CO TO JEST DYSLEKSJA? Dysleksja nazywana bywa ukrytym kalectwem, gdyż trudno jest dostrzec i przyjąć do wiadomości istnienie zaburzeń, które nie są tak oczywiste i widoczne jak kalectwo fizyczne. Określenie ukryte kalectwo wskazuje, iż przyczyny trudności w uczeniu się leżą wewnątrz dziecka i niełatwo je zdiagnozować. Dla określenia specyficznych trudności w nauce czytania i pisania używano wielu różnych terminów, m.in. ślepota słowna, aleksja, legastenia. Obecnie najczęściej używanym terminem jest d y s l e k s j a r o z w o j o w a . Pod tym pojęciem rozumie się specyficzne zaburzenia manifestujące się trudnościami w nauce czytania i pisania mimo stosowania prawidłowych metod nauczania u dzieci o normalnej inteligencji i o prawidłowym rozwoju umysłowym. TERMINOLOGIA Najczęściej stosuje się termin dusleksja rozwojowa dla określenia specyficznych trudności w nauce czytania i pisania. Wyróżnia się kilka postaci tych trudności: - dysleksja - trudności w czytaniu
- dysortografia - trudności z opanowaniem poprawnej pisowni (w tym błędy ortograficzne)
- dysgrafia - tzw. "brzydkie" pismo
- dyskalkulia - trudności w liczeniu
PRZYCZYNY Przyczyny tych zaburzeń są wielorakie: - Koncepcja genetyczna Morgana mówi o dziedziczeniu trudności po dziadkach lub rodzicach tzn. dziadek lub babcia mieli kłopoty z czytaniem i pisaniem bądź rodzice i dzieci też je mają.
- Koncepcja organiczna. Zwolennicy tej teorii uważają, że przyczyny trudności w uczeniu się czytania i pisania są spowodowane rozległymi uszkodzeniami centralnego układu nerwowego powstałymi w okresie płodowym, podczas porodu lub we wczesnym rozwoju
- Teoria o zmianach strukturalnych. Bardzo ważny jest okres między 16-tym a 24-tym tygodniem rozwoju życia płodowego. Jeśli w tym czasie wystąpi choroba lub uraz to struktury mózgu nie będą funkcjonowały normalnie
- Koncepcja opóźnionego dojrzewania Centralnego Układu Nerwowego. Zwolennicy tej teorii uważają, iż przyczyna trudności tkwi w zwłoce rozwojowej CUN. Dziecko idące do szkoły nie jest w stanie nauczyć się. Po pewnym czasie układ nerwowy wróci do normy
- Zaniedbania środowiskowe
- Opóźnienie rozwoju języka
- Kłopoty z orientacją
- Zaburzeniami w postrzeganiu wzrokowym i słuchowym
Przyczynami trudności w nauce czytania i pisania mogą być: - ogólny brak zdolności, wynikający z obniżonego poziomu rozwoju umysłowego
- wadliwa metoda nauczania
- zaniedbania
- zła sytuacja rodzinna dziecka
- brak motywacji do nauki
- nie korygowanie wad wzroku, słuchu, wymowy
CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA DYSLEKSJI W literaturze europejskiej podaje się, że dzieci te stanowią 10-15% uczniów. Badania przeprowadzone w Polsce określają odsetek przypadków dysleksji na 9-10%, a dysortografii - na 13-16%. W rozgraniczeniu na płeć stosunek chłopców do dziewczynek wynosi 1:4. OBJAWY Trudności w czytaniu i pisaniu dostrzegane są dopiero u dzieci w okresie nauczania zintegrowanego, a mogą być zauważone już w przedszkolu. Już u przedszkolaka można bowiem stwierdzić objawy, które cechują dzieci "ryzyka dysleksji". 1.WIEK PPRZEDSZKOLNY (3-5 lat) - opóźniony rozwój mowy tj. długo utrzymujące się nie wymawianie, bądź zniekształcanie niektórych głosek,
- słabe umiejętności językowe w wypowiadaniu złożonych wyrazów
- opóźniony rozwój ruchowy
- mała sprawność ruchowa i koordynacja ruchów podczas czynności samoobsługowych, rysowania, czy zabaw ruchowych, bądź budowania z klocków
2.KLASA "0" (6-7 lat) - wadliwa wymowa, błędy gramatyczne
- trudności z zapamiętaniem wiersza czy piosenki
- trudności z różnicowaniem głosek podobnych (zaburzenia słuch fonemowego) oraz z wydzielaniem z wyrazów i głosek i z ich syntetyzowaniem (zaburzenia analizy i syntezy głoskowej i sylabowej)
- niechęć do rysowania, trudności z odtwarzaniem wzorów graficznych i szlaczków
- niechęć do układanek
- oburęczność, mylenie prawej i lewej ręki, trudności z używaniem określeń: prawo-lewo, nad-pod, itp.
