Coraz częściej w pracy pedagogicznej mamy do czynienia z dziećmi, które mają kłopoty w opanowaniu techniki czytania czy kształtnego i poprawnego pisania. Czy oznacza to, że uczniowie, z którymi pracujemy, przestają się uczyć? Niekoniecznie tak musi być. Przyczyny mogą mieć źródło zupełnie gdzie indziej. Wyróżniamy kilka postaci tych specyficznych trudności, które mogą występować jednocześnie lub w izolacji: - dysleksja - trudności w czytaniu (pojawiają się z trudnościami w pisaniu),
- dysgrafia - trudności w opanowaniu kaligrafii (niski poziom graficzny pisma),
- dysortografia - trudności w opanowaniu poprawnej pisowni (błędy ortograficzne).
Wyróżnia się zwykle pięć podstawowych koncepcji mówiących o pierwotnych przyczynach dysleksji: - Genetyczną - przyczyną zaburzeń i podłożem trudności w czytaniu i pisaniu są geny przekazywane z pokolenia na pokolenie.
- Opóźnionego dojrzewania ośrodkowego układu nerwowego - zaburzenia dyslektyczne są związane ze spowolnieniem dojrzewania układu ośrodkowego układu nerwowego, spowodowane przez takie czynniki jak geny, hormony.
- Ograniczoną - przyczyną są mikrouszkodzenia tych okolic mózgu, które szczególnie uczestniczą w procesie czytania i pisania.
- Hormonalną - niedokształcenie struktury niektórych okolic kory mózgowej i nieprawidłowy model rozwoju mózgu.
- Psychogenną - zaburzenia emocjonalne spowodowane prze urazy psychiczne i stres.
W ostatnich latach znacznie wzrosła w Polsce znajomość problematyki dysleksji. Pojawiło się diagnozowanie i terapia zaburzeń. Zmieniła się jakość przygotowania dzieci do nauki czytania i pisania. W pracy z dzieckiem dyslektycznym w klasie konieczne jest uwzględnienie następujących elementów: - mniejsze możliwości w zakresie czytania i pisania dziecka dyslektycznego niż możliwości przeciętnie zdolnego ucznia,
- mimo obniżonej zdolności do czytania i pisania, dziecko osiąga normę intelektualną (tzn. niw kwalifikuje się do szkoły specjalnej).
Nauczyciel nie powinien dopuścić, aby słabe postępy w czytaniu i pisaniu, zniechęciły dziecko do nauki. Aby to osiągnąć, musi ograniczyć wymagania w tym zakresie i równocześnie zachęcać do zdobywania jak najlepszych wyników w zakresie innych umiejętności. W pracy z dzieckiem dyslektycznym należy: - Unikać głośnego czytania przy całej klasie.
- Ograniczać czytanie obszernych lektur do rozdziałów istotnych ze względu na omawianą tematykę, akceptować korzystanie z nagrań fonicznych, w wyjątkowych sytuacjach umożliwić zapoznanie się lekturą na podstawie ekranizacji.
- Kontrolować stopień zrozumienia samodzielnie czytanych przez ucznia poleceń, szczególnie podczas sprawdzianów.
- Ze względu na wolne tępo czytania lub/i pisania zmniejszyć ilość zadań do wykonania w przewidzianym dla całej klasy czasie lub wydłużyć czas pracy dziecka.
- Ograniczać teksty do czytania i pisania na lekcji do niezbędnych notatek, których nie ma w podręczniku.
- Pisemne sprawdziany powinny ograniczać się do sprawdzanych wiadomości, wskazane jest zatem stosowanie testów wyboru, zdań niedokończonych, tekstów z lukami.
- Wskazane jest preferowanie wypowiedzi ustnych. Ze względu na dużą wrażliwość emocjonalną dzieci dyslektycznych, powinny one odpowiadać raczej z ławki, a nie ze środka klasy.
- Unikać "wyrywania" do odpowiedzi.
- Dobrze jest posadzić dziecko blisko nauczyciela, dzięki temu zwiększy się jego koncentracja uwagi, ograniczeniu ulegnie ilość bodźców rozpraszających.
- Złagodzić kryteria wymagań z języków obcych.
- Podczas oceny prac pisemnych nie uwzględniać poprawności ortograficznej lub oceniać ją opisowo. Postępy w zakresie ortografii sprawdzać za pomocą dyktand z komentarzem, okienek ortograficznych, pisania z pamięci. Zakres sprawdzianu powinien obejmować jeden rodzaj trudności ortograficznych.
- W przypadku ucznia z dysgrafią wskazane jest akceptowanie pisma drukowanego, pisania na maszynie, komputerze, zwłaszcza prac obszernych. Nie należy również oceniać estetyki pisma. Jeśli pismo dziecka jest trudne do odczytania, można zamienić pracę pisemną na wypowiedź ustną.
- W przedmiotach ścisłych podczas wykonywania złożonych operacji wymagających wielokrotnych przekształceń, należy umożliwić dziecku ustne skomentowanie wykonywanych działań. W ocenie pracy ucznia wskazane jest uwzględnienie poprawności toku rozumowania. Materiał programowy wymagający znajomości wielu wzorów, symboli, przekształceń można podzielić na mniejsze partie. Tam, gdzie jest taka możliwość, pozwolić na korzystanie z gotowych wzorów, tablic.
- Nie należy opierać nauczania na emocjach negatywnych: strachu, niepewności, poczuciu wstydu i winy, lecz na uczuciach pozytywnych: zainteresowaniu, zaciekawieniu, przeżyciu sukcesu.
Bardzo wielu problemów dyslektycznych kładzie się na karb nadpobudliwości dziecka. Wielu uczniów z poważnymi trudnościami dyslektycznymi kończy karierę szkolną możliwie szybko. Dysleksja nie przekreśla jednak możliwości odniesienia sukcesów w nauce i nie skazuje z gry na przegraną. Stąd dużą rolę mogą odegrać nauczyciele w niesieniu pomocy takim dzieciom. Oczywiście w program ten muszą być włączeni rodzice. Tylko wczesna diagnoza pozwoli pomóc dziecku, sprawić, że jego pobyt w szkole może być przyjemny, i tak jak inne dzieci może czerpać radość ze zdobywania wiedzy.
Bibliografia: - Bogdanowicz M. - Ryzyko dysleksji. Problem i diagnozowanie. Wyd. Harmonia 2002
- Sawa B. - Jeśli dziecko źle czyta i pisze... Warszawa 1975.
- Spionek H. - Zaburzenia rozwoju uczniów a niepowodzenia szkolne. Warszawa 1973.
- Zakrzewska B. - Reedukacja dzieci z trudnościami w czytaniu i pisaniu. Warszawa 1976.
|
