Każdy, kto uważnie obserwuje swe dziecko, szybko stwierdzi, że podczas wesołej zabawy przyswaja sobie ono ważne informacje, doświadczenia i treści nauczania. Naukowcy badający proces uczenia się wychodzą z założenia, iż proces przyswajania we wczesnym dzieciństwie jest tym pełniejszy, im bardziej całościowo się go doświadcza. Chodzi więc o nauczanie zintegrowane, gdzie dzieci optymalnie rozwijają swe zdolności duchowe, cielesne i psychiczne. Wiek dziecięcy potrzebuje więcej niż kiedykolwiek później wyzwania do samodzielnego myślenia, zmysłowego przeżywania, odpowiedzialnego i współodpowiedzialnego działania, ponieważ sztuczne obrazy przemysłu medialnego i komputerowego coraz bardziej wypierają konkretny, prawdziwy kontakt dziecka ze światem. Istotną rolę odgrywają zmysły, które są ważnym dla życia i wysoce czułym kluczem do środowiska. Dziecko poznając środowisko może zobaczyć, usłyszeć, posmakować, powąchać, czuć i dotknąć tego, co nowe. Już filozof Fryderyk Nietzsche wiedział o egzystencjalnym znaczeniu zmysłów, gdy powiedział: "Tylko wtedy, gdy poważnie potraktujemy swe zmysły, będziemy żyć rozsądnie". A to, czego dawno żądał pedagog Jan Pestalozzi, a mianowicie "uczenia się głową, sercem i ręką", uznane jest dziś za integracyjną rozwojową i optymalną metodę uczenia się. Jak wspomniałam; natura podarowała dzieciom w ich rozwoju czas, aby zrealizować ich naturalny pociąg do zabawy, aby wspierać postawy integracyjnego uczenia się (ruch, postrzeganie, koncentrację, relaks i rytm). Proponuję kilka zabaw rozwijających poszczególne zmysły. ZABAWY RUCHOWE
(redukcja nadmiernej energii, dotlenienie, znalezienie równowagi ze sobą i innymi,
doświadczenie miejsca i czasu, redukcja agresji)- KRAJ WIATRAKÓW
Kraj ten może powstać szybko i wszędzie dzięki odrobinie fantazji. Dzieci tworzą najpierw dwie grupy: wiatraków i spacerowiczów. Wiatraki rozdzielają się w dużym pomieszczeniu lub jeszcze piękniej - na zewnątrz w terenie. Uprzednio zaznacza się granice pola zabawy. Spacerowicze chodzą z zawiązanymi oczami po kraju wiatraków, które pilnie machają ramionami i cicho szumią pod nosem. Gdy spacerowicz niebezpiecznie blisko podejdzie do skrzydeł wiatraka, wiatrak wzmaga swój szumiący dźwięk i głośno zwraca uwagę na niebezpieczeństwo. Spacerowicze orientują się po ostrzegającym dźwięku wiatraków i próbują uważnie i możliwie bez szwanku dotrzeć do granic kraju (brzegi pola zabawy). Teraz grupy zmieniają się.
- WYŚCIGI ŚLIMAKÓW
Wszystkie dzieci kładą się na brzuchu za linią startu. Każde z nich otrzymuje od prowadzącego zabawę skorupę ślimaka(np. poduszkę) na plecy. Kto w ciągu "pełzającego wyścigu" (sekwencja ruchu: oprzeć ręce, podciągnąć nogi, tak że pupa podnosi się) zgubi swą skorupę, odpada z gry. Można również urządzić bieg ślimaczych par. Wówczas dwa ślimaki pełzają obok siebie i trzymają się przy tym mocno za rękę. Pary, które się puszczą lub zgubią skorupę, odpadają z gry.
- ŻYWE FIGURY, LITERY, LICZBY
Dzieci chodzą, biegają lub skaczą w kręgu, dopóki nie zabrzmi dźwięk talerza. Prowadzący zabawę podnosi do góry duży arkusz papieru lub brystolu z narysowaną figurą geometryczną (np. kołem, czworokątem lub trójkątem) lub figurą z wyobraźni (gwiazdą, krzyżem). Stojąc lub leżąc dzieci naśladują ciałem figurę. Bardziej złożone figury wymagają uczestnictwa kilkorga dzieci, np. prostokąt: dwoje jednakowo małych i dwoje jednakowo dużych dzieci. Przez częste próby, dzieci same wynajdują najlepsze rozwiązanie dla prezencji. W zależności od wieku, mogą ożyć także litery lub liczby. Takie doświadczenia podniosą ich zdolność zapamiętania.
