Działa tylko w IE - sorry!    
     

O dysleksji rozwojowej

mgr Bożena Janina Brzozowska


CO TO JEST DYSLEKSJA?

Dysleksja nazywana bywa ukrytym kalectwem, gdyż trudno jest dostrzec i przyjąć do wiadomości istnienie zaburzeń, które nie są tak oczywiste i widoczne jak kalectwo fizyczne. Określenie ukryte kalectwo wskazuje, iż przyczyny trudności w uczeniu się leżą wewnątrz dziecka i niełatwo je zdiagnozować. Dla określenia specyficznych trudności w nauce czytania i pisania używano wielu różnych terminów, m.in. ślepota słowna, aleksja, legastenia. Obecnie najczęściej używanym terminem jest   d y s l e k s j a   r o z w o j o w a .  Pod tym pojęciem rozumie się specyficzne zaburzenia manifestujące się trudnościami w nauce czytania i pisania mimo stosowania prawidłowych metod nauczania u dzieci o normalnej inteligencji i o prawidłowym rozwoju umysłowym.

TERMINOLOGIA

Najczęściej stosuje się termin dusleksja rozwojowa dla określenia specyficznych trudności w nauce czytania i pisania. Wyróżnia się kilka postaci tych trudności:

  • dysleksja - trudności w czytaniu
  • dysortografia - trudności z opanowaniem poprawnej pisowni (w tym błędy ortograficzne)
  • dysgrafia - tzw. "brzydkie" pismo
  • dyskalkulia - trudności w liczeniu

PRZYCZYNY

Przyczyny tych zaburzeń są wielorakie:

  1. Koncepcja genetyczna Morgana mówi o dziedziczeniu trudności po dziadkach lub rodzicach tzn. dziadek lub babcia mieli kłopoty z czytaniem i pisaniem bądź rodzice i dzieci też je mają.
  2. Koncepcja organiczna. Zwolennicy tej teorii uważają, że przyczyny trudności w uczeniu się czytania i pisania są spowodowane rozległymi uszkodzeniami centralnego układu nerwowego powstałymi w okresie płodowym, podczas porodu lub we wczesnym rozwoju
  3. Teoria o zmianach strukturalnych. Bardzo ważny jest okres między 16-tym a 24-tym tygodniem rozwoju życia płodowego. Jeśli w tym czasie wystąpi choroba lub uraz to struktury mózgu nie będą funkcjonowały normalnie
  4. Koncepcja opóźnionego dojrzewania Centralnego Układu Nerwowego. Zwolennicy tej teorii uważają, iż przyczyna trudności tkwi w zwłoce rozwojowej CUN. Dziecko idące do szkoły nie jest w stanie nauczyć się. Po pewnym czasie układ nerwowy wróci do normy
  5. Zaniedbania środowiskowe
  6. Opóźnienie rozwoju języka
  7. Kłopoty z orientacją
  8. Zaburzeniami w postrzeganiu wzrokowym i słuchowym

Przyczynami trudności w nauce czytania i pisania mogą być:

  • ogólny brak zdolności, wynikający z obniżonego poziomu rozwoju umysłowego
  • wadliwa metoda nauczania
  • zaniedbania
  • zła sytuacja rodzinna dziecka
  • brak motywacji do nauki
  • nie korygowanie wad wzroku, słuchu, wymowy

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA DYSLEKSJI

W literaturze europejskiej podaje się, że dzieci te stanowią 10-15% uczniów. Badania przeprowadzone w Polsce określają odsetek przypadków dysleksji na 9-10%, a dysortografii - na 13-16%. W rozgraniczeniu na płeć stosunek chłopców do dziewczynek wynosi 1:4.

OBJAWY

Trudności w czytaniu i pisaniu dostrzegane są dopiero u dzieci w okresie nauczania zintegrowanego, a mogą być zauważone już w przedszkolu. Już u przedszkolaka można bowiem stwierdzić objawy, które cechują dzieci "ryzyka dysleksji".

