Twórczość plastyczna jest najpowszechniejszym zjawiskiem w spontanicznej i ekspresyjnej działalności dzieci. Literatura, muzyka, a nawet twórcza działalność techniczna nie spełniają tak powszechnych funkcji, jak plastyka. Akcenty zainteresowań i czynnych upodobań w stosunku do wymienionych dziedzin zaczynają zmieniać się dopiero około dziesiątego roku życia dziecka. Ta wewnętrzna potrzeba wypowiadania się dziecka poprzez plastykę swoją powszechnością dorównuje zabawie, a w pewnych aspektach jest z nią ograniczenie zespolona jako rodzaj zabawy twórczej. Z tego między innymi powodu twórczość plastyczna dzieci stała się przedmiotem zainteresowań badaczy wielu dyscyplin naukowych (pedagogiki, socjologii, historii, estetyki, psychologii i innych). Twórczości plastycznej uczniów klas I-III może towarzyszyć: - Ekspresja naturalna, czyli spontaniczna, gdy dziecko samodzielnie z własnej potrzeby podejmuje aktywność plastyczną: rysuje, maluje lub lepi w miękkim materiale. Przykładem są tu prace wykonane w domu lub w świetlicy szkolnej.
- Ekspresja inspirowana, gdy dziecko podczas zajęć plastycznych jest zachęcone przez nauczyciela nie tylko do podjęcia pracy plastycznej, ale również do uwzględnienia określonego tematu.
- Ekspresja zamierzona, gdy dziecko w obrębie jakiegoś zagadnienia tematycznego planuje koncepcję pracy w rysunku, malarstwie, rzeźbie lub grafice, dobiera technikę i środki wyrazu, wykorzystując dotychczasowe doświadczenie i wiedzę plastyczną oraz realizuje ją według powziętego planu.
Przedmiotem moich badań było uzyskanie odpowiedzi na następujące pytania: - Jakie formy spontanicznej twórczości plastycznej dzieci występują w młodszym wieku szkolnym?
- jakie źródła inspiracji mogą wywołać spontaniczną twórczość plastyczną dzieci w młodszym wieku szkolnym?
- Czy istnieje potrzeba organizowania zajęć pozalekcyjnych z plastyki dla dzieci w młodszym wieku szkolnym?
Badania wykazały, że najpopularniejszą techniką stosowaną w domu przez dzieci w młodszym wieku szklonym jest rysowanie i malowanie. Dzieci wymieniają również lepienie i wycinanie, lecz popularność tych technik jest mniejsza. Najczęstszym tematem prac są postacie z bajek legend i baśni. Również wdzięcznym tematem jest przyroda, szczególnie kwiaty, roślinność, stany pogody i krajobrazy. Dużą popularnością cieszą się domy rodzinne, ich wnętrza i otoczenie, oraz domy marzeń. Dzieci chętnie rysują postacie ludzkie na tle codziennych zajęć, zabawy dzieci, sport, samochody (szczególnie chłopcy). Podczas moich badań wiele czasu poświęciłam na obserwację aktywności plastycznej w mojej klasie, które było wywołane odpowiednimi bodźcami. Stwierdzam, że dzieci w nauczaniu zintegrowanym są niezwykle czułe na wszelkiego rodzaju bodźce. Podczas działań plastycznych wykorzystywałam różne źródła inspiracji, a wśród nich: obserwację reprodukcji, teksty literackie, zabawę rozmowy tematyczne, różne techniki, utwory muzyczne, program telewizyjny, teatrzyk kukiełkowy itp. Podczas tych spotkań plastycznych nie zaobserwowałam ani jednego wypadku nie podjęcia przez dziecko działalności plastycznej. Wpływ bodźców był tak duży, że żadne dziecko nie oparło się im, lecz z radością, z zaciekawieniem podejmowało próbę tworzenia. Uważam, że najważniejszym warunkiem wyzwolenia się aktywności u dzieci jest stworzenie im sprzyjającego klimatu do wyzwolenia w nich autentycznej radości tworzenia. Punktem wyjścia plastycznej wypowiedzi jest często nastrój beztroskiej zabawy. Zależnie od aktualnych możliwości postrzegania i przeżywania należy zastosować taką różnorodność bodźców, aby pozwoliło to dzieciom pełniej odkrywać i opowiadać otaczającą ich rzeczywistość w sposób im tylko właściwy. Bardzo ważnym elementem motywującym działanie plastyczne ucznia jest temat. Aby temat spełniał swoją rolę, musi być skierowany do dziecka i dla niego przeznaczony. Dlatego też, sformułowanie tematu musi być dla dziecka atrakcyjne, jasne, zrozumiałe i bliskie. Temat jest potrzebny dziecku do rozpoczęcia pracy. W swoich plastycznych wypowiedziach wyraża ono siebie, swoje przeżycia emocjonalne. Dlatego mimo jednego tematu, narzuconego całej klasie, treści wyrażone przez uczniów są własne, twórcze. Do rozwiązania tematu służą techniki plastyczne. Od ich doboru, od wielkości i rodzaju kartki zależy często sukces, Który jest ważnym elementem w procesie tworzenia. Wprowadzenie nowej techniki wywołuje zaciekawienie, zabawę oraz stwarza pole do wypróbowania własnych możliwości. Przeprowadzone obserwacje wykazały, że ze względu na dużą liczbę dzieci interesujących się plastyką i uzdolnionych plastycznie, zachodzi potrzeba zaopiekowania się tymi dziećmi przez szkołę. Zajęcia pozalekcyjne pozwoliłyby dzieciom na miłe spędzenie wolnego czasu, rozwijanie swoich zainteresowań i uzdolnień plastycznych. Działalność kółka plastycznego przynosi jeszcze wiele innych korzyści, np. umiejętność współdziałania w zespole, zaciekawienie otaczającą rzeczywistością, relaks, wyzbycie się kompleksów, wiara we własne siły, nabycie umiejętności wykorzystania odpadków, ścinków, makulatury, które to materiały mogą dać początek nowej, niepowtarzalnej pracy dziecka. Aby rozwijać twórczą aktywność dziecka należy mu stwarzać takie warunki, aby miało miejsce i czas, aby pod życzliwą opieką nauczyciela mogło znaleźć odpowiedź na nasuwające się pytania, na budzące się wątpliwości. Fakt, że dziecko nie pozostawi tych pytań bez odpowiedzi, lecz przeciwnie będzie dążyło do ich rozwiązania, gwarantuje nieustanny jego rozwój i to nie tylko w dziedzinie plastyki. Do wielu sukcesów w sztuce można dojść samodzielnie, bez pomocy nauczyciela, ale też nie ulega wątpliwości, że z dobrym nauczycielem można to wszystko osiągnąć lepiej i szybciej. Największa trudność z jaką spotykają się samoucy, nie dotyczy techniki malowania, ale tego co malować, i czy w ogóle warto malować. Warto zwrócić uwagę, że najciekawsze prace uczniów powstają nie w zaciszu domowym, ale przeważnie w ogniskach artystycznych, pozalekcyjnych kółkach plastycznych i na zajęciach plastycznych w szkole, w zespołach, które kierowane są przez nauczycieli, instruktorów. Oni to są obarczeni bardzo trudną rolą - odpowiedniej integracji w procesie twórczym dziecka. Zadaniem ich jest stworzenie życzliwej i przyjaznej atmosfery podczas zajęć plastycznych, zapewnienie potrzebnych materiałów, umiejętne rozbudzanie wyobraźni dziecka i zachęcenie do swobodnej wypowiedzi. |