ZABAWY ROZWIJAJĄCE POSTRZEGANIE
(świadome postrzeganie siebie i innych, radosne przyjmowanie nowych bodźców zmysłowych,
szkolenie wszystkich zmysłów, wspieranie kontaktu cielesnego)- ŻYWA KAMERA
Gracze tworzą pary. Jedno dziecko w parze gra rolę kamerzysty, a drugie kamery. Kamerzysta staje za kamerą, a swe ręce kładzie z tyłu na jej ramionach. Kamera zamyka teraz oczy. Kamerzysta powoli prowadzi ją po pomieszczeniu delikatnym naciskiem na plecy. Na jego okrzyk "klik", kamera może na krótko otworzyć oczy, uważnie obejrzeć przedmiot i zapamiętać go. Przy ponownym okrzyku "klik", znowu zamyka oczy i prowadzona jest do kolejnej "osobliwości". Pod koniec zabawy, kamera po kolei opowiada o swych wzrokowych doświadczeniach. Dzieci mogą uważnie postrzegać wiele przedmiotów, kolorów i cech pomieszczenia. Również spojrzenie na sufit lub na ziemię dostarcza nowych doświadczeń wzrokowych. A bawiąc się na zewnątrz, można świadomie postrzegać nawet detale z przyrody.
- NIE MA DZIURY W WIADERKU!
W wiaderku kryje się wiele tajemniczych materiałów, które dzieci mogą dotknąć bosymi stopami: ziarnka fasoli, grochu, kasztany, guziki, piasek, jodłowe szyszki, piłeczki pingpongowe, liście, wata itd. Dzieci siedzą z zawiązanymi oczami przed wypełnionymi wiaderkami i podczas "kąpieli stóp" zgadują, jakich materiałów właśnie dotykają. W szeregu krzeseł i wiaderek dzieci mogą robić różne doświadczenia dotykowe. Zamiast wiaderek można użyć także kartonów po butach.
- USTNI ARTYŚCI
Dzieci dobierają się w pary. Obydwoje trzymają w ustach słomkę. Na jednej ze słomek wisi mały pierścionek (np. z plastiku lub prawdziwy), który dziecko ostrożnie podaje swemu partnerowi. Para, której upadnie pierścionek odpada z gry. W zabawię tę można się bawić także w kręgu z krzeseł, kiedy pierścionek wędruje od dziecka do dziecka.
- WAGA W GŁOWIE
Co robi handlarz na targu, gdy zapomni wziąć z domu wagę? To proste: korzysta ze swej główki, a więc wyczucia wagi i koncentruje się. Także dzieci mają dużo radości przy ważeniu z zamkniętymi oczami rzeczy z dnia powszedniego. Co jest cięższe, mała drewniana kostka czy koperta, jabłko czy filiżanka? Ciężar przedmiotów można szybko sprawdzić za pomocą wagi.
- ARTYŚCI SMAKU
Potrzebne są rzeczy o intensywnym smaku, np. różne orzechy, przyprawy, rodzaje serów i kiełbas, owoce lub warzywa. Wszystko zostało wcześniej rozdrobnione i włożone do papierowych torebek. Z zawiązanymi oczami łyżeczką dzieci rozpoczynają wesołą zgadywaną rundę według motta: "Czym to smakuje i jak byście opisali smak?". Zabawie towarzysza rozmowy o smakach: "Wolicie słodkie czy kwaśne i dlaczego? Czy istnieją różnice kulturowe w kwestii smaku? W jakich kulturach chętnie jada się pikantne? Jak smakuje to u Chińczyka? Czy tureckie słodycze są słodsze od polskich?" Można najbliższemu świętu w przedszkolu nadać kulinarne motto, np. "Słodkie i kwaśne z całego świata" lub "Chińskie miasteczko" albo "Śródziemnomorska spiżarnia".
