływając na ich jakość,
- stwarzają możliwości ochrony licznych gatunków roślin i zwierząt, w tym gatunków nie związanych bezpośrednio z polami uprawnymi,
- chronią tereny uprawne w pobliżu dróg przed zanieczyszczeniami komunikacyjnymi.
Dezyderego Chłapowskiego można śmiało nazwać prekursorem w dziedzinie aktywnej ochrony środowiska, ponieważ już w tak odległych historycznie czasach (pierwsza połowa XIX wieku) zajął się wprowadzaniem tzw. ekologicznego rolnictwa. Ślady jego pionierskich działań zachowały się do dnia dzisiejszego, co mogliśmy osobiście podziwiać w postaci zadrzewień śródpolnych, miedz, stawów, cieków, enklaw łąk i lasów oraz parków wiejskich. Z powyższymi ogólnymi wiadomości zapoznani zostali również uczniowie. Przebieg wycieczki: Wyjazd rozpoczęłam od przypomnienia uczniom głównego celu edukacji, jakim było poznawanie walorów przyrodniczo - kulturowych Parku Krajobrazowego im. Dezyderego Chłapowskego. Następnie młodzież zajęła się czytaniem mapy Województwa Wielkopolskiego, gdzie musiała odszukać zasięg zwiedzanego parku z ważniejszymi miejscowości oraz wyznaczyć kierunek jazdy. Zostały rozdane również karty pracy, które uczniowie wypełniali w trakcie trwania wycieczki. Karty zmuszały wszystkich do dokładnych obserwacji w terenie i jednocześnie do skupienia uwagi podczas przekazywania cennych wiadomości. Pierwszym punktem było zwiedzanie dworu i parku w Manieczkach, gdzie mieści się Muzeum Józefa Wybickiego, współtwórcy Legionów Polskich we Włoszech, autora słów hymnu narodowego, właściciela Manieczek. Już w muzeum zetknęliśmy się z postacią patrona parku, którego duży portret wisiał w jednej z sal muzealnych. Następnie wycieczka udała się do Turwi, byłej siedziby rodowej Chłapowskich, gdzie obecnie ma swoją siedzibę Zakład Środowiska Rolniczego i Leśnego PAN. Uczestnicy wycieczki zwiedzili pałac, otaczający go park oraz zapoznali się z działalnością tej placówki badawczej.  Uczestnicy wycieczki osobiście sprawdzają pojemność pokaźnej dziupli na terenie parku w Turwi. Dodatkową atrakcją było niewielkie muzeum w Rogaczewie Małym, należące również do wyżej wymienionego zakładu doświadczalnego. Uczniowie obejrzeli tam ekspozycję poświęconą ekologicznym zasadom kształtowania i ochrony krajobrazów rolniczych. Pracownicy naukowi, którzy oprowadzali naszą grupę, byli pod wrażeniem rozległej wiedzy, jaką posiadali uczniowie, a widząc tak wielkie zainteresowanie, dodatkowo opowiadali o swoich prowadzonych specjalistycznych badaniach. I tak w Turwi uczniowie dodatkowo wysłuchali ciekawej prelekcji o rodzinie myszowatych, a w Rogaczewie Małym o motylach dziennych, co było połączone z prezentacją prywatnych zbiorów pracownika zakładu PAN. Kolejnym etapem była największa w Europie Stadnina Koni w Racocie, założona w 1926r., obecnie liczy ona ponad 600 koni, głównie rasy wielkopolskiej oraz angielskiej. Młodzież zwiedziła stajnie i wozownię z kolekcją unikalnych powozów i sań oraz skorzystała z jazdy konnej na ląży i przejażdżki bryczką. Szczególnie jazda bryczkami przez malownicze okolice stadniny, piękną aleją lipową, wśród tabunów pasących się lub biegnących koni, zapadła uczestnikom głęboko w pamięci. Przez cały czas trwania wycieczki uczniowie podziwiali wspaniale do dziś zachowany krajobraz utworzony przez D. Chłapowskiego, pełen śródpolnych zadrzewień, miedz, małych zbiorników wodnych, parków wiejskich. Chwila odpoczynku przeznaczona była na regenerację sił fizycznych. Dzieci z apetytem zjadały upieczone przy ognisku kiełbaski oraz raczyły się pysznym bigosem. Podsumowaniem wyjazdu był konkurs o Parku Krajobrazowym im. gen. D. Chłapowskiego, sprawdzający wiedzę i umiejętności ucznia zdobyte podczas edukacji w terenie. Młodzież wykazała się wysokim stopniem przyswajalności wiedzy oraz umiejętnością wnikliwej obserwacji, do czego przyczyniły się również rozdane na początku wycieczki karty pracy. Nagrodzeni zostali uczniowie z każdej szkoły, którzy uzyskali największą ilość punktów. Nagrodą były książki o tematyce przyrodniczej oraz dyplomy. Wyjazd był również wspaniałą okazją do wymiany doświadczeń i poglądów między nauczycielami, biorącymi udział w wycieczce. |
