Działa tylko w IE - sorry!    
     

Zajęcia terapeutyczne
w ramach koła literacko-recytatorskiego

mgr Julita Hilscher


Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom wobec współczesnej szkoły jako instytucji wychowawczo-dydaktycznej postanowiłam utworzyć dla dzieci w wieku siedmiu, ośmiu i dziewięciu lat, nietypowe koło zainteresowań. Zachęcałam do uczestnictwa w nim szczególnie uczniów nieśmiałych, nadpobudliwych i przejawiających agresję, czyli dzieci mających zaburzenia sfery emocjonalnej. Łącząc swoje zainteresowania, wiadomości i umiejętności w zakresie logopedii oraz terapii pedagogicznej opracowałam trzy programy profilaktyczne wspierające realizację szkolnych zadań wychowawczych.

Już sama nazwa koła wskazuje na to, że na zajęciach koła literacko-recytatorskiego zachęca się uczniów do czytania, zapoznaje z odpowiednią literaturą, bogaci słownictwo, doskonali technikę czytania, uczy uważnego słuchania, redukuje wady wymowy. Istotnym elementem spotkań jest rozwiązywanie licznych problemów natury emocjonalnej, z jakimi spotykają się uczniowie klas młodszych, w oparciu o przykłady z utworów literatury dziecięcej.

Dzieci nieśmiałe, zamknięte w sobie

Zachowanie dzieci nieśmiałych i zamkniętych w sobie objawia się trudnościami w nawiązywaniu kontaktów z innymi, brakiem wiary we własne możliwości, kompleksami, nadmierną wrażliwością, niepewnością stanami lękowymi, ucieczkami z lekcji, jąkaniem się, zacinaniem, biernością i apatią a nawet depresją. Bywa i tak, że dziecko tzw. "mgiełka" może stać się dla zespołu klasowego "kozłem ofiarnym". Z myślą o nich opracowałam program profilaktyczny "Jestem śmiały i otwarty", który stawia sobie następujące cele:

  • opanowanie przez dzieci uczucia nieśmiałości,
  • zwiększenie aktywności dzieci,
  • zwiększenie ich tempa pracy,
  • odważne nawiązywanie kontaktów z kolegami,
  • lepsze rozumienie siebie samego i innych,
  • zintegrowanie nieśmiałego ucznia z grupą klasową.

Dzieci przejawiające agresję

Z agresją spotykamy się, na co dzień. Często obwiniamy telewizję, przedszkole, szkołę, rodzinę. Warto się zastanowić, czym jest agresja, co ją wywołuje. W oparciu o istniejące definicje i teorie, jest ona naturalnym fizycznym wyładowaniem nagromadzonych negatywnych bodźców, czy napięć emocjonalnych. Agresja może być skierowana przeciw czemuś lub komuś, ukierunkowana na zewnątrz lub przeciw sobie. Przyczynami powstania takich zachowań mogą być frustracje wywołujące poczucie krzywdy, gniewu lub zdenerwowania. Powstają one np. wskutek obraźliwych przezwisk kolegów, otrzymania niesprawiedliwej oceny w szkole, rozpadem rodziny, zmianą warunków życia, zbyt częstym upominaniem dziecka przez rodziców, wytykaniem mu różnych wad i braków przy równoczesnym stawianiu za przykład rodzeństwa lub rówieśników mających lepsze wyniki w nauce i zachowujących się wzorowo. Agresja może powstać pod wpływem naśladowania złych zachowań kolegów, bohaterów filmowych i gier komputerowych, rodzeństwa lub nawet własnych rodziców. Są również osoby, w których organiźmie występują zmiany chorobowe w postaci zaburzeń nerwicowych. Dzieci takie cechuje zwiększona pobudliwość emocjonalna, nawet małe podniety wywołują olbrzymie reakcje. Osoby nerwicowe z błahych powodów denerwują się, wpadają w gniew, obrażają się na wszystkich.

Aby choć w części pomóc dzieciom z przejawami agresji opracowałam program profilaktyczny o nazwie "Za i przeciw", czyli nabywanie umiejętności rozróżniania dobra i zła. Główne jego cele to:

  • uświadomienie dzieciom źródła ich zachowań,
  • wyciąganie wniosków po rozpoznaniu elementów wyzwalających w dziecku złość i agresję,
  • rozwijanie umiejętności postępowania w sytuacjach konfliktowych,
  • wskazanie sposobów rozładowania złych emocji,
  • komunikowanie się w sposób, który niweluje konflikty,
  • lepsze rozumienie samego siebie i innych.

