Nauczyciel prowadzący w szkole zajęcia wychowania fizycznego dzięki specyfice swojego przedmiotu ma możliwość głębokiej, wnikliwej obserwacji wychowanków w różnych sytuacjach społeczno-mentalnych. Bezpośredni kontakt z uczniem stwarza okazję do częstych rozmów o różnej tematyce. Można z nich wyłonić wiele problemów nurtujących młodzież. W ostatnich latach coraz wyraźniej dało się zaobserwować zjawisko nagłego spadku wagi u niektórych dziewcząt (szczególnie po wakacjach i na wiosnę). W luźnych rozmowach na lekcjach starałyśmy się wysondować, jak duży zasięg w naszej szkole ma to zjawisko. Dziewczęta dużo i chętnie mówiły na ten temat. Jak się okazało problem ten bardzo je interesuje. Wobec tak szerokiego zainteresowania zagadnieniem odchudzania i w odpowiedzi na oczekiwania młodzieży przeprowadziłyśmy we wszystkich klasach w szkole skonstruowaną przez siebie, anonimową ankietę. Oto jej wzór: Ankieta jest anonimowa. Proszę o udzielenie odpowiedzi przez wpisanie w wykropkowane miejsce lub podkreślenie jej. - Czy jestem zadowolona ze swojego wyglądu?
................................. - Czego nie akceptuję w swoim wyglądzie zewnętrznym?
.................................. - Czy kiedykolwiek podejmowałam działania w celu zmiany swojej sylwetki? (np. redukcja wagi ciała) Podaj kiedy i w jaki sposób.
.................................. - Ile jem posiłków w ciągu dnia?
.................................. - Czy staram się jeść posiłki razem z domownikami?
............................... - Czy wiem, co powinien zawierać prawidłowo zestawiony jadłospis?
............................... - Spośrod podanych grup produktów podkreślę te, które najczęściej występują w moim jadłospisie?
- cukry, tłuszcze
- mleko, jogurt, sery
- warzywa, owoce
- ryby
- Czy jestem świadoma, że niedożywienie (źle dobrana dieta) prowadzi do ciężkich chorób. Wymień, jeżeli je znasz.
........................... - Co to jest anoreksja?
.............................
Dziękuję. |
Zestawienie wyników ankiety Ankietę przeprowadzono wśród grupy dziewcząt-uczennic Zespołu Szkół w Wolbromiu w liczbie 250, w wieku 16-19 lat. - Pytanie 1:
- 60 procent ankietowanych jest niezadowolona ze swojego wyglądu.
- Pytanie 2:
- Najczęściej wymieniana niepożądana cecha to wg kolejności: Szerokie biodra, grube uda, duży brzuch, trądzikowa cera.
- Pytanie 3:
- 70 procent ankietowanych przyznała się, do epizodów związanych z odchudzaniem. Spośród tej części 50 procent to osoby, które miały pojedynczy epizod, 30 procent deklaruje się jako osoby mające tzw. "okresy" odchudzania się.
- Ok. 5 procent przyznaje się do prób ograniczania jedzenia do minimum (dieta składająca się z sucharów, wody mineralnej, jogurtów lub owoców, bądź całkowitego głodzenia się)
- Zanotowano 10 przypadków zażywania środków przeczyszczających, 5 hamujących łaknienie oraz 3 przypadki prowokowania wymiotów. Jeden z najbardziej drastycznych przykładów to dieta polegająca na przyjmowaniu przez 3 tyg. jedynie sucharów i wody mineralnej. Inny - jedzenie przez tydzień wyłącznie jabłek lub ograniczanie kalorii do 100 dziennie i przesypianie weekendów, by zapomnieć o głodzie.
- Spośród wszystkich ankietowanych, jedyne 20 procent przyznało, iż odchudzały się przez ćwiczenia i uprawianie sportu.
- Pytanie 4:
- Ok.80 procent ankietowanych je 2-3 posiłków dziennie
- 18 procent ankietowanych 4-5 posiłków; dojadanie między posiłkami.
- 2 procent stara się ograniczać do jednego posiłku dziennie.
- Pytanie 5:
- 70 procent ankietowanych jada posiłki z domownikami
- 25 procent nie chce lub nie ma możliwości spożywania posiłków z domownikami.
- Ok. 5 procent unika posiłków z rodziną chcąc ukryć fakt drastycznego odchudzania
- Pytanie 6:
- 80 procent dziewcząt nie wie, jak prawidłowo skonstruować jadłospis
- 10 procent ma niejasne pojęcie o stopniu zapotrzebowania na poszczególne produkty.
- 10 procent potrafiłoby ułożyć prawidłowy jadłospis
- Pytanie 7:
- 70 procent ankietowanych spośród 5 grup produktów wybrało 4.
- 28 procent wybrało 2-3 grupy.
- 2 procent jedną grupę produktów.
- Zastanawiający jest fakt, że znikoma ilość ankietowanych ma w jadłospisie ryby.
- Pytanie 8:
- 90 procent ankietowanych jest świadoma zagrożeń wynikających z niedożywienia
- 50 procent potrafi wymienić zagrożenie płynące z niedożywienia.
