Działa tylko w IE - sorry!    
     

Rola literatury dziecięcej w wychowaniu zdrowotnym
dzieci w wieku przedszkolnym

Danuta Wójcikowska


Mamy już XXI w. i pełną świadomość wciąż narastających zagrożeń cywilizacyjnych dla zdrowia i życia człowieka. Te zagrożenia dotyczą również dzieci w wieku przedszkolnym. Bardzo często czytając raporty Policji i innych instytucji stojących na straży naszego zdrowia i bezpieczeństwa, zwracamy uwagę na alarmującą treść tych raportów dotyczącą niskiego poziomu stanu bezpieczeństwa dzieci. A przecież obowiązkiem dorosłych jest zapewnienie dzieciom poczucia bezpieczeństwa i dbałość o ich rozwój i zdrowie.

Wynika stąd potrzeba ciągłego podnoszenia świadomości zdrowotnej społeczeństwa, rozpoczynając od najmłodszych.

Pewne nawyki i umiejętności prozdrowotne nabywa dziecko w domu rodzinnym, później w instytucjach przedszkolnych i w szkole.

Z rąk rodziny wychodzi mały człowiek z dobrymi lub złymi nawykami i przyzwyczajeniami zdrowotnymi. Dlatego przed przedszkolem (oddziałem przedszkolnym) stoi zadanie dalszego rozwijania lub poprawiania wiedzy i zachowań dotyczących zdrowia i bezpieczeństwa. Wiek przedszkolny jest wspaniałym okresem dla kształtowania osobowości małego człowieka. Szczególnie ostatni jego etap - szósty rok życia sprzyja kształtowaniu się właściwych postaw dzieci wobec ludzi, przedmiotów i zjawisk. Wrażliwość i chłonność psychiki dziecięcej wpływa korzystnie na rozwój umysłowy i społeczny dziecka.

W trakcie pracy z dziećmi sześcioletnimi zauważono, że wiedza, nawyki i umiejętności dotyczące bezpieczeństwa i zdrowia są w różnym stopniu opanowane, a niekiedy są na niskim poziomie.

Pojawia się więc problem jak temu zaradzić i czy istnieją jakieś formy pracy, które pozwoliłyby na wzbogacenie i opanowanie bogatej wiedzy o zdrowiu i bezpieczeństwie przez dziecko sześcioletnie.

W pracy wychowawczo-dydaktycznej w przedszkolu wykorzystuje się teksty literackie w celu zaakcentowania lub podsumowania jakiegoś tematu zainteresowań. Umiejętności i nawyki higieniczne oraz wiedzę o zdrowiu dzieci przedszkolne zdobywają podczas zajęć zorganizowanych lub podczas różnych sytuacji w ciągu dnia. W pracy wychowawczej z dziećmi odwołujemy się przy różnych okazjach do literatury, szczególnie wtedy, gdy chcemy przybliżyć dany problem niedostępny bezpośredniemu poznaniu. Dzięki różnym formom formom pracy z literaturą, można stwarzać obrazy i sytuacje sprzyjające zdrowiu i tworzące motywację do odpowiednich zachowań. Tekst literacki pozwala na przeżywanie poznanych treści, stąd jest skutecznym środkiem do podejmowania działań ekspresyjnych. Dzięki temu przyczynia się do kształtowania i utrwalania pożądanych postaw, nawyków i przyzwyczajeń dotyczących bezpieczeństwa, higieny i zdrowego odżywiania. Teksty literackie można wykorzystać w różnych formach zajęć z dziećmi, w zabawach, pogadankach, spacerach i wycieczkach. Wskazane byłoby stosować rekwizyty, ilustracje i obrazy. Treści niektórych utworów dzieci mogą odtwarzać w zabawach tematycznych, rysunkach i inscenizacjach.

Utwór literacki w formie wiersza ma szczególne znaczenie w edukacji dzieci, a w tym też w edukacji zdrowotnej. Dzieje się to, dlatego, gdyż dzieci chętnie wierszy słuchają i uczą się ich na pamięć. Ma to ważne znaczenie w poznawaniu podstawowych zasad higieny osobistej czy przepisów drogowych. Główne formy pracy z tekstem literackim polegają na: zadawaniu dzieciom pytań dotyczących treści i uzyskiwaniu odpowiedzi od dzieci, obserwowaniu zjawisk przedstawionych w wierszu oraz ilustrowaniu opisanej treści rysunkiem.

Istnieje bardzo bogaty zbiór utworów literackich poruszających problemy wychowania zdrowotnego. Przy zastosowaniu literatury, w atmosferze radosnej zabawy, łatwiej kształtuje się nawyki higieniczno - zdrowotne dzieci. Bardzo pomocne przy kształtowaniu nawyków higienicznych są teksty literackie opowiadające o prostych czynnościach np. przy myciu, w sposób wesoły, łatwo wpadający w ucho. Np. wiersz Wandy Grodzińskiej pt. "Przed śniadaniem", opowiadanie M. Konopnickiej - pt. "Komedia przy myciu", czy tekst Marii Kownackiej pt. "Kukuryku na ręczniku". Również utwory przedstawiające skutki negatywnego postępowania w zakresie higieny osobistej jak "Brudas" - J. Brzechwy wpływać powinny na zmianę zachowań dzieci. Na ich podstawie uzasadnia się konieczność dbania o higienę i zdrowie.

W edukacji komunikacyjno - drogowej istotną rolę odgrywają formy literackie jak: wiersz, zagadka, piosenka. Mogą być one uzupełnieniem wiadomości zdobytych podczas wycieczek i bezpośrednich obserwacji, bądź wprowadzeniem tych treści. Bogactwo utworów traktujących o bezpieczeństwie zabawy i w ruchu drogowym pomaga dobrać właściwy utwór dla potrzeb danej grupy dziecięcej. Zazwyczaj wesoła, często humorystyczna treść wprowadza dzieci w radosny nastrój i pomaga w zapamiętaniu najważniejszych zasad ruchu drogowego.

Bardzo pomocne przy kształtowaniu postaw zdrowotnych okazują się ilustracje i historyjki obrazkowe, które przez swój obraz apelują do rozsądku dziecka. Dzieci mogą je analizować i opowiadać przedstawione sytuacje. Mogą również próbować szukać odpowiedzi, co by było gdyby? i samodzielnie wyciągać wnioski o:

  • wyborze bezpiecznych miejsc zabawy,
  • przestrzeganiu zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym,
  • zdrowym odżywianiu.

Rola literatury w edukacji zdrowotnej jest znacząca, gdyż na jej podstawie dość często wprowadzamy i utrwalamy treści dotyczące bezpieczeństwa i zdrowia dziecka przedszkolnego.