1.WIEK PPRZEDSZKOLNY (3-5 lat)

  • opóźniony rozwój mowy tj. długo utrzymujące się nie wymawianie, bądź zniekształcanie niektórych głosek,
  • słabe umiejętności językowe w wypowiadaniu złożonych wyrazów
  • opóźniony rozwój ruchowy
  • mała sprawność ruchowa i koordynacja ruchów podczas czynności samoobsługowych, rysowania, czy zabaw ruchowych, bądź budowania z klocków

2.KLASA "0" (6-7 lat)

  • wadliwa wymowa, błędy gramatyczne
  • trudności z zapamiętaniem wiersza czy piosenki
  • trudności z różnicowaniem głosek podobnych (zaburzenia słuch fonemowego) oraz z wydzielaniem z wyrazów i głosek i z ich syntetyzowaniem (zaburzenia analizy i syntezy głoskowej i sylabowej)
  • niechęć do rysowania, trudności z odtwarzaniem wzorów graficznych i szlaczków
  • niechęć do układanek
  • oburęczność, mylenie prawej i lewej ręki, trudności z używaniem określeń: prawo-lewo, nad-pod, itp.
  • trudności w nauce czytania
  • globalne opóźnienie w rozwoju

3.WIEK SZKOLNY (powyżej 7-go roku życia)

  • trudności z zapamiętaniem nazw, nazwisk (przekręcanie), szeregów nazw, dni tygodnia, miesięcy, tabliczki mnożenia, dat, szeregów cyfrowych (numery telefonów, numery autobusów), błędne zapisywanie liczb wielocyfrowych
  • brzydkie pismo, nieudany rysunek
  • trudności z opanowaniem poprawnej pisowni (w tym błędy ortograficzne)
  • mylenie liter podobnych pod względem kształtu (p-b , d-g, t-ł, m-n, w-u)
  • mylenie liter odpowiadających głoskom podobnym fonetycznie (d-t, z-s, w-f)
  • opuszczanie, dodawanie, przestawianie liter,
  • trudności ze zmiękczeniami
  • zaburzona lateralizacja, słaba orientacja w schemacie ciała, kierunkach i przestrzeni
  • zaburzenia sfery emocjonalnej, oraz w kontaktach z rówieśnikami, rodzicami i nauczycielami

Objawy specyficznych trudności w nauce czytania i pisania zależą od rodzaju zaburzonych funkcji, jak również od głębokości deficytu każdej z tych funkcji.

NA CO ZWRÓCIĆ UWAGĘ? Lista pytań:

Czy dziecko potrafi:

  • posługiwać się przyborami do rysowania, kolorowania, malowania, pisania?
  • ciąć nożyczkami?
  • grupować przedmioty wg zasady?
  • wyróżniać dźwięki z otoczenia?
  • dzielić wyraz na głoski i sylaby?
  • liczyć?
  • uważnie słuchać?
  • zgodnie się bawić?
  • siebie obsłużyć?
  • powiedzieć gdzie mieszka, jak się nazywa, czym zajmują się rodzice?

GDZIE SZUKAĆ POMOCY?

  • przebadać dziecko w poradni psychologiczno-pedagogicznej w celu ustalenia diagnozy
  • w Polskim Towarzystwie Dysleksji
  • u pedagoga szkolnego

W związku z tym należy zwiększyć czujność i troskę, pomóc dziecku w nauce nie wyręczając go. Wielu rodziców odrabia za ucznia lekcje: rozwiązuje zadania, pisze wypracowania, wykonuje rysunki. Jeśli wykonujemy za dziecko wszystkie prace, to w efekcie intelektualnie rozwija się ono wolniej i nie na miarę swoich możliwości. Dlatego bardzo ważne jest wczesne zdiagnozowanie trudności dziecka w nauce, określenie rodzaju i stopnia trudności oraz pomoc.


LITERATURA

  1. Bogdanowicz M., O dysleksji, czyli specyficznych trudnościach w czytaniu i pisaniu. Odpowiedzi na pytania rodziców i nauczycieli, Wydawnictwo Popularnonaukowe LINEA, Lublin 1995
  2. Gąsowska T., Stępkowska Z Praca wyrównawcza z dziećmi mającymi trudności w czytaniu i pisaniu, WSiP, Warszawa 1994
  3. Sawa B., Jeżeli dziecko źle czyta i pisze, WSiP, Warszawa 1987
  4. Zakrzewska B., Koncepcja procesu reedukacji uczniów z trudnościami w czytaniu i pisaniu w młodszym wieku szkolnym, WSiP 1994
  5. MEN, O dysleksji czyli specyficznych trudnościach w nauce, Warszawa 1999