Kontakt uczniów klas I-III z literaturą dziecięcą umożliwia stopniowe rozwijanie ich świadomości czytelniczej. Jest on jednym z czynników oddziałujących na przebieg złożonego, wielostopniowego procesu osiągania dojrzałości czytelniczej. Nie każdy osiąga pełną dojrzałość czytelniczą, jednak właśnie na szczeblu nauczania zintegrowanego rozpoczyna się świadoma, ukierunkowana działalność zmierzająca do wychowania i kształcenia czytelnika. Rozwijanie świadomości czytelniczej uczniów klas I-III w warunkach szkolnych, to: - kształtowanie umiejętności obcowania z książką,
- poszerzanie zainteresowań czytelniczych,
- budzenie zamiłowań czytelniczych.
Wyrażenie "umiejętności obcowania z książką" może być rozumiane wieloznacznie i różnorodnie interpretowane. W tym przypadku odnosi się do kształtowania umiejętności obcowania z książką jako jednym z tworów kultury. Zaspokajanie potrzeb czytelniczych, również tych, które dopiero powstają u dzieci młodszych, wiąże się z możliwością dobrania książki dla siebie, książki na dzisiaj. W bibliotece szkolnej uczniowie nabędą sprawności w posługiwaniu się katalogiem alfabetycznym. Ważną sprawą jest także nabywanie umiejętności zdobywania wiedzy o książce: od nauczyciela, bibliotekarza, rówieśników, z prasy dziecięcej, radia, telewizji. Poszerzanie zainteresowań czytelniczych dzieci w wieku wczesnoszkolnym wiąże się z zapoznawaniem ich z różnorakimi książkami adresowanymi właśnie do nich. Utwór literacki przybliża uczniowi nie tylko czytanie nauczyciela, ale także przeźrocze, film, przedstawienie teatralne. Można również przeprowadzać lekcje albo zajęcia w kółku zainteresowań, w świetlicy szkolnej, podczas których prezentuje się nie jeden utwór, lecz zestaw książek, zachęca do zapisania nazwisk autorów i tytułów pozycji, które najbardziej zainteresowały dzieci, a także zachęca się do wypożyczenia ich z biblioteki szkolnej, gminnej. Prezentacji interesujących książek mogą dokonywać także sami uczniowie. Dziecko nie musi umieć mówić o lekturze, lecz swoje wrażenia, opinie przekazać w inny sposób, np. recytując wiersz czy fragment. Podczas prezentacji zestawu książek mogą uzasadniać swój wybór motywując go zainteresowaniem wywołanym szatą graficzną, gatunkiem literackim, tematyką utworu, nazwiskiem autora. Budzenie zamiłowań czytelniczych w warunkach nauki szkolnej w klasach I-III polega na takiej pracy, żeby nauczyć dziecko samodzielnego czytania, autentyczności przeżywania, skłonić do własnej refleksji, zaktywizować psychikę dziecka, wprowadzając je w świat rzeczywistości literackiej. Nauczyciel musi przyjmować rolę pośrednika między książką a jej czytelnikiem. Upodobania literackie uczniów klas I-III Potrzeba czytania i kontaktu z książką występuje u większości uczniów klas I-III. Ich aktywność czytelnicza przejawia się przede wszystkim w sięganiu po książkę dla przyjemności. Mały czytelnik sięgając po książkę nie uświadamia sobie doniosłości faktu obcowania z literaturą. Traktuje ją głównie jako źródło przeżyć, a o jej wyborze decydują różnorodne jego predyspozycje, uczucia, postawy oraz zainteresowania. Czytanie dla przeżyć zachęca do lektury, tworzy podstawy dobrych nawyków czytania oraz pewnej kultury czytelniczej. Rodzenie się zamiłowań czytelniczych łączy się już u dzieci w młodszym wieku szkolnym z kompletowaniem własnych księgozbiorów. Znajdują się w nich książki samodzielnie wybrane przez czytelnika oraz takie, które trafiły tu przypadkowo (np. prezent). Często się zdarza, że właśnie książka, która znalazła się przypadkowo w księgozbiorze, staje się ulubioną, tą, którą czyta się kilkakrotnie. Stopniowo, w miarę narastania dojrzałości czytelniczej, gromadzenie książek staje się bardziej przemyślane. Codzienne obcowanie z książkami, które samodzielnie się kompletowało, troska o nie, rozwijają nie tylko uczuciowe przywiązanie do własnej biblioteczki, ale także nawyk częstego z niej korzystania. W księgozbiorach dziecięcych znajdują się baśnie, legendy, podania, pisane prozą lub wierszem. Dzieci młodsze chętnie czytają książki, których bohaterami są zwierzęta. Animizm odpowiada ich psychice, dlatego zwierzęta mające cechy ludzkie, podobnie czujące, cieszą się popularnością. Zainteresowanie baśnią trwa do 11 roku życia. Jednak u niektórych dzieci już wcześniej pojawia się zainteresowanie tematyką związaną z rzeczywistością. Z wiekiem wzrasta u dziecka potrzeba realizmu, dziecko pragnie kontaktu z bohaterem i postaciami nakreślonymi z większym prawdopodobieństwem charakterów. W książce czytelnik zaczyna szukać wzorców zachowań. Od 10 roku życia upodobania literackie dziewcząt i chłopców zaczynają się różnicować. Dziewczęta interesuje tematyka przyjaźni, chłopcy chętnie sięgają do książek o wartkiej akcji, do literatury przygodowej, wojennej. Dzieci przejawiają znaczne poczucie humoru. Lubią w książkach zabawne sytuacje, komiczne postaci, rozumieją też dowcip słowny. Pojawienie się zróżnicowanych potrzeb czytelniczych związane jest z posiadaniem ulubionych książek i kształtowaniem się upodobań czytelniczych. Największym zainteresowaniem cieszą się książki z życia dzieci, książki o zwierzętach i o treści humorystycznej. Uczniowie zwracają uwagę na interesującą treść, zmienność nastroju, piękne ilustracje, pozytywne postępowanie bohaterów, szczęśliwe zakończenie, ciekawe wiadomości. Rozwijanie zainteresowań czytelniczych Mając na uwadze rozwijanie zainteresowań czytelniczych oraz doskonalenie techniki czytania, w swoim planie pracy m.in. uwzględniłam: - zorganizowanie wspólnie z dziećmi biblioteki klasowej,
- czytanie z podziałem na role i inscenizowanie wybranych fragmentów książek i czasopism przeznaczonych dla dzieci,
- lekcje biblioteczne,
- gazetki o przeczytanych książkach,
- wystawki ilustracji do przeczytanych książek,
- konkurs pięknego czytania fragmentów wybranych z książek i czasopism dziecięcych,
- zainteresowanie rodziców czytelnictwem dzieci.
