Wśród zjawisk patologii społecznej ujawnia się coraz więcej przypadków przemocy wobec dzieci. Ponieważ dzieci spędzają w szkole dużo czasu - nauczyciele, lekarz szkolny mogą pomóc w rozpoznaniu przypadków przemocy wobec dzieci. Szkoła może być dla dziecka doświadczającego przemocy jedynym bezpiecznym miejscem i jedynym źródłem oparcia. Nie możemy tolerować przemocy wobec dzieci, niezależnie od usprawiedliwień i wyjaśnień podawanych przez dorosłych. Temat przemocy wobec dzieci wywołuje szereg skrajnie różnych reakcji emocjonalnych, od oburzenia po niedowierzanie i ignorowanie problemu. Często czujemy się bezradni w obliczu tragedii dzieci zaniedbanych, bitych lub wykorzystywanych seksualnie przez dorosłych.
Co to jest przemoc wobec dziecka?
Podstawą wszelkich form przemocy jest niewłaściwe używanie lub nadużywanie władzy autorytetu. Przemoc zachodzi wtedy, gdy osoba silniejsza wykorzystuje przewagę, jaką ma nad osobą słabszą. Akt przemocy wobec dziecka rzadko bywa pojedynczym, odosobnionym zdarzeniem. Specjaliści ostrzegają:UWAGA! ZJAWISKO PRZEMOCY MA TENDENCJE DO POWTARZANIA SIĘ! Przemoc często jest wyrazem przekazywanych z pokolenia na pokolenie wzorców zachowań. Wielu rodziców, którzy stosują przemoc wobec dzieci, przyznaje, że oni także jako dzieci tej przemocy doświadczali. Doświadczenie przemocy w dzieciństwie wywiera dramatyczny wpływ na życie jednostki. Rezultatem jest nieumiejętność rozwiązywania konfliktów, kłopoty z obrazem własnej osoby, niezdolność do właściwego wypełniania roli matki lub ojca. Akty przemocy nie są wynikiem wyjątkowych sytuacji. Są rezultatem wielu czynników i różnych cech osobowości osób dokonujących przemocy. Oto niektóre z tych cech:- doświadczenie przemocy w dzieciństwie;
- poczucie braku kontroli nad otoczeniem;
- poczucie niższości;
- niezdolność do okazywania współczucia.
Czynnikiem bezpośrednio wyzwalającym agresję może być każde wydarzenie postrzegane przez dorosłych jako kryzysowe. Może to więc być zarówno utrata pracy jak i awaria telewizora.
Definicje zaniedbania i przemocy wobec dzieci
Przemoc wobec dziecka obejmuje takie formy przemocy fizycznej, przemocy seksualnej, przemocy emocjonalnej i zaniedbania, których rezultatem są szkody fizyczne i psychologiczne.
PRZEMOC FIZYCZNA: Rodzic lub opiekun rani dziecko fizycznie (np. bijąc je tak mocno, że pozostają siniaki i ślady po uderzeniach).
PRZEMOC SEKSUALNA: Rodzic lub opiekun wykorzystuje dziecko seksualnie. Prowadzi do stosunku, dotyka ciała dziecka w celach seksualnych, stosuje wobec dziecka bodźce seksualne (np. pokazując genitalia osób dorosłych, pisma pornograficzne, fotografując nagie dziecko, itp.).
PRZEMOC EMOCJONALNA: Rodzic lub opiekun rani dziecko emocjonalnie (np. powtarzając mu, że jest nic nie warte, nie kochane, itp.). Skutkiem tego może być depresja, poważny lęk, wycofanie, zachowania autodestrukcyjne.
ZANIEDBANIE: Długotrwałe, chroniczne niezaspokajanie podstawowych potrzeb emocjonalnych i fizycznych dziecka.