- Pytanie 9:
- 90 procent ankietowanych dziewcząt posiada pewne informacje na temat anoreksji, lecz u większości z nich wiedza ta jest powierzchowna (brak znajomości mechanizmów powstawania uzależnienia od odchudzania). Niektóre dziewczęta pomimo świadomości zagrożeń wynikających z niedożywienia, pragną za wszelką cenę uzyskać wymarzoną sylwetkę cyt. "jestem tego świadoma, ja choć przez chwilę chciałabym być taka chuda nawet gdyby to skończyło się śmiercią".
Po przeanalizowaniu wyników ankiety zaplanowaliśmy cykl spotkań młodzieży z lekarzem szkolnym. Tematy spotkań: - "Anoreksja i bulimia - przyczyny, przebieg i skutki choroby."
- "Jak należy się prawidłowo odżywiać?"
Celem wyżej wymienionych spotkań było uświadomienie młodzieży, iż to nie diety prowadzą do osiągnięcia ładnej sylwetki, ale właśnie prawidłowe, racjonalne odżywianie i sport. Jednym z kolejnych naszych kroków było przygotowanie pedagogizacji rodziców na temat zagrożeń wynikających z nadmiernego odchudzania się. Szczególnie zwróciłyśmy uwagę na przyczyny i symptomy rozpoczynającej się choroby. W klasach, gdzie istniało zagrożenie, ze sytuacja może wymknąć się spod kontroli - dokładne wyniki ankiet. Poniżej zamieszczamy ogólny tekst referatu na zebranie wywiadowcze rodziców. ANOREKSJA CHOROBĄ NIE TYLKO CIAŁADziewczęta zaczynają się odchudzać zwykle po jakiejś uwadze wypowiedzianej przez kogoś z otoczenia na temat ich wyglądu. Czasem robią to po traumatycznych i bolesnych przeżyciach:śmierć kogoś bliskiego, zawód miłosny, konflikty w rodzinie. Ograniczając jedzenie chora odczuwa głód ale stara się go ignorować. Całą energię poświęca na walkę z tym uczuciem, robi wszystko, by o nim zapomnieć. Stara się bardzo intensywnie żyć: dużo się uczy, prowadzi aktywny tryb życia, uprawia sport - mimo że wcześniej go nie lubiła. Z czasem ta siła woli i systematyczny spadek wagi, daje jej ogromną satysfakcję: poczucie władzy nad własnym ciałem, chora odzyskuje poczucie własnej wartości. Niemcy na anoreksję mówią Megersucht czyli "nałóg chudości". To ułatwia zrozumienie tej choroby. Początek choroby bywa powolny ale z tygodnia na tydzień dziewczyny intensywniej się odchudzają. Początkowo eliminują słodycze, potem tłuszcze następnie pokarmy białkowe. Otoczenie nie zawsze potrafi to zauważyć, potrafią one bowiem stworzyć cały system działań, który maskuje spadek wagi. Ukrywają wychudzone ciało w obszernych strojach, przestają jeść z rodziną, sprytnie ukrywają lub wyrzucają jedzenie. Stale jednak, prawie obsesyjnie gimnastykują się, biegają lub jeżdżą na rowerze. Anorektyczki bardzo chętnie gotują dla całej rodziny- lubią być blisko jedzenia, chętnie robią zakupy w sklepach spożywczych, godzinami potrafią opowiadać o zdrowych produktach, prawidłowym odżywianiu. Chora kilka razy dziennie sprawdza swoją wagę. Nieprawdą jest że nic nie je, dla niej istotne jest tylko to, aby go było mniej i mniej. Może jeść, ale zwracać spożyte pokarmy lub przeczyszczać się z nadzieją, że nie przytyje, Stąd często anoreksja przechodzi przez bulimię. Jak rozpoznać, kiedy zwykle odchudzanie przestaje być niewinne, a staje się chorobą? Jedzenie powinno być sposobem na zaspokajanie głodu. Nie powinniśmy myśleć o jedzeniu częściej niż przygotowując posiłki czy robiąc zakupy. Kiedy się niepokoić? - jeśli jedzenie jest w myślach dziewczyny prawie bez przerwy
- nie skupia się na smaku potraw tylko na ich kaloryczności
- przelicza zjedzone ilości na zapotrzebowanie, które sama ustaliła i na wysiłek konieczny do ich spalenia
- dużo ćwiczy, aby spalić to, co zjadła
- waga to dla niej wyrocznia
- po posiłkach często zamyka się w łazience by prowokować wymioty lub używa środków przeczyszczających
- nie miesiączkuje (3 miesiące)
Aby ocenić stan organizmu wyznacza się tzw. wskaźnik masy ciała
BMI = masa ciała (kg) / wzrost 2 (m 2)
Niedowaga - mniejsze od 18,5 BMI
Norma - 18,5 - 24,9BMI