Pracę z dziećmi rozpoczęłam od zorganizowania własnej, klasowej biblioteczki. Wszystkie zgromadzone książki zostały obłożone w nowy papier i ponumerowane, aby zapobiec niszczeniu kartek książek uczniowie na zajęciach artystycznych wykonali zakładki. Opiekę nad biblioteczką sprawowały kolejno wszystkie dzieci w klasie. Obok regału z książkami umieściłam na tablicy korkowej napis "Kącik czytelniczy", wykaz lektur kl. I-III, "życzenia książki" ułożone przez dzieci na zajęciach z edukacji polonistycznej, imiona i nazwiska bibliotekarzy klasowych, a także tablicę ilustrującą osiągnięcia uczniów w konkursie czytania. Organizowałam lekcje pięknego czytania wybranych fragmentów z książek. Początkowo czytałam sama z odpowiednią modulacją głosu wychodząc z założenia, że moje czytanie ma być wzorem i przykładem dla dzieci. Przerywałam czytanie w najciekawszym miejscu, aby wzbudzić zaciekawienie i zachęcić do czytania lub stosowałam ćwiczenie "dokończ za mnie". Dzieci próbowały snuć dalsze losy bohaterów prześcigając się w nieprawdopodobnych pomysłach, aby dowiedzieć się jakie były dalsze losy bohaterów, wypożyczały książkę. Potem ciekawe fragmenty czytali uczniowie. W ten sposób zachęcałam do czytania najsłabszych uczniów. W rozwijaniu zainteresowań czytelniczych wspaniałe okazały się czasopisma dziecięce. Dzieci czytały interesujące opowiadania, wiersze, zagadki, rozwiązywały rebusy, łamigłówki. Materiały na gazetkę o przeczytanych książkach gromadzili uczniowie. Były to ilustracje, ładnie przepisane najciekawsze fragmenty, własne wypowiedzi pisemne, rebusy o książce itp. Podobną rolę spełniały wystawki prac plastycznych. Raz w miesiącu omawialiśmy ilustracje wykonane przez uczniów, próbowaliśmy odgadnąć z jakiej książki pochodzą przedstawione ilustracje. Najlepsze prace zostały umieszczone na gazetce. Zaproponowałam dzieciom, aby spróbowały pisać książeczki. Ustaliliśmy wspólnie jak ma wyglądać strona tytułowa i dzieci z zapałem przystąpiły do pracy. Układały teksty, rysowały ilustracje. Większość tekstów pisały dzieci prozą, ale były i takie, które zawierały cechy poetyckie. Przykładem tego jest następujący utwór: | "Motyl" | Na łące mieszkał motyl,
był naprawdę piękny.
Miał czerwone szlaczki,
zielone kropeczki,
żółte kuleczki
i niebieskie kreseczki.
Kolory na jego skrzydełkach
mieniły się w blasku słońca.
Był piękny. |
Tworzenie książeczek rozwijało wrażliwość estetyczną uczniów, samodzielność myślenia i pomysłowość. O swoich poczynaniach nad podniesieniem efektywności czytania informowałam rodziców na wywiadówkach. Na rozwój zainteresowań czytelniczych poświęcam dużo czasu i pracy. Zaobserwowałam, że dzieci polubiły książki, a wielu z nich korzysta również z bibliotek miejskich. Wynika to z ich potrzeby czytania wciąż nowych, ciekawych książek.
BIBLIOGRAFIA - Przecławska A.: Literatura dla dzieci i młodzieży w procesie wychowania, WSiP, Warszawa 1978.
- Lenartowska K., Świątek W.: Lektura w klasach I-III, WSiP, Warszawa 1987.
- Papuzińska J.: Inicjacje literackie. Problemy pierwszych kontaktów dziecka z książką, WSiP, Warszawa 1981.
|
