Obraz Kasztanowca zwyczajnego, o wdzięcznie brzmiącej łacińskiej nazwie Aesculus hippocastanum, jest wszystkim bardzo dobrze znany. Z pewnością nikt nie potrafiłby wyobrazić sobie naszej ojczystej flory pozbawionej tego przepięknego drzewa, tym bardziej, że kojarzony jest z jednym z najważniejszych w życiu wydarzeń - egzaminem dojrzałości. Jednak z coraz większą trwogą obserwujemy rokrocznie powolną śmierć kasztanowców - nie tylko na naszych rodzimych terenach, ale również poza granicami kraju. W południowej części Europy już od wielu lat miłośnicy przyrody toczą walkę ze śmiertelnym wrogiem kasztanowca, którym okazał się motyl z rodzin kibitnikowatych. Po raz pierwszy zaobserwowano go w 1984 roku w Macedonii, nad jeziorem Ochrydzkim. Od tego czasu coraz częściej mówiono w Europie o niszczycielskiej działalności Camerarii ohridelli czyli o Szrotówku kasztanowiaczku atakującym wszystkie gatunki kasztanowca. W krótkim czasie Cameraria ohridella rozprzestrzeniła się na inne kraje centralnej i wschodniej Europy: - W 1992 roku - w północnych Włoszech
- W 1993 roku - w Niemczech, na Węgrzech i w Czechach
- W 1994 roku - na Słowacji
i w końcu 1998 roku dotarła do Szwajcarii i Polski. Szkodnik ten atakuje najsilniej kasztanowca białego i jeśli nie podejmiemy stosownych kroków, aby go zwalczyć, to z całą pewnością kasztanowce na zawsze znikną z naszej flory. Aby skutecznie walczyć z tym drobniutkim motylem, powodującym tak wielkie straty, należało poznać dobrze jego biologię. Entomolodzy dostarczają nam wiedzy o jego poszczególnych fazach rozwojowych. Dorosły motyl ma około 5 mm długości, a rozpiętość jego skrzydeł wynosi 3,5mm. Ma również charakterystyczne, metalicznie połyskujące, pasiaste ubarwienie i długie czułki. Dorosłe motyle gromadzą się o świcie na pniu drzewa i tam kojarzą w pary. Zapłodnione samice składają na młodych liściach kasztanowców od 20 do 40 jaj, a rozwój przebiega z przeobrażeniem zupełnym.  | | Fot. S. Augustin |
Jaja widoczne są na blaszce liściowej w postaci jasnych, owalnych plamek o wielkości od 0,2 do 0,4 mm. Po dwóch, trzech tygodniach z jaj wykluwają się młode larwy, które wwiercają się w tkankę blaszki liściowej. Larwa wyraźnie różni się od postaci dojrzałej. W zależności od stadium, mają od 1 do 5 mm długości. Wyróżnia się pięć stadiów rozwojowych Camerarii ohridelli. Pierwsze stadium, tak zwane L1 stanowi około dwu milimetrowa larwa odżywiająca się sokiem komórkowym, która po wykluciu się z jaja wwierca się w linii równoległej do nerwacji blaszki liściowej i zaczyna tworzyć minę widoczną jako mała, brązowa plamka.  | | Fot. Jona Freise |
Drugie stadium, tak zwane L2/3 to stadium larwy, która odżywia się tkanką organiczną. Tworzy ona rozszerzający się krąg o średnicy ok. 3 mm, a jego wielkość może dochodzić nawet do 8 mm.  | | Fot. Jona Freise |
Kiedy mina ma około 3-4 cm długości i nieregularny kształt, to rozpoczyna się trzecie stadium larwalne, tak zwane L4/5.  | | Fot. Jona Freise |
Mina przebiega między nerwacją blaszki liściowej. W skrajnych przypadkach dwie miny mogą przerwać nerwację, co prowadzi do szybszej defoliacji, czyli utraty liści przez kasztanowca Kolejne stadium larwalne to stadium E. Larwa zaopatrzona jest w silny aparat gębowy, a po pewnym czasie przechodzi ona w stan spoczynkowy, stając się poczwarką (czyli pupą). Latem stan ten trwa 12 do 16 dni, natomiast zimowanie w opadłych liściach około 6 miesięcy. Wewnątrz poczwarki zachodzą nadzwyczaj ważne zmiany budowy prowadzące do powstania imago - czyli postaci dorosłej. Zachodzi rozpad tkanek larwalnych - tak zwana histoliza, a formowanie się ostatecznych narządów imago odbywa się kosztem płytek imaginalnych - czyli drobnych komórek rozmieszczonych w określonym porządku w wielu miejscach ciała larwy, przy czym każda z nich ma swoje przeznaczenie. Po zakończeniu przebudowy następuje ostatnie stadium linienia - pokrycie poczwarki pęka i wychodzi z kokonu dorosły owad.  | |  | |  | | Fot. Jona Freise | | Fot. Jona Freise | | Fot. P. Bergamo |
