Działa tylko w IE - sorry!    
     

Trudny okres adolescencji

mgr Bożena Cioch


Okres adolescencji nazywany także wiekiem dorastania trwa od 11-12 r. ż, do 18 - 20 roku życia.

To faza moratorium czyli zawieszenia między dzieciństwem a dorosłością (Erikson E. H. 1997).

Specyfiką tego okresu jest gwałtowne tempo rozwoju psychicznego i społecznego oraz intensywne zmiany fizyczne, biologiczne.

A.Cole (1965) wymienia dziewięć głównych dziedzin, w których zmiany te zachodzą charakteryzując w każdej z nich kierunek tych zmian:

  • ogólne dojrzewanie emocjonalne: od uczuć destrukcyjnych i braku równowagi do uczuć konstruktywnych i ukształtowanej emocjonalności; od subiektywnej interpretacji sytuacji do obiektywnej; od dziecinnych lęków i uciekania od konfliktów do obiektywizowania ich,
  • ustalanie się zainteresowań płcią przeciwną: od zainteresowania się tą samą płcią do zainteresowań płcią przeciwną, wyraźne interesowanie się problemami seksualnymi i odpowiedzialne, dojrzałe radzenie sobie z potrzebami tego typu,
  • emancypacja spod kontroli domu: od ścisłego nadzoru rodziców do samokontroli, od szukania oparcia w rodzicach do przejściowego osłabienia więzi emocjonalnej z nimi, od uznania rodziców jako wzoru postępowania do zmiany kontaktów z nimi na partnerskie,
  • dojrzewanie społeczne: nowe sposoby wiązania społecznego; od poczucia niepewności w grupie rówieśniczej do akceptacji przez grupę, od niewolniczego naśladowania rówieśników, wpływu ich presji do uzyskania własnej autonomii i oparcia, od społecznej nietolerancji do tolerancji,
  • dojrzewanie intelektualne: to czas kształtowania się własnej filozofii życiowej, dalekosiężnych, konstruktywnych celów życiowych i wybieranie sposobów ich osiągnięcia, ustanawiania własnej hierarchii wartości, światopoglądu,
  • wybór zawodu: od zainteresowań wieloma atrakcyjnymi zawodami do koncentracji na kilku zawodach, od przeceniania lub niedoceniania swoich zdolności do obiektywnej ich oceny,
  • używanie wolnego czasu: od rozproszenia swojej aktywności do koncentracji na grach zespołowych, współdziałaniu intelektualnym, selekcji swoich hobby,
  • filozofia życia: zainteresowanie się zagadnieniami ogólnymi, tworzenie spójnego systemu wartości i zasad postępowania opartych na świadomości i obowiązku,
  • identyfikacja samego siebie: od braku lub słabego spostrzegania samego siebie do spostrzegania dosyć poprawnego także przez innych, od identyfikacji z celami niemożliwymi do identyfikacji z celami osiągalnymi.

Szczegółowa treść każdego aspektu rozwojowego zależy od warunków historycznych w jakich żyje młodzież danego społeczeństwa, także od rodzaju i poziomu kultury, od systemu wartości, przyjętych i uznawanych wzorców i norm postępowania.

Według teorii rozwoju psychospołecznego E. Eriksona okres adolescencji związany jest z kryzysem między tożsamością, a niepewnością ról. To stawianie sobie pytań tożsamościowych: kim jestem teraz i kim chciałbym być, to podejmowanie decyzji wyboru zawodu. To także impulsywne działanie, reagowanie regresją, by uniknąć rozwiązywania problemów typowych dla dorosłych, wzrasta znaczenie grupy rówieśniczej, która może być terenem wentylacji problemów młodzieży lub okazją do ryzykownych zachowań.

Zadania rozwojowe w okresie adolescencji to przede wszystkim:

  • dorastanie do wzorca dorosły przez samodzielne dawanie sobie rady z różnymi problemami
  • dorastanie do poczucia własnej tożsamości, akceptacji siebie
  • osiągania trwałego sukcesu
  • osiągnięcie nowych, bardziej dojrzałych więzi z rówieśnikami obojga płci
  • ukształtowanie roli męskiej lub kobiecej
  • akceptacja swojego wyglądu, panowanie nad własnym ciałem
  • osiągnięcie autonomii uczuciowej
  • przygotowanie do małżeństwa i życia w rodzinie
  • przygotowanie do pracy zawodowej
  • rozwijanie systemu wartości, światopoglądu
  • dążenie do postępowania w sposób odpowiedzialny społecznie, kompetentny.

Każde pomyślne przezwyciężenie sytuacji kryzysu wzbogaca osobowość, przysparza nowej jakości i umożliwia adekwatne funkcjonowanie w otoczeniu.

Rozwój kompetencji psychospołecznych odbywa się od okresu prenatalnego do wczesnej dorosłości. Podstawowa ufność w okresie niemowlęctwa jest fundamentem dalszego rozwoju kompetencji psychospołecznych. Jest podstawą, bazą dla rozwoju późniejszej tożsamości. Jeżeli ona funkcjonuje nieprawidłowo to działa negatywnie na pozostałe kompetencje. Ma trwały charakter, a skutki są parcjalne. Takie są prawa rozwoju.

Pracuję w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Lublinie. Moje zajęcia zawodowe koncentrują się m. innymi wokół problemów młodzieży szkolnej w okresie dorastania. Znajomość psychologii rozwojowej oraz specyfiki poszczególnych faz rozwojowych jest podstawą w pomaganiu psychologiczno-pedagogicznym.

Poradnictwo to specyficzna praktyka, bardzo zróżnicowana i wielotematyczna. Skutki przemian społecznych, ekonomicznych zwiększyły liczbę czynników utrudniających rozwój kompetencji psychospołecznych u dzieci i młodzieży, jak również wzrost populacji przejawiającej dysfunkcje rozwojowe (a często zwykłą bezradność) i poszukujących wsparcia w trudnych sytuacjach życiowych.

Zrozumienie problemów osób wspomaganych, w perspektywie ich rozwoju, jest jednym z warunków skutecznego wspomagania.


LITERATURA

  1. Birch, Malim, Psychologia rozwojowa w zarysie. Od niemowlęctwa do dorosłości, Warszawa 1997.
  2. Erikson E. H., Dzieciństwo i społeczeństwo, Poznań 1997.
  3. Gaś Z. B., Pomoc psychologiczna młodzieży, Warszawa 1995.
  4. Harwas-Napierała B., Trempała (red.), Psychologia rozwoju człowieka, Warszawa 2000.
  5. Kornas-Biela D., Wokół początku życia ludzkiego, Warszawa 1993.
  6. Przetacznik-Gierowska M., Tyszkowa M., Psychologia rozwoju człowieka, Warszawa 1996.

         
     
           
Strona główna Opinie W sieci Downloads Publikacje O stronie