- trudności w nauce czytania
- globalne opóźnienie w rozwoju
3.WIEK SZKOLNY (powyżej 7-go roku życia) - trudności z zapamiętaniem nazw, nazwisk (przekręcanie), szeregów nazw, dni tygodnia, miesięcy, tabliczki mnożenia, dat, szeregów cyfrowych (numery telefonów, numery autobusów), błędne zapisywanie liczb wielocyfrowych
- brzydkie pismo, nieudany rysunek
- trudności z opanowaniem poprawnej pisowni (w tym błędy ortograficzne)
- mylenie liter podobnych pod względem kształtu (p-b , d-g, t-ł, m-n, w-u)
- mylenie liter odpowiadających głoskom podobnym fonetycznie (d-t, z-s, w-f)
- opuszczanie, dodawanie, przestawianie liter,
- trudności ze zmiękczeniami
- zaburzona lateralizacja, słaba orientacja w schemacie ciała, kierunkach i przestrzeni
- zaburzenia sfery emocjonalnej, oraz w kontaktach z rówieśnikami, rodzicami i nauczycielami
Objawy specyficznych trudności w nauce czytania i pisania zależą od rodzaju zaburzonych funkcji, jak również od głębokości deficytu każdej z tych funkcji. NA CO ZWRÓCIĆ UWAGĘ? Lista pytań: Czy dziecko potrafi: - posługiwać się przyborami do rysowania, kolorowania, malowania, pisania?
- ciąć nożyczkami?
- grupować przedmioty wg zasady?
- wyróżniać dźwięki z otoczenia?
- dzielić wyraz na głoski i sylaby?
- liczyć?
- uważnie słuchać?
- zgodnie się bawić?
- siebie obsłużyć?
- powiedzieć gdzie mieszka, jak się nazywa, czym zajmują się rodzice?
GDZIE SZUKAĆ POMOCY? - przebadać dziecko w poradni psychologiczno-pedagogicznej w celu ustalenia diagnozy
- w Polskim Towarzystwie Dysleksji
- u pedagoga szkolnego
W związku z tym należy zwiększyć czujność i troskę, pomóc dziecku w nauce nie wyręczając go. Wielu rodziców odrabia za ucznia lekcje: rozwiązuje zadania, pisze wypracowania, wykonuje rysunki. Jeśli wykonujemy za dziecko wszystkie prace, to w efekcie intelektualnie rozwija się ono wolniej i nie na miarę swoich możliwości. Dlatego bardzo ważne jest wczesne zdiagnozowanie trudności dziecka w nauce, określenie rodzaju i stopnia trudności oraz pomoc.
LITERATURA - Bogdanowicz M., O dysleksji, czyli specyficznych trudnościach w czytaniu i pisaniu. Odpowiedzi na pytania rodziców i nauczycieli, Wydawnictwo Popularnonaukowe LINEA, Lublin 1995
- Gąsowska T., Stępkowska Z Praca wyrównawcza z dziećmi mającymi trudności w czytaniu i pisaniu, WSiP, Warszawa 1994
- Sawa B., Jeżeli dziecko źle czyta i pisze, WSiP, Warszawa 1987
- Zakrzewska B., Koncepcja procesu reedukacji uczniów z trudnościami w czytaniu i pisaniu w młodszym wieku szkolnym, WSiP 1994
- MEN, O dysleksji czyli specyficznych trudnościach w nauce, Warszawa 1999
|
