Działa tylko w IE - sorry!    
     

Uzależnienie od komputera i Internetu

mgr Dorota Walus


Podjęty temat może być wykorzystany podczas śródrocznych spotkań z rodzicami zarówno klas młodszych i starszych szkoły podstawowej jak i mających swoje pociechy w gimnazjum i w szkole średniej.

Problem ten doskonale stać się może tematem dyskusji, prelekcji i zajęć warsztatowych w ramach WDN czyli Wewnątrzszkolnego Doskonalenia Nauczycieli. Może stać się tematem wiodącym śródrocznych Rad Pedagogicznych.

Powyższe opracowanie może być integralną częścią edukacji informatycznej dla rodziców i nauczycieli.
Proponowane tematy spotkań:

  1. Internet - historia i podstawowe usługi
  2. Internet a dydaktyka
  3. Internet - źródło wiedzy dla wszystkich i jego realne zagrożenia
  4. Uzależnienie od komputera i Internetu - skutki i przyczyny komputeromani

XXI wiek to niewątpliwie Era Internetu. Stał się on medium nauki, rozrywki, zabawy, biznesu, pracy, kontaktów towarzyskich a czasem wręcz sposobem na życie. Nauka stworzyła nowy termin CYBERKULTURA, którym określa się zjawisko kulturowe związane z nowoczesnymi technikami komputerowymi, internetem, telewizją kablową, przekazem satelitarnym. Niewątpliwie spośród wyżej wymienionych form cyberkultury Internet staje się najbardziej interesującym dla odbiorcy. Jego zalety to:

  • Daje możliwość szybkiego pokonywania wielkich odległości w krótkim czasie;
  • Nowa cyberkultura tworzy własne "społeczeństwa", języki, znaczenia i symbole, które dla odbiorcy sieci stają się ciekawymi i oryginalnymi;
  • Kusi oferując użytkownikowi wirtualne stosunki społeczne, internetowe zakupy, załatwianie spraw bankowych, rozmowy w sieci tzw. "czaty"
  • Daje możliwość dostępu do różnych informacji (bez nakładu pracy fizycznej i umysłowej tj. wyjście do biblioteki, szperanie w książkach i wyszukiwanie potrzebnych treści).

Równolegle do intensywnego rozwoju sieci pojawiają się coraz częściej głosy tych, którzy dostrzegają w owym zjawisku elementy bardzo poważnego zagrożenia. Nie są to już tylko problemy natury fizycznej a mianowicie:

  • zjawisko wad postawy wynikające ze zbyt długiego spędzania czasu w pozycji siedzącej (najpierw w szkole, potem przed komputerem),
  • ryzyko padaczki ekranowej,
  • wpływ bodźców świetlnych płynących z kolorowych ekranów naruszających sprawne funkcjonowanie mózgu,
  • wady wzroku oraz uszkodzenie nerwów odpowiedzialnych za ruchy nadgarstka i dłoni,
  • zaburzenia snu - najczęściej z sieci korzysta się w godzinach nocnych; dla potrzymania dobrej kondycji osłabionej niedoborem snu często internauci zażywają środki farmakologiczne co z czasem doprowadza do lekomanii; brak odpowiedniej porcji snu wywołuje złe samopoczucie, zmęczenie, zmniejszenie odporności na choroby, -brak ruchu.

Coraz częściej zagrożenie ze strony Internatu sięga natury psychicznej użytkowników. Niekontrolowana praca w sieci szczególnie tej najmłodszej grupy stanowi dla niej niebezpieczeństwo, lecz dobrze i odpowiednio wykorzystana stanowi ciekawą alternatywę zdobywania wiedzy.

Dla przeciętnego użytkownika jedną z najpopularniejszych form wykorzystania Internetu jest korzystanie ze stron World Wide Web. Użytkownik może łatwo i szybko otrzymać tam informacje na interesujący go temat.

Zagłębiając się w pajęczynę stron WWW, użytkownik może znaleźć dokładnie wszystko, co niestety oznacza, nie tylko informacje pożyteczne. Tu użytkownik przeszukując zasoby sieci, poznaje często skrajnie różne punkty widzenia na jedną sprawę. Może to zaowocować pełniejszą wiedzą na dany temat, z drugiej jednak strony - mając na względzie młodego użytkownika - istnieje niebezpieczeństwo, że treści uznane za szkodliwe i niedopuszczalne staną się głównym punktem zainteresowań.

