Treści, które docierają do dzieci w czasie wolnym za pomocą telewizji stwarzają nie tylko pomyślne perspektywy ale i niebezpieczeństwa, które mogą utrudniać i zaburzać prawidłowy, harmonijny ich rozwój. Ujemny wpływ telewizji dotyczyć może rozwoju biologicznego, intelektualnego lub społecznego dzieci [1] a także zakłócenia organizacji dnia dziecka. 1. Ujemny wpływ na rozwój fizyczny dzieci Dzieci w wieku szkolnym w ciągu dnia poświęcają dużo czasu na oglądanie telewizji (4 godziny, a w dni świąteczne od 6 do 8 godzin). [2] Dzieje się to kosztem innych wartościowych i potrzebnych zajęć dla prawidłowego rozwoju fizycznego. Telewizja ogranicza przebywanie dzieci na powietrzu, czas na gry i zabawy z rówieśnikami oraz na zajęcia sportowe i indywidualne związane z zainteresowaniami. Długotrwałe codzienne przesiadywanie przed ekranem stwarza niebezpieczeństwo różnych schorzeń układu kostnego, bywa przyczyną wad postawy. Najczęściej spotykane skutki negatywnego oddziaływania telewizji na sferę biologiczną dziecka są to wady wzroku i postawy, przemęczenie (fizyczne i psychiczne), złe samopoczucie i apatia, co w konsekwencji prowadzi do różnego rodzaju chorób. Przykładem może być tzw. choroba telewizyjna, które objawami są: zapadnięta klatka piersiowa, zaokrąglone plecy, zwiotczałe mięśnie, schorzenia oczu, lęki nocne. 2. Ujemny wpływ telewizji na sferę poznawczą osobowości dzieci Telewizja jest ciągiem następujących po sobie programów o różnorodnej treści. "Niektórzy pedagogowie dostrzegają niebezpieczeństwo oddziaływania telewizji na dzieci i młodzież w "natłoku" przekazywanych im treści" [3] który to "sprawia że dzieci nie są w stanie zastanowić się nad nimi i zanalizować ich. Często nie dostrzegają tego co jest najważniejsze i nie rozumieją szeregu emitowanych programów". Percepcja jego jest płytka i pobieżna. Dziecko bezkrytycznie "ślizga" się po całości. "najczęściej nastawia się na odbiór rozrywki, treści łatwych, prostych, nie wymagających wysiłku intelektualnego". Istnieje również niebezpieczeństwo tzw. bierności umysłowej, bowiem u dzieci przy nadmiernym odbiorze programów telewizyjnych wytwarzają się niepożądane nawyki odbioru, takie jak niezdolność do koncentracji uwagi przez dłuższy czas na trudniejszych treściach, skłonność do unikania wysiłku umysłowego. Tego rodzaju nawyk może w następstwie spowodować niechęć w zakresie pracy umysłowej oraz brak dyscypliny myślowej. Dzieje się tak dlatego, ponieważ z telewizji dopływa szeroki strumień informacji o szerokim zakresie i stopniu trudności. Są to wiadomości o faktach, zdarzeniach, opinie i komentarze, oceny i krytyki. Docierające do odbiorców informacje dostarczane są w dowolnej kolejności i w dowolnej postaci. W związku z narastającym niepokojem wielu pedagogów doszło do wniosku, że najbardziej efektywną formą przeciwdziałania ujemnego wpływu telewizji jest włączenie do programów nauczania elementów wiedzy o filmie, telewizji. Miało by to na celu dostarczenie uczniom takich wiadomości i umiejętności, które umożliwiałyby odróżnienie wartościowych utworów od bezwartościowych, raz rozwój krytycyzmu i smaku estetycznego w stosunku do przedstawionych treści. Ujemny wpływ telewizji na sferę poznawczą osobowości dziecka stanowi poważne niebezpieczeństwo i trudności w kształtowaniu cech osobowości, które umożliwiają prawidłowe postrzeganie i rozumienie otaczającego świata. "mechanizm obronny nie przyczyni się do ukształtowania postawy obojętności wobec krzywd, cierpień, nieszczęść tragedii. Szczególnie... w odniesieniu do dzieci, które znajdują się w okresie intensywnego rozwoju." [4] 3. Ujemny wpływ telewizji na sferę społeczną osobowości dziecka Telewizja emituje sporo treści programów ukazujących negatywne strony życia społecznego jak: okrucieństwo, pomoc, bezwzględność i prawo silniejszego. Długotrwały wpływ telewizji na odbiorców jest olbrzymi "Oglądanie przemocy agresji na filmie wywołuje reakcje u widzów, a obraz bólu, krwi, cierpień ofiary równie skutecznie jak widok samego agresywnego zachowania pobudza do agresji". [5] Przyglądanie się przemocy bardziej prowokuje do zachowań agresywnych niż doznanie obrazy osobistej. "Zarówno dzieci jaki i dorośli przyjmują wzorce zachowań agresywnych z ekranu bez świadomego nacisku czy przymusu szczególnie, gdy na ekranie pokazuje się przebieg przestępstwa w formie dramatycznej, na planach bliskich oraz sugeruje, że przemoc jest usprawiedliwiona opłaca się a nawet bywa nagradzana." [6] Dzieci oglądając takie sceny niejednokrotnie znajdują tam wzory zachowawcze, którymi