Działa tylko w IE - sorry!    
     

Zajęcia pozalekcyjne jako czynnik
rozwoju zainteresowań dzieci

mgr Julia Koprowska


1. Pojęcie zainteresowań

Wchodząc w coraz szerszy kontakt ze światem człowiek styka się z nowymi stronami rzeczywistości. Świat pobudza do działań i jednocześnie człowiek swą działalnością wpływa na otoczenie. Żyjąc i działając w środowisku jednostka zaspokaja, a jednocześnie odkrywa i rozwija swoje potrzeby. [1]

Termin zainteresowanie interpretowany jest w różny sposób. Słownik psychologiczny określa termin zainteresowanie jako względnie utrwalone dążenie do zajmowania się pewnymi przedmiotami oraz jako jeden z czynników motywujących do pogłębiania wiadomości, poszerzania wiedzy w danej dziedzinie, jednocześnie może stanowić ogniwo pośrednie między ogólną ciekawością poznawczą jednostki a jej zainteresowaniami. [2]

Według Antoniny Guryckiej zainteresowanie jest to "właściwość psychiczna, która przybiera postać ukierunkowanej aktywności poznawczej o określonym nasileniu i przejawia się w wybiórczym stosunku do otaczających nas zjawisk. [3]

Zainteresowanie, jako przejawianie względnie trwałej aktywności poznawczej, motorycznej i emocjonalnej, wyrastające z ciekawości, jest charakterystyczne dla każdego człowieka i świadczy o jego indywidualności.

Cechą wspólną większości definicji zainteresowań jest ich poznawczy aspekt. Interakcje człowieka z otoczeniem, związane są z poznawaniem i orientowaniem się w otoczeniu. W definicjach tych mocno zaznacza się stosunek emocjonalny człowieka do świata.

2. Czynniki warunkujące rozwój zainteresowań

Człowiek przynosi na świat to, co nazywamy jego zadatkami anatomiczno-fizjologicznymi, jednak ich rozwój, kierunek, przebieg tego rozwoju jest wynikiem całokształtu wpływów pobudzających, hamujących i modyfikujących je. Dlatego ważne jest, z czym się dziecko styka, co robi, w jakim otoczeniu żyje, czego się od niego oczekuje i w jaki sposób realizuje swoje potrzeby.

Obserwując i analizując przejawy zainteresowań u dzieci w różnym wieku, można zauważyć, iż zmieniają się one wraz z upływem lat. Inne zainteresowania są charakterystyczne dla sześciolatka, inne dla dwunastolatka. We współczesnej psychologii nie podkreśla się już tak mocno faz rozwoju zainteresowań wraz z wiekiem, jednak wskazuje się niektóre zainteresowania za typowe dla danego wieku i stymulujące ich rozwój. Za takie treści zainteresowań ściśle związane z wiekiem uważa się zainteresowania bajkami, wojnami, przygodą, płcią odmienną.

Psychologia zainteresowań, porządkując czynniki odgrywające rolę w powstawaniu i kształtowaniu zainteresowań, wyznacza dwie ich grupy. Są to czynniki biogenetyczne oraz czynniki społeczno-kulturowe. Czynniki biogenetyczne to: wiek, płeć, zdolności. Wśród czynników społeczno-kulturowych wyróżnia się środowisko społeczne, w tym rodzinę, środowisko lokalne, grupy rówieśnicze oraz szkołę. [4]

Dziecko, które żyje w środowisku sprzyjającym kształtowaniu jego zainteresowań ma lepszą okazję do rozwoju swoich zdolności.

3. Rola zajęć pozalekcyjnych w rozwoju zainteresowań

Rola szkoły w rozwoju dzieci i młodzieży jest jednoznacznie w naszej kulturze i cywilizacji eksponowana wśród wszystkich czynników rozwojowych. W praktyce to oddziaływanie ocenia się zarówno pozytywnie jak i negatywnie. Już od lat zwraca się uwagę na potrzebę coraz dalej idącej indywidualizacji polegającej na pełnym wykorzystaniu doświadczeń i możliwości rozwojowych dziecka oraz wiedzy zdobywanej dzięki innym źródłom informacji.

Działalność wychowawcza powinna przyczyniać się do rozwoju zainteresowania drugim człowiekiem, pięknem i nauką. Mało skuteczna będzie reforma, która nie zdoła pobudzić wśród uczniów wewnętrznych procesów aktywnego uczestniczenia w procesie kształcenia. Dlatego też ważnym zadaniem w pracy szkoły jest systematyczne rozwijanie zarówno zdolności ogólnych, jak i uzdolnień oraz zainteresowań. Stąd tez szkoła powinna tworzyć warunki umożliwiające bogatą i wszechstronną aktywność uczniów, w trakcie której dziecko może się "sprawdzić", "odkryć" swoje upodobania i zdolności, a jednocześnie rozwijać zainteresowania, które się już ukształtowały.

Rozwój zainteresowań szkoła realizuje nie tylko w toku pracy lekcyjnej, ale przede wszystkim poprzez sprawne funkcjonowanie działalności pozalekcyjnej. Przy planowaniu pracy pozalekcyjnej konieczne jest właściwe rozpoznanie zainteresowań uczniów i zastosowanie tej informacji do planu zajęć pozalekcyjnych.

Z Ustawy o Systemie Oświaty i wydanych do niej rozporządzeń wynika, że uczeń ma między innymi prawo do: organizacji życia szkolnego, umożliwiającego zachowanie właściwych proporcji między wysiłkiem szkolnym a możliwościami rozwijania i zaspokajania własnych zainteresowań.

