Na przestrzeni dziejów biblioteki pełniły różne funkcje. W starożytności - III tysiąclecie p.n.e. powstały pierwsze biblioteki. W tym czasie przede wszystkim istniały biblioteki pałacowe, np. słynna biblioteka Assurbanipala. Największą i najwspanialszą bibliotekę świata antycznego założył w Aleksandrii Ptolemeusz I Soter. W bibliotece tej odbywały się również publiczne konkursy poetyckie wzorowane na igrzyskach sportowych. Mieściło się w niej od 150-700 tys. zwojów. Istniały również biblioteki prywatne, np. Cycerona czy w świątyniach. "Domy ksiąg" spełniały funkcje archiwum i biblioteki. W Grecji, w Bibliotece Aleksandryjskiej pracowali uczeni, filolodzy, tłumacze, którzy przygotowali krytyczne wydania pisarzy klasycznych m. in. Homera. Przekładali oni na język grecki literaturę innych krajów. W Bibliotece Pergameńskiej przepisywano książki ze zwojów na pergamin. W Rzymie pierwsze biblioteki zakładali zwycięzcy wodzowie, którzy z wojen przywozili greckie księgozbiory. Większe biblioteki mieściły się w świątyniach i termach. Pełniły funkcję czytelni i miejsca zebrań. Biblioteki okresu średniowiecza gromadziły książki oraz wypożyczały, ale tylko w czytelniach. Były to biblioteki sakralne, gromadzące książki biblijne, liturgiczne, pisma ojców kościoła. Biblioteki bizantyjskie gromadziły literaturę chrześcijańską, pisma greckich autorów klasycznych. Pierwszą bibliotekę założył Konstantyn Wielki. Natomiast biblioteki arabskie gromadziły przekłady dzieł pisarzy greckich. Liczne biblioteki zakładali Kalifowie w Bagdadzie, Kairze przy meczetach, wyższych uczelniach religijnych, bibliotekach publicznych. W klasztorach zajmowano się przepisywaniem ksiąg, opracowywano zasady poprawnego kopiowania rękopisów. Najsłynniejsze biblioteki tego okresu w Polsce, to od XI wieku biblioteki benedyktynów w Tyńcu, Świętym Krzyżu na Łysej Górze. Istniały również biblioteki uniwersyteckie w: Paryżu, Sorbonie, Pradze, Krakowie. W pałacach panujących oraz dostojników kościelnych powstawały biblioteki dworskie, które gromadziły zbiory a nie udostępniały. Istniały też biblioteki prywatne, w których uczeni gromadzili księgi i sami pisali. W XV wieku wzrosło znaczenie autorów klasycznych, jak również gromadzenie rękopisów średniowiecznych w bibliotekach klasztornych, publicznych, gdzie gromadzono i przepisywano rękopisy. W renesansie rozpowszechniła się księga drukowana, stąd też nastąpił rozwój bibliotek prywatnych. Księgi gromadzili panujący, uczeni, mieszczanie. Upadają wówczas biblioteki klasztorne a rozwijają biblioteki nadworne i narodowe. W okresie baroku, w XVII wieku, szczególnie we Włoszech powstały biblioteki ogólnodostępne. Biblioteki przypominały świątynie. Na środku sali bibliotecznej znajdowały się pulpity do czytania. W Anglii i Szkocji powstają wówczas biblioteki uniwersyteckie. W Polsce powstał prywatny księgozbiór na zamku warszawskim, za panowania króla Zygmunta III. W oświeceniu gromadzono książki dawne, rzadkie, ilustrowane. Wśród warstw wyższych Francji, Anglii, Niemiec gromadzono dzieła klasyków z rycinami, podróżnicze, przyrodnicze, o sztuce. Licytowano księgi po śmierci właścicieli i przekazywano do bibliotek publicznych. W tym czasie księgi udostępniano publiczności. Pierwszą polską biblioteką narodową była Biblioteka Załuskich, która gromadziła książki, opracowywała bibliografię, był to również ośrodek pracy naukowej. Biblioteki krzewiły wówczas wiedzę i kulturę oraz pomagały w kształceniu. W wieku XIX i XX biblioteka to nie tylko miejsce pracy naukowej, lecz ośrodek krzewienia wiedzy i kultury. Czytelnicy mieli łatwy dostęp do książek przez odpowiednią ilość miejsc w czytelniach, szybki przyrost zbiorów przez mechanizację. Oddzielano czytelnie od magazynów i pracowni. Czytelnicy mogli korzystać jedynie z księgozbioru podręcznego, pozostałe musieli zamawiać u bibliotekarzy. Biblioteki zajmują się w tym okresie gromadzeniem zbiorów, wydawaniem drukowanych katalogów, prowadzeniem prac bibliograficznych oraz udostępnianiem zbiorów. Biblioteki podzielono m. in. na naukowe, fachowe, szkolne, publiczne i in. Najważniejszą biblioteką w Polsce jest Biblioteka Narodowa, która gromadzi i przechowuje zbiory. Opracowuje też bibliografię narodową, wydaje drukowane karty katalogowe, prowadzi centralne katalogi, mikrofilmuje zbiory trudno dostępne, organizuje automatyczną rejestrację katalogową przy pomocy komputerów, prowadzi badania dotyczące bibliologii, bibliotekoznawstwa, czytelnictwa i specjalistyczne szkolenia dla bibliotekarzy.
Bibliografia: - Bienkowska B., Chamerska H., Zarys dziejów książki. Warszawa 1987
- Dubowik H., Dzieje książki i bibliotek w zarysie. Warszawa 1987
|