- ARTYŚCI W SŁUCHANIU
Prowadzący zabawę wyjaśnia dzieciom: "odwróćcie się wszyscy do mnie plecami, tak byście mnie nie widzieli. Bądźcie proszę bardzo cicho i uważnie słuchajcie". Teraz prezentuje po kolei odgłosy dnia codziennego; szeleści kartka papieru, zamyka się książka, dzwoni budzik klika główka długopisu, klaskają ręce itp. "Jakie codzienne przedmioty usłyszeliście? Czy znacie jeszcze ich kolejność?" także na zewnątrz dzieci mogą postrzegać wiele dźwięków z zamkniętymi oczami. Zabawę tę można również przeprowadzić z wykorzystaniem głosów. Wybierzcie kilkoro dzieci, z których każde wypowie jedno zdanie. "kto mówił i jak opisalibyście jego głos? Czy był on donośny, tajemniczy, ciepły, zimny, dowcipny lub smutny?"
ZABAWY ROZWIJAJĄCE KONCENTRACJĘ
(wzbudzenie gotowości do przyswajania, podwyższenie uwagi,
wyostrzenie zmysłów, uporządkowanie myśli i uczuć, uczenie się przez różne kanały,
wspieranie kreatywności i kojarzeniowego uczenia, długotrwałe magazynowanie informacji)- DOMINO WYRAZOWE
Dzieci siedzą w kręgu i pierwszy gracz wymienia słowo, np. "jabłkowy mus". Teraz jego sąsiad musi znaleźć słowo, które zaczyna się od ostatniej litery - a więc "s" - np. "słońce". I w ten sposób od gracza do gracza następuje jedno słowo po drugim, tak jak w grze domino. Będzie trudniej i ciekawiej, jeśli dozwolone będą tylko określone wyrazy, np. tylko przymiotniki, żadne rzeczowniki lub tylko słówka angielskie.
- OBSŁUGA PROSZĘ
Szybko można zamienić pomieszczenie w kawiarnię! W tym celu potrzebujemy dziecka grającego kelnera i grupy - trzy lub czteroosobowe przy stolikach. Najpierw dzieci naradzają się co chciałyby zamówić z widocznej oferty w pomieszczeniu. Później jedno z nich woła: "Obsługa proszę!" Kelner przybiega i przyjmuje zamówienie poszczególnych dzieci przy stole, np. "Chciałbym białą kartkę, czerwone kredki i kolorowe dwie piłki". Naturalnie starszy kelner nie notuje zamówienia, musi je zapamiętać. Po każdym zamówieniu, kelner albo przynosi grupie przy stoliku żądane rzeczy, lub - jeśli jest już bardziej wprawiony - zbiera zamówienia dla kilku grup.
- ŁAŃCUCH KONCENTRACJI
Wszystkie dzieci stoją w kręgu. Pierwsze dziecko prezentuje ruch(np. skinienie głową), połączony z dźwiękiem (np. klaskaniem w ręce). Następne powtarza tę kombinację i dodaje własną (np. obracanie ramieniem plus brzęczący dźwięk). Każde kolejne dziecko w kręgu naśladuje wszystkie poprzednie warianty i za każdym razem dodaje nowy. Tak stopniowo powstaje wesoły łańcuch koncentracji. Kto zapomni kombinacje odpada z gry. W świecie zwierząt można znaleźć wiele wzorów dla artystów kombinacji: słoń tupie i głośno trąbi, ptak - stojąc na jednej nodze - wygwizduje piosenkę, a skacząca żaba rechoce.
- SAŁATKA WYRAZOWA
Dzieci siedzą w kręgu. Na początek prowadzący grę stoi na środku i wykrzykuje kilka wyrazów (np. kot, pies, dżdżownica). Teraz trzeba znaleźć pojęcie nadrzędne (np. zwierzęta). Komu się to uda jako pierwszemu, może przyjść na środek i wykrzykiwać nowe słowa wspólnej rodziny pojęć (np. liczby, sprzęty kuchenne, rodzina, owady, pojazdy).
ZABAWY RELAKSUJĄCE
(wyłączenie zewnętrznych bodźców, rozkoszowanie się ciszą i "tankowanie" rezerw energii,
pozytywne redukowanie napięć, stresów i lęków, odnalezienie wewnętrznej równowagi,
rozwijanie wiary we własne siły i kreatywności, harmonizowanie grupowego klimatu)- ŻYWE BALONY
Dzieci stoją w kręgu: "Wyobraźcie sobie, że jesteście kolorowymi balonami, które są mocno nadmuchane, a przez małą dziurkę powoli tracą powietrze." Dzieciom sprawia dużo radości mierzenie podczas wdechu i wydechu obwodu swej klatki piersiowej za pomocą centymetra. Prezentujemy dzieciom właściwą technikę oddychania: wdech przez nos do brzucha i wydech przez usta.