Realizowany program kończy się ustaleniem zasad zachowania tak, aby było miło, wesoło, przyjemnie, no i bezpiecznie. Wspólnie ustala się z dziećmi, że pomogą nam w tym między innymi czarodziejskie słowa "proszę, przepraszam, dziękuje".

Dzieci nadpobudliwe psychoruchowo

Osoby o dobrze wykształconych umiejętnościach emocjonalnych lepiej radzą sobie w życiu. Działają skuteczniej, gdyż opanowały nawyki umysłowe zwiększające ich operatywność. Ludzie, którzy nie potrafią zapanować nad swym życiem emocjonalnym to osoby nadpobudliwe psychoruchowo i zahamowane psychoruchowo. Nadpobudliwość objawia się niepokojem psychoruchowym, nadmierną ruchliwością, ruchami nieekonomicznymi, zbędnymi, częstą zmianą postawy, zaburzeniami uwagi, drażliwością, gwałtownością, niecierpliwością, skłonnością do kłótni, zaczepek, bójek, jąkaniem, tikami, grymasami twarzy, nierównomiernością w pracy szkolnej.

By nauczyć się postępować w domu i w szkole z dzieckiem przejawiającym powyższe objawy, należy sobie zdać sprawę, że jest to często od niego niezależne. Młodsze dziecko ma za małą zdolność wewnętrznej kontroli i hamowania. Praca z nim wymaga ogromnej cierpliwości, spokoju, życzliwości i opanowania ze strony nauczycieli i rodziców. Każde dziecko jest "inne" i wymaga indywidualnego podejścia wychowawczego. Pomóc w tym mogą lekarze, psycholodzy, pedagodzy, którzy ukierunkowują pracę z dzieckiem.

Było rzeczą dosyć trudną opracowanie uniwersalnego programu profilaktycznego dla dzieci nadpobudliwych, gdyż u wielu z nich dołączają się różne problemy związane między innymi z nauką np. dysleksja. Cele zajęć terapeutycznych, jakie chcę osiągnąć w programie profilaktycznym "Lepiej rozumiem siebie" są następujące:

  • zmniejszenie nie ukierunkowanych wyładowań ruchowych, zbędnych odruchów i mimowolnych reakcji,
  • wyeliminowanie uwagi mimowolnej i nietrwałości zainteresowań,
  • doskonalenie pracy w grupie,
  • kształtowanie umiejętności samooceny,
  • obserwowanie siebie z innej perspektywy,
  • ćwiczenie umiejętności wyciszania organizmu różnymi sposobami.

Zarówno ćwiczenia terapeutyczne w grupach jak i praca rodziców, psychologa, pedagoga i wychowawcy z pewnością pomogą wielu dzieciom nadpobudliwym pokonać trudności, jakimi "obdarowała" je natura.

Zajęcia terapeutyczne zaplanowane są osobno z uczniami nieśmiałymi, przejawiającymi agresję i nadpobudliwymi. Czas zajęć od 30 do 45 minut. Dzieci chętnie raz w tygodniu biorą w nich udział. Przyciąga je bogata i atrakcyjna tematyka, szeroki wachlarz technik i metod pracy, duża ilość pomocy dydaktycznych typu książki, gry, loteryjki, układanki, historyjki obrazkowe. Dużą pomocą w pracy z dziećmi są bajki terapeutyczne, zabawki wyrabiające cierpliwość oraz utwory muzyczne wyciszające organizm. Uczniowie poprzez zabawę uczą się uwalniać skumulowaną złość i wyrażać ją przy pomocy innych emocji. Dowiadują się, w jaki sposób m.in. za pomocą rysunku można wiele dowiedzieć się o sobie i innych, na kogo można liczyć, jakich sytuacji unikać.

Programy profilaktyczne razem ze scenariuszami zajęć przekazałam koleżankom, które prowadzą w szkole zajęcia korekcyjne, rewalidacyjne i terapeutyczne w świetlicy. Sądzę, że wiele pomysłów i rozwiązań będą mogły wykorzystać w swojej pracy. Jak większość programów tak i te są elastyczne i otwarte. W miarę potrzeb będą poprawiane u uzupełniane w celu zharmonizowania ich z programem wychowawczym szkoły.