-
Przejawy i objawy przemocy
Ważne jest aby pamiętać, że wszystkie objawy mogą - przejściowo lub przypadkiem - występować u dzieci, które nie są ofiarami przemocy.- PRZEMOC FIZYCZNA obejmuje szeroki zakres form użycia siły, której rezultatem nieprzypadkowe zranienia. U dzieci zwykle występują "normalne" guzy i siniaki. Pojawiają się one jednak w miejscach odkrytych, np. na czole, kolanach, łydkach i przedramionach. Natomiast skutki przemocy wobec dziecka to zranienia w miejscach zakrytych ubraniem.
Objawy i zachowania towarzyszące przemocy fizycznej:- siniaki, ślady uderzeń, skaleczenia, otarcia skóry na twarzy, klatce piersiowej, plecach, pośladkach, tylnej części nóg i w okolicach genitaliów
- małe ślady oparzeń (papierosowych) na podeszwach stóp, dłoniach, pośladków, oparzenia na klatce piersiowej, nogach, ramionach
- głębokie oparzenia z wyraźnie zaznaczonymi granicami lub oparzenia o wzorach wskazujących na użycie gorących przedmiotów
- nieszukanie pomocy medycznej, występowanie ran w różnych fazach gojenia się
- ucieczki z domu, lęk przed powrotem do domu
- niewłaściwy strój, np. dziecko nosi długie rękawy w gorące dnia, aby ukryć zranienia
- nadmierna lękliwość i ostrożność dorosłych (rodziców)
- lęk dziecka przed kontaktem fizycznym
- odwrócenie ról, dziecko stara się chronić rodziców
- drastyczne, niewytłumaczalne zmiany zachowania, takie jak nagłe wycofanie się lub wybuchy agresywności
- dziecko uważa, że jest złe, że zasługuje na karę
- dziecko zaprzecza lub minimalizuje znaczenie ran i siniaków
- niechęć do rozbierania się na zajęciach w-fu
- brak radości, nadmierna czujność, zachowania typu "mały-dorosły"
- PRZEMOC SEKSUALNA to nadużycie przez dorosłego przewagi fizycznej lub emocjonalnej wobec dziecka w celach seksualnych. Obejmuje kazirodztwo, uwiedzenie, gwałt, wykorzystywanie dzieci dla celów pornografii, prostytucji. Przemoc seksualna jest formą przemocy najtrudniejszą do zidentyfikowania. Sprawcami są bowiem na ogół osoby bliskie, straszące dzieci aby nie wydały sekretu. Powoduje to często milczenie dzieci.
Objawy i zachowania wskazujące na to, że doszło do użycia przemocy seksualnej:- ciąża
- choroby przenoszone drogą płciową
- nietypowa, szczegółowa znajomość zachowań seksualnych
- ujawnianie przez dziecko (wprost lub nie wprost) faktu dokonania wobec niego nadużycia seksualnego
- seksualna agresja wobec innych dzieci, nieadekwatne zabawy
- niechęć do udziału w zajęciach fizycznych, niechęć do rozbierania się na zajęciach
- obawa przed normalnym kontaktem fizycznym, zwłaszcza jeśli jest on inicjowany przez dorosłych
- nagła, gwałtowna zmiana zachowania (ucieczki z domu, depresja, próby samobójcze, zachowania agresywne, wycofanie)
- kłopoty w kontaktach z rówieśnikami, wycofywanie z kontaktów społecznych
- PRZEMOC EMOCJONALNA prowadzi do zniszczenia u dziecka pozytywnego obrazy własnej osoby. Rodzice nie chcą lub nie potrafią dostarczyć dziecku opieki, wsparcia, uczucia i stymulacji koniecznej dla normalnego rozwoju. Mogą stawiać wygórowane żądania lub czynić dziecko świadkiem przemocy w rodzinie.