Prawo do wypoczynku, zabawy i rozwijania zainteresowań zamieszczone jest także w Konwencji Praw Dziecka uchwalonej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 20 listopada 1989 roku. Artykuł 31 tego dokumentu stanowi:

  • Państwa-Strony uznają prawo dziecka do wypoczynku i czasu wolnego, do uczestniczenia w zabawach i zajęciach rekreacyjnych, stosownych do wieku dziecka oraz do nieskrępowanego uczestniczenia w życiu kulturowym i artystycznym.
  • Państwa-Strony będą przestrzegały oraz popierały prawo dziecka do wszechstronnego uczestnictwa w życiu kulturalnym i artystycznym oraz będą sprzyjały tworzeniu właściwych i równych sposobności dla działalności oraz w zakresie wykorzystania czasu wolnego.

Zorganizowana aktywność dzieci po lekcjach pełni co najmniej dwojaką rolę. Stwarza całej społeczności szkolnej wartościowe tereny działalności, daje możliwość rozwijania indywidualnych zainteresowań oraz pogłębia i rozszerza zakres wiadomości. Uczeń uczestniczący w zajęciach pozalekcyjnych ma okazję do zdobywania wiedzy i umiejętności, a co za tym idzie do wzbogacania swojej osobowości. Należy pamiętać, że dziecko wybierze te zajęcia, które najbardziej je interesują. Dlatego też prowadzący zajęcia powinni tak je organizować, aby wzbudzały zainteresowanie wśród uczniów. Należy również zdobyć należyte rozeznanie w rozwojowych i indywidualnych zainteresowaniach dzieci, jak również uzyskać orientację w rodzinnej sytuacji dziecka, poznać w jakiej mierze środowisko sprzyja zaspokajaniu rozwoju zainteresowań dzieci i rozwojowi aktywności poznawczej.

Zajęcia pozalekcyjne określa się jako nieobowiązkową, wykonywaną w czasie wolnym działalność uczniów w obrębie szkoły, obejmująca zajęcia w organizacjach młodzieżowych, kołach zainteresowań, sali gimnastycznej lub na boisku szkolnym. Celem zajęć pozalekcyjnych jest rozwijanie i pogłębianie wiedzy, rozwój zainteresowań nauką, sztuką, techniką, sportem oraz życiem społecznym. Są to koła zainteresowań oraz zajęcia organizowane przez nauczyciela. Koła zainteresowań to odrębny nurt działalności pozalekcyjnej. Ten rodzaj działalności wpływa na rozwój indywidualnych zamiłowań i zainteresowań. Poprzez ten kierunek działalności szkoła rozwija zainteresowania i twórczą aktywność dzieci i młodzieży w dziedzinie nauki i kultury, rozszerza wiedzę uczniów z różnych przedmiotów nauczania, rozwija samodzielność w podejmowaniu i realizacji różnych zadań, a także wyrównuje braki w wiadomościach i umiejętnościach powstałe w środowisku życia dziecka.

Innym rodzajem zajęć pozalekcyjnych są zajęcia prowadzone przez wychowawcę. Należą do nich spotkania okolicznościowe, imprezy dostarczające dzieciom rozrywki i zabawy, przygotowywanie programów artystycznych z okazji różnych świąt i uroczystości. Cechą charakterystyczną takich form zajęć jest to, że mają charakter "rodzinny", wpływają na bliskie powiązania uczniów ze szkołą, rozładowują troski i napięcia, niwelują zachowania agresywne. Istotne znaczenie w zajęciach pozalekcyjnych organizowanych przez nauczyciela spełniają wycieczki. Należą do nich zarówno te o charakterze naukowym (organizowane w związku z nauką przedmiotów) jak i rekreacyjne, krajoznawcze, rozrywkowe. Organizacja oraz charakter zajęć pozalekcyjnych uzależniona jest od specyficznych warunków środowiska, szkoły, domu, nauczyciela oraz od indywidualnych właściwości wiekowych dzieci.

Przemiany w kształceniu, które obejmują polska szkołę, prowadzą do zmiany dotychczasowego sposobu myślenia o edukacji jako drodze nabywania wiadomości i umiejętności. Postulowane są zatem takie inicjatywy oraz działania szkoły, które nakierowane są na nabywanie i twórcze weryfikowanie przez uczniów ich doświadczeń związanych z samokształceniem, jego kierunkami i technikami. Sytuacje edukacyjne, organizowane w czasie wolnym od obowiązkowych zajęć szkolnych, mają szansę stać się źródłem kompetencji wyrażających się w samodzielnym poznawaniu rzeczywistości, uczestniczeniem w życiu społecznym i kulturalnym własnego środowiska.

Pełnia człowieka wyraża się w jego zainteresowaniach. Zdarzenia i sytuacje obowiązkowe, ze względu na swoją formalność i niekiedy powszechność, nie zawsze dają szansę na ich budzenie i rozwijanie. Dopiero czas wolny pozwala na podejmowanie działań wynikających z własnych potrzeb.


Przypisy:


    [1] A. Gurycka: Rozwój i kształtowanie zainteresowań, Warszawa 1989, s. 19
    [2] Słownik psychologiczny, red. W. Szewczuk, Warszawa 1979, s. 333
    [3] A. Gurycka op. cit. s. 33
    [4] D. E. Super: Psychologia zainteresowań, Warszawa 1972, s. 152