posługują się na co dzień. [7] Telewizja prezentując aspołeczne formy postępowania może stać się bezpośrednią przyczyną przestępczości nieletnich nie przystosowanych społecznie "Przedstawiając negatywne strony życia mogą chłopcu lub dziewczynie już zdecydowanym na popełnienie przestępstwa dostarczanych wiadomości na temat sposobu jego wykonania lub też mogą być impulsem powodującym, że zamierzenia zamieniają się w czyny." [8] "Telewizja jest odpowiedzialna za wzrastającą falę okrutnych pełnych przemocy zachowań. Dzieci oglądając często filmy kowbojskie bądź kryminalne posiadają mniejszą wyobraźnię i są bardziej agresywne od innych." [9] Telewizja może oddziaływać ujemnie na odbiorcę poprzez ukazanie antyspołecznych treści, podkreślanie przemocy jako charakterystycznej i nieodzownej cechy życia pozwalającej na osiągnięcie określonej pozycji w życiu . Ujemny wpływ telewizyjnych scen grozy, okrucieństwa i przemocy wyraża się nie w niebezpiecznym inspiratorskim oddziaływaniu na zachowanie uczniów lecz przed wszystkim w swoistym zobojętnieniu na określone problemy moralne. [10] 4. Ujemny wpływ telewizji na sferę emocjonalnąMłodzi widzowie głęboko przeżywają obraz niosące ze sobą duży ładunek emocji. Na dzieci bardzo silne oddziaływanie sceny brutalne i filmy wojenne. "Dziecko inaczej niż dorośli patrzy na film, W tok akcji filmowej włącza własne przeżycia, wspominania i pragnienia. [11] Silne reakcje strachu grozy i okrucieństwa przeżywa wówczas jeśli otoczenie, w którym dzieją się sceny przypomina mu własne środowisko i otoczenie. [12] Reakcja lekowe wywołane przez sceny grozy i okrucieństwa zależą od: - stopnia zrozumienia przedstawionej sytuacji,
- tego, kogo okrucieństwo dotyczy,
- atmosfery wychowanej, w której dziecko wzrasta.
Częste powtarzanie scen gwałtu, przemocy prowadzi do emocjonalnego "znieczulenia". Dzisiaj, w epoce kaset video, wszelka oficjalna kontrola nad upowszechnianiem filmów praktycznie nie istnieje. Cały ciężar cenzury na rodzicach. [13] 5. Ujemny wpływ telewizji to także zakłócenie organizacji dnia dziecka"Telewizja zawładnęła czasem wolnym dziecka wypierając inne sposoby wykorzystania tego czasu. Zjawisko to badacze angielscy nazywając "efektem wyporności", ponieważ ofiarą telewizji padają: sen, życie towarzyskie, kontakty rówieśnicze, zdjęcia hobbystyczne, sportowe i nauka własna. [14] Nadmierne przebywanie przed ekranem telewizyjnym prowadzić może do zaniedbywania obowiązków szkolnych. Poza tym jak twierdzą nauczyciele, sporo wiadomości zdobywanych poprzez telewizję dzieci nie rozumieją a przyswojona wiedza w sposób spontaniczny, niesystematyczny prowadzi do wielu luk, wypaczeń i trudności w jej odbiorze. Telewizja ogranicza kontakty dzieci z rodzicami i powoduje straty nie zawsze dające się ściele określić. Dziecko zaczyna myśleć pod dyktando telewizji. Telewizor, który miał być zabawką dla dziecka - przekształca się w przedmiot, zmieniający w zabawę dziecko. Rodzice się niebezpieczeństwa wymagają konieczności organizowania w sposób bardziej staranny i wnikliwie przemyślany całokształtu oddziaływań telewizji oraz podjęcia konkretnych działań mających na celu przygotowań dzieci do racjonalnego korzystania z telewizji.
[1] J. Komorowska: Telewizja w życiu dzieci i młodzieży. Łódź-Warszawa, PWN.
[2] A. Kłoskowska: Kultura masowa. Krytyka i obrona. Warszawa 1973, PWN.
[3] J. Izdebska: Niektóre przejawy ujemnego oddziaływania telewizji na dziecko "Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze"
[4] J. Izdebska: Niektóre przejawy ujemnego oddziaływanie telewizji na dzieci "Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze" 1994, nr 5.
[5] T. Bach-Olasik: Oddziaływanie telewizji na zachowanie agresywne dzieci i młodzieży "Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze: 1993,
nr 2
[6] J. Izdebska: Niektóre... op. cit.
[7] J. Koblewska: Szkoła i środki masowego oddziaływania. Warszawa 1967, PZWS.
[8] j.w.
[9] Czy oglądanie telewizji wpływa na rozwój mózgu. "Nowa Szkoła" 1994, nr 2.
[10] J. Izdebska: Miejsce i funkcje wychowaniu masywnego oddziaływaniu w czasie wolnym dzieci. Białystok 1981, Sekcja Wydawnicza
Filii UW w Białymstoku.
[11] E. Jandy-Brudło: Wpływ telewizji na agresywne zachowanie dzieci i młodzieży. "Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze" 1993, nr 5
[12] J. Kiblweska: Szkoła i środki masywnego oddziaływania. Warszawa 1967, PZWS.
[13] T. Woźnicki: Czy film fabularny wychowuje. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze" 1994, nr 6.
[14] J. Izdebska: Niektóre... op. cit |