Objawy i zachowania wskazujące na możliwość występowania nasilonej przemocy emocjonalnej- zaburzenia mowy (wynikające z napięcia nerwowego)
- zaburzenia snu, dolegliwości psychosomatyczne (bóle brzucha, bóle głowy, mdłości)
- mimowolne ruchy mięśni, szczególnie twarzy
- skrajny brak poczucia pewności, wycofanie, depresja
- zachowania skrajnie destrukcyjne
- nadmierna agresywność lub pasywność w czasie zabaw z dziećmi
- nadmiernie ugrzecznione zachowanie, ciągłe próby dogodzenia dorosłym
- ciągłe próby dogodzenia nauczycielom
- lęk przed porażką, zbyt wysokie wymagania w stosunku do siebie
- nadmierne zaangażowanie w zbyt wiele form aktywności
- nietypowy lęk przed konsekwencjami różnych zachowań, częste kłamstwa
- nieadekwatne "dorosłe" lub dziecinne zachowania, takie jak kierowanie innymi, karanie innych lub dąsy, płacz, napady złości
- ZANIEDBANIE. Wiele osób dostrzega zaniedbanie: lekarze, opiekunowie, nauczyciele, sąsiedzi. Rzadko jednak ktokolwiek interweniuje. Niewiele osób ma świadomość występującej często chroniczności i długotrwałości zaniedbania, traktując je raczej jako stan przejściowy. Statystyki dowodzą, że zaniedbanie jest częstsze niż przemoc fizyczna. Zaniedbania nie można lekceważyć. Wpływa ono niekorzystnie na wszystkie aspekty rozwoju dziecka i może pozostawić długotrwałe ślady.
Objawy chronicznego zaniedbania:- ciągły głód, niedożywienie, niska waga
- brudne włosy, utrzymująca się wszawica, brudna twarz
- zmęczenie, apatia, bierność zarówno podczas zajęć jak i w czasie zabawy
- objawy braku opieki medycznej, np. niewyleczone zranienia, choroby, kłopoty z uzębieniem, wzrokiem, słuchem
- niewłaściwy ubiór
- brak opieki, zainteresowania ze strony rodziców
- częste nieobecności dziecka, zbyt wczesne przychodzenie na zajęcia i dłuższe pozostawanie w szkole
Sposób postępowania
W myśl prawa polskiego przemoc wobec dzieci jest przestępstwem, (zgodnie z artykułami 163, 164, 177-177, 184 i 187 Kodeksu Karnego, osoba dopuszczająca się którejś z form przemocy wobec dziecka zagrożona jest karą pozbawienia wolności od 6 m-cy do 5 lat), zaś według artykułu 256 Kodeksu Karnego: "Każdy powinien powiadomić właściwe organa, gdy jest popełnione przestępstwo".
Za natychmiastowym powiadomieniem policji lub prokuratury przemawia także znacząca statystycznie tendencja do powtarzania się sytuacji przemocy wobec dziecka. Poza tym brak jakiejkolwiek reakcji ze strony szkoły lub innej placówki wychowawczej może spowodować narastanie przemocy. Ponadto można przypuszczać, że zdecydowana interwencja może okazać się skuteczniejsza. Na przykład jedno z amerykańskich badań nad zapobieganiem przemocy wykazało, że aresztowanie sprawcy skuteczniej zabezpiecza przed powtarzaniem się sytuacji przemocy niż mediacje i rozmowy. (W tym drugim przypadku było aż 35% powtórzeń, a w tym pierwszym - 19%). Oczywiście decyzja o zgłoszeniu przypadku przemocy nie jest łatwa, a interpretacja prawna pozostawia tu możliwość odroczenia powiadomienia organów ścigania - w wypadku, gdy podejmowane są skuteczne oddziaływania innych służb, a więc gdy prowadzony jest systematyczny i kompleksowy zespół oddziaływań kontrolnych (np. co kilka dni dziecko jest oglądane przez lekarza lub pielęgniarkę w szkolnym gabinecie) oraz terapeutycznych (prowadzone są systematyczne spotkania z rodziną, odbywają się częste wizyty domowe). Dzieci będące ofiarami przemocy na ogół z trudem nawiązują kontakty z dorosłymi, są często nieufne i skryte. Jeżeli więc istnieje dobry kontakt między dzieckiem a nauczycielem, pedagogiem, psychologiem czy pielęgniarką - warto go podtrzymywać niezależnie od współpracy z innymi służbami.
Praca powstała na podstawie materiałów Fundacji "Synapsis" |