Internet jest dla uczniów przede wszystkim źródłem nowinek, ciekawostek elegancko podanych, gdzie bez żmudnego poszukiwania po bibliotekach i książkach można coś dla siebie znaleźć. Z tak podanej informacji można łatwo stworzyć własną pracę czy opracowanie. Tu rodzi się niebezpieczeństwo styczności z ogromem informacji, co prowadzi do pobieżnej jej analizy. Niejednokrotnie w Internecie uczeń odszukać może gotowe opracowanie lektur szkolnych, wypracowań czy zadań matematycznych, z których nawet studenci nagminnie korzystają nie zagłębiając się w ich treść.

Niewątpliwie usługi Internetowe umożliwiają komunikację i sprzyjają kontaktom społecznym (mowa tu o poczcie e-mail, listach dyskusyjnych) niemniej jednak warto bliżej przyjrzeć się specyfice i tajnikom komunikacji za pośrednictwem sieci komputerowych.

Tożsamość użytkownika

Gdy podczas rozmowy "twarzą w twarz" oprócz komunikatów werbalnych docierają komunikaty pozawerbalne (tj. akcent, tempo i wyrazistość wypowiedzi, wygląd rozmówców, mimika twarzy oraz gesty) - komunikacja za pośrednictwem sieci komputerowych odbywa się wyłącznie na płaszczyźnie tekstowej. Zdaniem naukowców zubaża to "dramaturgię dyskusji", zwiększa anonimowość społeczną ograniczając do minimum informację o rozmówcy.
W tym miejscu należy zadać pytanie dotyczące tożsamości użytkowników, która w procesie komunikacji odgrywa niebagatelną przecież rolę. Kim jest więc nadawca i kim jest odbiorca tekstu wędrującego do skrzynek e-mailowskiej poczty?
Werbalna komunikacja identyfikuje rozmówców, którzy posiadają określony wiek, status społeczny, płeć, wygląd i sposób zachowania.
W komunikacji za pośrednictwem sieci komputerowej niejednokrotnie informacje te są tu niedostępne. Pozwala to oczywiście zachować większą anonimowość (wyrównać status społeczny, ukryć wygląd zewnętrzny, płeć oraz dysfunkcje fizyczne i niejednokrotnie psychiczne np. nieśmiałość) - przy jednoczesnym manipulowaniu swoją tożsamością. W cyberprzestrzeni każdy może mieć tyle elekronicznych osobowości ile zdoła wykreować. Manipulowanie tożsamością stwarza warunki nie tylko do ukrywania informacji o sobie samym, ale także pozwala je fałszować!

W literaturze fachowej rozróżnia się dwa rodzaje fałszowania tożsamości:

  • zafałszowanie kategorii;
    Do zafałszowania informacji dotyczącej tożsamości służą tzw. trolling oraz wirtualna zmiana płci. Trolling to zabawa tożsamością na forum grupy społecznej. Często użytkownik grupy dyskusyjnej fałszuje informacje na swój temat; prowokuje do dyskusji na wyimaginowane tematy oraz prowadzi w rezultacie do rozbicia wcześniej zaprzyjaźnionego zespołu. Komunikacja za pomocą sieci komputerowych umożliwia nie tylko nieujawnianie informacji na temat swojej płci, ale także zezwala na wirtualną jej zmianę. Polega to na tym, że użytkownik przyjmuje pseudonim lub nadaje sobie nazwisko charakterystyczne dla płci przeciwnej. Zdarza się również, że jeden użytkownik funkcjonuje jako dwie osoby o różnej tożsamości i różnej płci.
  • "podszywanie się";
    Polega na podawaniu się za inną osobę poprzez używanie jej pseudonimu lub nazwiska.