Nadwaga - większe 25 BMI W celu zapoznania się z tym problemem w naszej szkole, przeprowadzono wśród uczennic anonimową ankietę. Wynika z niej, że problem odchudzania się jest powszechny, gdyż dotyczy przynamniej 70 procent dziewcząt nie akceptujących własnej sylwetki, wyglądu. Dziewczęta piszą w niej o częstych próbach wprowadzenia dragońskich diet bez wiedzy rodziców i bez konsultacji z lekarzem. Wiele z nich mając ogólne pojęcie o istocie i skutkach anoreksji, pomimo świadomości wielu zagrożeń deklaruje chęć dorównania wymyślonemu przez siebie ideałowi czy obrazowi własnej osoby. Nie można całej winy zrzucać na media. Przyczyny zaburzeń tkwią w nas samych. Osoba o właściwej samoocenie, odpowiedniej pewności siebie i wystarczającej miłości otrzymywanej od najbliższych, nie szuka wzorów na życie w kolorowych magazynach. Powodem nadmiernego odchudzania jest brak akceptacji własnego ciała, osoby te skupiają się na fragmentarycznych jego wycinkach - chce mieć bardziej chude nogi, węższe biodra itd. W takiej sytuacji ulega zakłóceniu zdrowe, całościowe spojrzenie na własną sylwetkę. Można pomóc takiej dziewczynie ucząc ją patrzenia na własne ciało na zasadzie współgrania wszystkich elementów figury, a nie poszczególnych wymiarów. Anoreksja i bulimia to nie fanaberie młodych dziewczyn. To poważne zaburzenia o podłożu psychicznym. Nie da się ich przerwać tylko przez próby uregulowania jedzenia, czyli spożywania odpowiedniej ilości kalorii pod przymusem. Niezbędna jest psychoterapia, gdyż problem nie leży ani w jedzeniu ani w odchudzaniu. To nie tylko choroba ciała, to choroba duszy, to problem, który siedzi w głowie. |
Zainteresowanym podałyśmy adresy stron www z bardziej szczegółowymi informacjami. Następnym naszym działaniem było załączenie do programu nauczania z wychowania fizycznego następujących tematów lekcji: - Nowa piramida żywieniowa.
- Zajęcia praktyczne z układaniem prawidłowo zbilansowanego jadłospisu.
- Analiza wybranych diet.
Należy dodać, ze tematy, że powyższe tematy należy pogłębiać i rozwijać każdego roku by wiedza się utrwaliła, by zakodować modę prawidłowego odżywiania niezależnie od nowości lansowanych w kolorowych czasopismach młodzieżowych (tzw. "diety cud") Opracowałyśmy również zestawy ćwiczeń wzmacniających mięsnie brzucha, pośladków, nóg - czyli tych partii ciała, o których uczennice pisały, że są z nich najbardziej niezadowolone. Są to proste ćwiczenia, które wymagają minimum miejsca (możliwość ćwiczenia w domu). Następnym naszym działaniem było przygotowanie gazetki szkolnej, w której zawarłyśmy najważniejsze informacje na temat odżywiania i konsekwencji niedożywienia. Znalazły się tam również ww. ćwiczenia. Zamieściłyśmy również zdjęcia wychudzonych znanych modelek. Przygotowałyśmy również materiały dla wszystkich nauczycieli do wykorzystania, na lekcjach wychowawczych(zjawisko to choć w niewielkim stopniu, dotyczy także chłopców). Zaproponowałyśmy dwa tematy lekcji wychowawczych: - Zniewoleni przez nałogi czyli jak stracić siebie
- Anoreksja i bulimia - uzależnienia psychiczne
Tematy i materiały do wykorzystania na lekcjach wychowawczych znajdują się w szkolnej bibliotece. Po kilkakrotnych rozmowach z lekarzem okazało się, że problem nadmiernego odchudzania się nasila. Coraz więcej jest przypadków typowej anoreksji (w naszej szkole również się zdążył), wymagającej leczenia szpitalnego. W niektórych miastach mówi się wśród lekarzy o "epidemii" tej choroby, co więcej obniża się wiek dziewcząt podejmujących głodówki Tak więc problem dotyka już wszystkie etapy kształcenia od szkoły podstawowej po szkole średnią. Czynnikami, które powodują, że dziewczęta się odchudzają są problemy z własną osobowością, z otoczeniem. Wydaje im się, że w ten sposób bardziej polubią się, zyskają większą akceptację otoczenia, dowiodą swej silnej woli. Spróbujmy więc razem z rodzicami przekonać je, że szczupła sylwetka nie spowoduje, ze wszystkie ich kłopoty znikną, że będą lepsze od innych, że osiągną sukces. Działania te zawsze wymagają wiele wyrozumiałości i dyplomacji. Warto więc na lekcjach wychowania fizycznego i na lekcjach wychowawczych, jak najczęściej poruszać te tematy. Jest szansa, że dziewczęta otrzymując rzetelną wiedzę w tej dziedzinie, wspierane przez rodziców i nie obojętnych nauczycieli być może będą inaczej postrzegały własne ciało, a lekarstwem na zgubienie paru zbędnych kilogramów będzie sport, a nie drakońskie diety, czy środki chemiczne. |