- W JEDNOŚCI SIŁA
Dzieci kładą się na plecach na podłodze i tworzą krąg. Ich głowy leżą na środku kręgu, a stopy na zewnątrz. "Zamknijcie oczy, rozluźnijcie wasze mięśnie i zróbcie głęboki wdech i wydech. Obydwa ramiona połóżcie z boku tak daleko od ciała, iż możecie schwytać ręce waszych sąsiadów. Teraz wspólnie wyciągnijcie splecione ręce do góry. Rozkoszujcie się siłą, która wychodzi z naszej grupy. W jedności siła! To wspaniałe przeżycie grupowe można wzmocnić poprzez spokojną odprężającą muzykę.
- NIEWIDZIALNY OŁÓWEK
Wiele dzieci cierpi już na zesztywnienia w obrębie karku i głowy. Wesołe ćwiczenie szybko temu zaradzi: "Czy znacie sekretne pismo bez ołówka i papieru? Potrzebujemy do tego tylko nosa i powietrza. Spróbujcie w powietrzu narysować nosem koło, czworokąt, długą linię z prawej strony do lewej lub z góry na dół! Teraz spróbujcie z waszym imieniem!".
- ZACZAROWANE CHIŃSKIE CIENIE
Dzieci stoją parami w sali, "Wyobraźcie sobie, że jesteście w zaczarowanym zamku, w którym wszyscy mieszkańcy poruszają się w zwolnionym tempie: czyszczą zęby, mówią, jedzą i biegają". Jedno dziecko w parze wymyśla teraz ruchowe działanie i prezentuje je swojemu partnerowi w zwolnionym tempie. Ten uważnie obserwuje sekwencje ruchów i otrzymuje polecenie: "Jesteś cieniem twego zamkowego towarzysza. Poruszaj się teraz wspólnie z nim i obydwaj uważajcie na to, aby wasze ruchy były możliwie jednostajne".
- NADCHODZĄ PIEKARZO-MASAŻYŚCI
Każde dziecko wybiera sobie partnera, którego chce masować. Ten leży na brzuchu na macie. Oczy są zamknięte, głowa leży na boku, ramiona, plecy i nogi są rozluźnione. Teraz "masażysta" kuca obok. Prowadzący zabawę daje wskazówki odnośnie wesołego masażu pleców: "Dzisiaj pieczemy pyszną szarlotkę. Krok po kroku powiem wam, jak się ją przygotowuje. Ale najpierw musicie oczyścić blachę do pieczenia ciasta:
| Tekst | Masaż | | Do tego potrzebujecie wodę. | Obydwie ręce faliście przesuwają się po plecach. | | Usuńcie gruby brud miękką gąbką. | Lekkie koliste ruchy jedna ręką. | | Uporczywe miejsca potraktujcie metalowym zmywakiem | Zacisnąć dłoń w pięść, wewnętrzna powierzchnia pięści uporczywie krąży wokół problematycznych miejsc szyi i pleców | | Opłuczcie brud wodą. | Obydwie dłonie faliście przesuwają się po plecach | | Natłuśćcie czystą blaszkę. | Koniuszki palców przesuwają się po plecach jak pędzel | | I połóżcie na niej ciężkie ciasto | Obydwie dłonie leżą na dolnej części pleców | | Rozłóżcie ciągliwe ciasto w każdy kącik blachy | Obydwie dłonie przesuwają się po całych plecach | | Aby ciasto dobrze wyrosło potrzebuje małych dziurek na powietrze. | Dwoma palcami delikatnie kłuć plecy | | Rozdzielcie plasterki jabłka. | Palce układają wzorki | | A na koniec kruszonka. | Koniuszki palców łaskoczą plecy. | Zachęcam wszystkich nauczycieli rodziców i opiekunów, aby jak najczęściej podczas pracy z dziećmi myśleli zawsze o tym że: dzieci potrafią więcej niż tylko słuchać i patrzeć! One potrafią poczuć ludzi, zbadać dotykiem coś nowego, smakować rzeczy, wąchać naturę i doświadczyć sensu zmysłów, tzn. brać udział w prawdziwym życiu. |
