Przygotowanie przedszkolaków do rozpoczęcia nauki czytania, dotyczy kształcenia słuchu fonematycznego. Podstawowym warunkiem w tym zakresie, jest prawidłowy słuch dziecka. Słuch jest jednym z najważniejszych czynników warunkujących rozwój mowy. Podstawą jednak procesu słyszenia i rozumienia mowy jest zdolność różnicowania dźwięków, ich barwy, natężenia, wysokości i rytmu. Trzeba bowiem w potoku mowy rozróżnić wyrazy, sylaby i głoski. Przy zaburzeniach słuchu fonematycznego dziecko poszczególne głoski niedokładnie różnicuje. Ma więc trudność w odróżnianiu prawidłowej artykulacji od wadliwej. Pełna analiza i synteza słuchowa to proces obejmujący kilka etapów - od rozpoznawania i wyodrębniania głosek na początku, na końcu i w środku wyrazu, a dopiero potem kolejno wszystkich głosek w wyrazie, aż do przeliczenia i określenia ich kolejności. Kształcenie słuchu u dzieci w przedszkolu realizowane jest we wszystkich grupach, począwszy od dzieci najmłodszych do najstarszych. Służą temu wszystkie zajęcia umuzykalniające, słuchanie i różnicowanie głosów otoczenia, a także zabawy organizowane przez nauczycielkę, podczas których dzieci rozpoznawają głosy swoich kolegów, głosy zwierząt, rozróżniają dźwięki instrumentów muzycznych, środków komunikacji itp. Rozwijanie i ćwiczenie słuchu fonematycznego odgrywa tak ważną rolę przed rozpoczęciem nauki czytania. Najłatwiejszym ćwiczeniem dla dziecka jest wyodrębnienie głosek na początku wyrazu, a zwłaszcza samogłosek (a, o, i, u). Aby nadać tym ćwiczeniom zabawną formę, można zachęcić dziecko do wymyślania imion lalkom, np. Ala, Ola, Ula itp. Inna forma tych ćwiczeń to wyszukiwanie wyrazów zaczynających się tą samą głoską, np. osa-lala, oko-koło itp., a następnie spółgłoską np. list, tort, sen, tor itp. Najtrudniejszym etapem w analizie dźwiękowej wyrazu jest rozpoznawanie głosek położonych w środku wyrazu, dlatego należy zaczynać te ćwiczenia od krótkich, prostych wyrazów: sok, las, lis itp. Później można analizować stopniowo coraz dłuższe wyrazy, jednakże bliskie dziecku treścią i znane, np. domek. Następnie przechodzimy do różnicowania i wymawiania głosek opozycyjnych, np. dźwięcznych i bezdźwięcznych: Tomek-domek, kura-góra itd. Rozróżniamy również głoski twarde i miękkie, np. masło-miasto, pasek-piasek itd. W dalszej kolejności wyszykujemy i wymawiamy wyrazy różniące się od siebie tylko jedną głoską np. noc-nos, koc-kos, oset-ocet. Do ćwiczeń dobieramy obrazki przedmiotów lub przedmioty codziennego użytku. Poniżej przedstawiam przykłady zabaw i ćwiczeń. Zaczynamy od prostych zabaw sprawdzających percepcję słuchową dziecka. Oto kilka zabaw wstępnych: - "Słuchamy i nazywamy"
Przebieg: Dzieci słuchają odgłosów nagranych na taśmie magnetofonowej (proste, bliskie dzieciom dźwięki) np. głosy zwierząt, kapanie wody, bicie zegara, klakson samochodu itd.
- "Rozpoznajemy głos - kto Cię woła?"
Przebieg: Dzieci siedzą w kręgu, jedno dziecko wybrane siedzi tyłem do pozostałych. Nauczycielka wskazuje dziecko, które się odezwie. Dziecko siedząc tyłem ma odgadnąć kto się odezwał.
- "Co słyszysz?"
- wyodrębnianie głosek w nagłosie i wygłosie w nazwie odkrytego obrazka.
- "Wysłuchujemy wyraz - rak"
Gdy usłyszysz słowo "rak" wrzuć klocek do pudełka. Zobaczymy, ile razy udało ci się je usłyszeć:
kot, rak, słoń,
sowa, ryba, rak,
pies, rak, wół.
- "Szukamy zabawki"
- dzieci wyszukują w otoczeniu przedmiotów, których nazwy zaczynają się na daną głoskę lub sylabę.
- Wyszukiwanie obrazków na daną głoskę.
- Zabawy z głoskami:
Powiedz "kot" bez ostatniej głoski!
Powiedz "las" bez pierwszej głoski!
A czy potrafisz powiedzieć "sto" bez środkowej głoski?
Zabawy przedstawione w formie dialogów będą pożyteczne, jeśli będą przebiegały sprawnie, zaś warunkiem sprawności będzie dostarczenie uczestnikom zabaw odpowiedniego materiału językowego i graficznego. Należy zgromadzić obrazki, przedmioty, zabawki o nazwach krótkich.
Opracowano na podstawie literatury:
"Vademecum nauczyciela sześciolatka";
"Dziecko sześcioletnie uczy się czytać? - Ireny Dudzińskiej. |