W ciągu roku mogą pojawić się nawet cztery pokolenia tego owada. Dlatego bardzo ważne jest zapobieganie rozprzestrzeniania się Szrotówka kasztanowiaczka do innych krajów i skuteczna walka ze szkodnikiem. W wielu krajach europejskich podejmowano różne metody walki z tym szkodnikiem, między innymi poprzez zastosowanie środka chemicznego (insektycydu) Dimlin. Próbowano również stosować feromonowe pułapki, jednak najtańszym i chyba najskuteczniejszym sposobem ratowania kasztanowców jest sukcesywne grabienie i palenie liści z poczwarkami. W przypadku, kiedy spalenie ich jest niemożliwe, należy odpowiednio kompostować liście, zasypując je ziemią, aby uniemożliwić opuszczenie kokonu przez dorosłą postać motyla. Z inicjatywy Unii Europejskiej powstał międzynarodowy projekt badawczy pod nazwą CONTROCAM (Control of Cameraria), którego celem jest walka ze Szrotówkiem kasztanowiaczkiem. W wielu rejonach Polski podejmuje się już próby przeprowadzenia akcji pod hasłem "RATUJMY POLSKIE KASZTANY". Warto byłoby spróbować ocalić kasztanowce na naszej przepięknej Ziemi Lubuskiej.
Piśmiennictwo: copyright © 2001-2002, INRA
© Astar 2003
AUGUSTIN S., REYNAUD P., 2000. Un nouveau ravageur (Cameraria ohridella) pour le marronnier. PHM Revue Horticole, 418, 41-45.
DESCHKA G., DIMIC, N, 1986. Cameraria ohridella sp.n. (Lep., Lithocolletidae) aus Mazedonien, Jugoslawien. Acta entomologica Jugoslavica, 22(1-2), pp. 11-23.
GRABENWEGER G., LETHMAYER C., 1999. Occurrence and phenology of parasitic Chalcidoidea on the horse chesnut leafminer, Cameraria ohridella Deschka & Dimic (Lep., Gracillariidae). Journal of Applied Entomoloy, 123, pp. 257-260.
HELLRIGL K., AMBROSI P., 2000. Die Verbreitung der Roßkastanien-Miniermotte Cameraria ohridella Deschka & Dimic (Lepidoptera, Gracillariidae) in der Region Südtirol-Trentino. Anzeiger für Schädlingskunde, 73(2), pp. 25-32.
HOLZSCHUH, C., 1997. Woher kommt die Rosskastanienminiermotte wirklich?. Forstschutz-Aktuell, 21, pp. 11-12.
NOWOSAD A., 2002, Morderca kasztanowców, Polityka 39
POOLE R.W., 1996. Nomina Insecta Nearctica: A Check List of the Insects of North America: Diptera, Lepidoptera, Siphonaptera. Entomological Information Services Publishing, Volume 3, 1143 pp.
KOVACS Z., LAKATOS F., 1999. Megfigyelesek a vadgesztenyelevel-aknazomoly (Cameraria ohridella Deschka et Dimic 1986, Lep. Lithocolletidae) attelelesevel es egyedfejlodesevel Kapcsolatban. Novenyvedelem, 35(2), pp. 57-59.
PERNY B., 1997. Erste Ergebnisse populationsgenetischer Untersuchungen von Cameraria ohridella. Forstschutz-Aktuell, 21, pp. 13-15.
SKUHRAVY V., 1998. Zur Kenntnis der Blattminen-Motte Cameraria ohridella Desch. & Dim. (Lep., Lithocolletidae) an Aesculus hippocastanum L. in der Tschechischen Republik. Anzeiger fuer Schädlingskunde, Pflanzenschutz, Umweltschutz, 71(5), pp. 81-84.
TOMICZEK C., KREHAN H., 1998. The Horsechesnut leafmining moth (Cameraria ohridella): a new pest in central Europe. International Society of Arboriculture, 24(3), pp. 144-148. |
