Człowiek początkowo czerpał z przyrody środki niezbędne do życia, a więc głównie pokarm, oraz korzystał z naturalnych kryjówek. Bardzo szybko nauczył się jednak wykorzystywać przyrodę nie tylko do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, ale także do zaspokajania coraz większego komfortu. W tej sytuacji naturalne korzystanie z dóbr przyrody przekształciło się w ich rabunkową eksploatację. Głównym celem takiego postępowania stał się zysk materialny najczęściej znacznie przekraczający rzeczywiste potrzeby człowieka. W ciągu niespełna 200 lat zaszły na Ziemi w wyniku działań człowieka ogromne zmiany. Uświadomienie sobie długości trwania okresu, w jakim rozwijała się otaczająca nas przyroda oraz nieproporcjonalnie krótkiego okresu w jakim człowiek zaczął jej zagrażać, jak również uzmysłowienie sobie ścisłej zależności człowieka od przyrody zmusiło społeczeństwo do podjęcia działań na rzecz ochrony przyrody i ochrony środowiska. Postępujący rozwój społeczno-gospodarczy i cywilizacyjny sprawia, że coraz większego znaczenia nabiera ogólnobiologiczna wartość środowiska przyrodniczego oraz potrzeb jego trwałego zachowania. W Polsce przez wiele lat problem ekologii i ochrony środowiska uznawany był za temat, który dotyczy nas w niewielkim stopniu. Dopiero w latach 80-tych wyłonił się obraz straszliwych zaniedbań i dewastacji środowiska oraz wynikających z nich zagrożeń zdrowia człowieka i przyrody. Zaczęły powstawać ruchy i organizacje ujawniające fakty dewastacji środowiska, naruszania równowagi ekologicznej i pogarszania warunków życia w Polsce. Rozpoczęto na szerszą skalę niż dotychczas wydawanie biuletynów, czasopism, publikacji popularnonaukowych prezentujących wiedzę o stanie środowiska i możliwościach poprawy tego stanu. Aby zmienić postawę społeczeństwa do przyrody należy umożliwić dostęp do wiedzy o środowisku, o możliwościach zmiany działania, uświadomić liczne rzesze, że naszą szansą przetrwania jest respektowanie praw przyrody i świadomość naszych działań. W coraz szerszym zakresie zagadnienia te są uwzględniane w nauczaniu i wychowaniu młodzieży, przez wprowadzenie do programów nauczania wielu przedmiotów w szkole problematyki dotyczącej kształtowania i ochrony środowiska co zapewne w dużym stopniu pomoże w przebudowie świadomości społecznej młodzieży, a także w propagowaniu i stosowaniu zasad ekologii w codziennym życiu. Ochrona środowiska naturalnego to dziedzina interdyscyplinarna wymagająca wielu skorelowanych działań i stworzenia mikrosystemu ekologiczno- wychowawczego. Podstawowe ogniwa tego mikrosystemu stanowić mają: uczniowie, nauczyciele, rodzice oraz samorząd terytorialny. Rozpoczynając edukację ekologiczną ważne jest, aby nie rozpoczynać jej od pokazywania zniszczeń przyrody. Nie należy od razu kierować uczniów do brudnych zakładów przemysłowych, ale najpierw trzeba ukazać im przyrodę mało jeszcze przekształconą, tę istniejącą w parkach narodowych i rezerwatach. Problemy związane z ochroną środowiska są często przedstawiane zbyt katastroficznie i niezgodnie z prawdą. Trzeba pamiętać, że jest w Polsce wiele miejsc, gdzie środowisko pozostało rzeczywiście naturalne - pozbawione zanieczyszczeń. Jest również wiele przykładów działań służących zachowaniu i ochronie środowiska. Takie przykłady są w edukacji ekologicznej bardzo cenne. O znaczeniu edukacji ekologicznej w Polsce pisze profesor Maciej Nowicki były minister ochrony środowiska, w opracowaniu "Środowisko w Polsce; problemy i rozwiązania" (1992) przedstawia on te zagadnienia w następujący sposób. - Przeszłość
- Polska jest krajem o tysiącletnim dziedzictwie kulturowym, pięknym krajobrazie i bardzo zróżnicowanej przyrodzie. W wielu regionach kraju zwierzęta żyją w prawie nie zakłóconych warunkach.
- Teraźniejszość
- Obserwujemy gwałtowne pogorszenie warunków życia następujące wraz z niszczeniem środowiska naturalnego.
- Przyszłość
- Środowisko nie może być chronione bez aktywnego udziału społeczeństwa. Każdy urzędnik, dziennikarz, nauczyciel, menadżer, robotnik, rolnik i każda gospodyni domowa powinni zdawać sobie sprawę ze znaczenia problemów środowiska. Doświadczenie innych pokazuje, jak ważne jest ukształtowanie świadomości proekologicznej u dzieci i młodzieży. Tylko dzięki tej świadomości społeczeństwo będzie naprawdę przekonane, że rozwój zrównoważony jest jedyną drogą rozwoju dla Polski... miejsca, w którym dziedzictwo kulturowe i przyroda, zdrowie oraz dobro obywateli będą traktowane jako cenna spuścizna, godna zachowania i przekazania przyszłym pokoleniom.
Aby społeczeństwa ludzkie mogły żyć w harmonii ze światem przyrody, od którego zależy ich przetrwanie i dobro, potrzebna jest nowa etyka odnosząca się nie tylko do ludzi ale i do całej przyrody. Długofalowym zadaniem edukacji ekologicznej jest wspieranie i wzmacnianie postaw zgodnych z nową etyką.
ŹRÓDŁA - A. Kalinowska - "Ekologia - wybór przyszłości" wyd. Editions Spotkania, Warszawa 1991
- A. Chwist: Kształtowanie odpowiedzialności młodzieży za działania w przyrodzie. "Nowa Szkoła" 1996, nr 7
|