Bywalcami wirtualnych miejsc są głównie młodzi ludzie posługujący się specjalnym sieciowym językiem, zmieniający maski, przybierający nowe role i uciekający się wciąż w nowe wirtualne postaci.
Pomimo wielu zalet komunikacji za pośrednictwem sieci komputerowych (szybkości w porozumiewaniu się z innymi osobami bez względu na odległość; możliwość nawiązywania szerokich kontaktów społecznych, wymiany myśli, spostrzeżeń, doświadczeń; anonimowości, dzięki której osoby nieśmiałe i niedostosowane społecznie mogą brać czynny udział w procesie komunikacji) to w całym procesie wirtualnej rozmowy wyłonić można następujące negatywne jej skutki a mianowicie:

  • komunikacja w cyberprzestrzeni może znacznie wypaczać obraz partnerów,
  • niejednokrotnie nawiązane kontakty interpersonalne rodzą tzw. Związek romantyczny, który najczęściej oparty jest na oszustwie oraz żartach,
  • anonimowość komunikacji wyzwalać może większą swobodę i wolność w przestrzeganiu norm społecznych, co w rezultacie prowadzi do braku kontroli w wyrażaniu uczuć i ujawnianiu patologicznych stron swojego ego,
  • niekontrolowane wirtualne rozmowy oparte na wcześniej przedstawionych zasadach mogą powodować rozdwojenie jaźni, zatraceniu własnej tożsamości a w rezultacie rozmycie granic między rzeczywistością realną i wirtualną. To tam można być tym, kim się nie jest; to tam można niejednokrotnie realizować najskrytsze marzenia i pragnienia.

Takie zagrożenie niosą ze sobą także gry sieciowe zwane często grami fabularnymi. W tych interakcyjnych grach może uczestniczyć jednocześnie większa ilość użytkowników Internetu. Zabawy te polegają na przybieraniu w wirtualnym świecie fikcyjnych tożsamości i odgrywaniu swych najskrytszych nawet fantazji i wyobrażeń. Niejednokrotnie użytkownik jest w stanie modyfikować scenariusz gier, stając się głównym jej reżyserem. To z kolei sprawia, że w użytkowniku wzrasta poczucie własnej wartości, siły, pewności siebie, dominacji, co w rezultacie rodzi silne przekonanie o skuteczności agresji jako jedynej metodzie osiągnięcia celu. Różnorodność i atrakcyjność usług Internetowych sprawia, że znaczna część użytkowników uważa Internet za integralną część ich wolnych zajęć. Coraz częściej na łamach fachowej prasy publikuje się przerażające wyniki badań nad użytkownikami Internetu. Dowodzą one, że spędzanie na przeglądaniu stron Internetowych przekracza u większości 5 godzin dziennie - a to jest już syndrom Uzależnienia.

Uzależnienie

Mechanizm uzależnienia jest w gruncie rzeczy bardzo prosty. Jednym z najistotniejszych powodów pojawienia się i rozwoju uzależnień jest utrata kontaktu człowieka z własnym organizmem. W mentalności większości ludzi uzależnienie kojarzy się z alkoholizmem, narkomanią, nikotynizmem czy lekomanią. Tymczasem liczba elementów, bodźców, substancji od których ludzie uzależniają się staje się coraz większa. W ostatnich latach listę uzależnień uzupełnia uzależnienie od komputera i Internetu.
Niewinne z pozoru korzystanie z sieci WWW, wysyłanie listów e-mail, czytanie wiadomości z grup dyskusyjnych zdaniem naukowców jest tak samo niebezpieczne jak innego rodzaju nałogi. To z pozoru niewinne uzależnienie nosi nazwę Komputeromani przyjmującej dwie odmiany: cyperhazard czyli uzależnienie od gier komputerowych dostępnych w sieci, oraz siecioholizm zwana internetoholizmem. Naukowcy zbadali również jakie osoby narażone są na owo uzależnienie. Mianowicie ustalono, że większe predyspozycje do uzależnienia się od Internetu mają osoby posiadające zaburzenia emocjonalne, byli alkoholicy lub osoby posiadające inne uzależnienia, osoby samotne - szukające związku oraz osoby mające problemy interpersonalne.
W 1995 roku Ivan Goldberg opublikował listę objawów "Choroby Internetowej czyli IAD. Oto główne objawy uzależnienia od Internetu:

  1. Delikwent spędza w Internecie coraz więcej czasu ograniczając do minimum swoją pozasieciową aktywność,
  2. Coraz częściej posiłki spożywane są przed monitorem,
  3. Uczestnictwo w Internecie staje się warunkiem koniecznym do przeżywania pozytywnych uczuć,
  4. Ciągłe sprawdzanie skrzynki pocztowej staje się pretekstem do długotrwałego serfowania po sieci,
  5. Niejednokrotnie sam zainteresowany nie jest w stanie sprecyzować tematu, którego aktualnie poszukuje,
  6. Gdy odbiera się im możliwość dostępu do sieci zaobserwować można syndrom "odstawienia" inaczej mówiąc głodu Internetowego tj.: ogólne pobudzenie organizmu, drżenie rąk, bezsenność, nadmierne pocenie się, popadanie w stany lękowo-depresyjne, wykonywanie nieświadomych ruchów palcami imitujące naciskanie klawiatury, łączenie się z Internetem po kryjomu.

Jednocześnie w 1996 roku NEW York Times publikuje prawdziwe opowieści osób, które uznały siebie za osoby uzależnione. Na łamach pisma ukazały się zwierzenia kobiety z północno-zachodniego wybrzeża Pacyfiku, która została porzucona przez męża z powodu nadmiernego serfowania w sieci. Kobieta owa zapominała o rodzinie, dzieciach, najbliższych. Nie interesował ją świat zewnętrzny, zaniedbywała podstawowe obowiązki pani domu oraz matki. Jednocześnie na łamach pisma wypowiedział się 17-letni chłopiec z Teksasu, który musiał być poddany leczeniu, gdyż po odstawieniu go od sieci internetowej dostawał drgawek i wykazywał cechy amoku.

Większość psychologów uważa, że problem "internetoholictwa" będzie narastać wraz z powszechnością dostępu do sieci.

Jakie są skutki choroby inetrnetowej?

  • Uzależnienie to otwiera możliwości ucieczki od rzeczywistości i od codziennych problemów jednostki; internet działa więc podobnie jak alkohol, papieros czy lek,
  • Ludzie przestają dbać o swoje zdrowie,
  • Pojawiają się liczne problemy rodzinne:
    • Zmniejsza się czas przeznaczony dla rodziny na korzyść samotnego siedzenia przed ekranem monitora,
    • Pojawia się zjawisko tzw. "cyperwdowca"-"cyperwdowy" - współmałżonek musi przejąć obowiązki osoby uzależnionej,
    • Uzależniony partner izoluje się od życia rodzinnego, towarzyskiego. Odmawia udział w rodzinnych przedsięwzięciach, imprezach i uroczystościach,
    • Pojawia się problem podtrzymywania romantycznych związków internetowych, odsunięcie realnego związku małżeńskiego.
  • Osoby uzależnione ukrywają swój nałóg; pojawia się problem kłamstwa; uzależnieni często chowają rachunki telefoniczne;
  • Pojawiają się kłopoty: w nauce u uczniów, w pracy u osób dorosłych.

Ważnym staje się więc fakt uświadomienia sobie przyczyn uzależnienia od komputera i Interenetu oraz wprowadzenia działań profilaktycznych zapobiegających temu zjawisku. Należy rozmawiać z dziećmi na temat ryzyka, które niesie za sobą nadmierne zaangażowanie w wirtualną rzeczywistość, zachęcać do umiaru i ostrożności. Tu apel do rodziców, aby wiedzieli jaka jest ilość i jakość spędzania czasu przez dziecko przed monitorem, z jakich programów korzysta, jakie treści przyswaja "żeglując" po Internecie. Warto wyznaczyć rozsądne zasady korzystania z Internetu i konsekwentnie je przestrzegać. Niebagatelna wydaje się tez rada dla nauczycieli, aby lekcje na których głównym środkiem dydaktycznym będzie Internet były dokładnie przygotowane i przemyślane. Tylko wtedy możliwe będzie zrealizowanie założonych celów. W przeciwnym razie poruszanie się po zasobach sieci może być przypadkowe, co w rezultacie doprowadzi do tego, że uczniowie przejmą inicjatywę i poprowadzą zajęcia według własnego scenariusza.

         
     
           
Strona główna Opinie W sieci Downloads Publikacje O stronie