Działa tylko w IE - sorry!    
     

Historia matematyki polskiej

mgr Adam Markowski


Początki Polskiej Szkoły Matematycznej przypadają na wiek XIX. Szczególną rolę odegrały tutaj wyższe uczelnie Krakowa i Lwowa, a zwłaszcza Akademia Umiejętności w Krakowie.

Najbardziej zasłużonym dla tego okresu był Józef Puzyna - profesor Uniwersytetu Lwowskiego. Główne jego zainteresowania to teoria równań całkowych i teoria funkcji analitycznych. W tym okresie pracował również autor bardzo popularnego podręcznika z rachunku prawdopodobieństwa Władysław Gosiewski. Pracował on także w Towarzystwie Nauk Ścisłych. Organizacja ta odegrała znaczną rolę jako ośrodek skupiający polskich naukowców rozproszonych po świecie.

Inni polscy matematycy tego okresu to Władysław Bortkiewicz (autor prac z rachunku prawdopodobieństwa i statystyki), Aleksander Czajewicz, który wraz z S. Dicksteinem wydał czasopismo "Dzieła i Rozprawy Matematyczne" oraz "Wiadomości Matematyczne".

W dziedzinie historii matematyki, która w Polsce nigdy nie była intensywnie uprawiana, mieliśmy, w tym okresie wybitnego przedstawiciela w osobie Ludwika Birkenmajera. Opublikował on monumentalne dzieło o Koperniku.

Po tym pobieżnym przeglądzie sytuacji matematyki polskiej przełomu XIX i XX wieku widać, że choć nie było wówczas osiągnięć w skali światowej, nie było jednak próżni. Przeciwnie działalność takich naukowców jak Dickstein, czy Puzyna stwarzała podłoże, na którym mogła w przyszłości rozkwitnąć matematyka polska.

Okres przed wybuchem I wojny światowej należy do okresu, w którym matematyka polska może już poszczycić się osiągnięciami liczącymi się w skali światowej. W okresie tym na Uniwersytecie Jagiellońskim wykładało dwóch wybitnych matematyków: Stanisław Zaremba i Kazimierz Żorawski. Zaremba to znakomity specjalista w dziedzinie równań różniczkowych, natomiast Żorawski specjalizował się w geometrii różniczkowej. Ówczesne warunki polityczne sprawiały, że Zaremba i Żorawski byli jedynymi reprezentantami matematyki polskiej wobec zagranicy.

Zasadniczą zmianę w sytuacji nauki w Polsce przyniosła I wojna światowa. W 1915 roku uruchomione zostały w Warszawie polskie uczelnie wyższe: Uniwersytet i Politechnika. Centralną postacią wśród matematyków pierwszych lat istnienia Uniwersytetu Warszawskiego był Stefan Mazurkiewicz - specjalista w dziedzinie topologii. Wspólnie z nim pracował Zygmunt Janiszewski autor słynnego "Poradnika dla samouków" oraz Wacław Sierpiński (pierwszy dyrektor katedry matematyki na Uniwersytecie Warszawskim).

Okres Dwudziestolecia Międzywojennego to narodziny Warszawskiej Szkoły Matematycznej.

W 1920 roku ukazał się pierwszy tom czasopisma "Fundamenta Mathematicae", wydawanego przez Zygmunta Janiszewskiego. Data wydania tego czasopisma uważana może być za moment zainaugurowania Polskiej Szkoły Matematycznej. Czasopismo to zrywało z dotychczasową zasadą publikacji prac tylko po polsku, a także było ono niesłuchanie wyspecjalizowane do niektórych gałęzi matematyki.

Oprócz warszawskiego ośrodka matematycznego skupionego wokół Janiszewskiego, Mazurkiewicza, Sierpińskiego w kilka lat później powstał ośrodek Lwowskiej Szkoły Matematycznej wokół Banacha i Steinhausa. Domeną tego ośrodka stała się analiza funkcjonalna. Ośrodek lwowski wydawał własne czasopismo "Studia Mathematica".

Oprócz Warszawy i Lwowa jako ośrodek matematyki tego okresu należy wymienić Kraków, gdzie działał Stanisław Zaremba słynny zwłaszcza z osiągnięć w zakresie równań różniczkowych cząstkowych. On to wykształcił matematyków tej miary co Tadeusz Ważewski i Władysław Nikliborc. W Krakowie wydano "Roczniki Polskiego Towarzystwa Matematycznego".

W ostatnich latach I wojny światowej zostało zawiązane Polskie Towarzystwo Matematyczne. Objęło ono swym zasięgiem wszystkie środowiska matematyczne w kraju.

Spoglądając na stan matematyki polskiej około roku 1935 należy stwierdzić, że dokonano bardzo wielu osiągnięć, lecz wśród blasków były także cienie. Była to przede wszystkim jednostronność ówczesnej matematyki. Takie działy jak topologia i analiza funkcjonalna rozrosły się do samodzielnych dyscyplin, natomiast przywiązywano niewielką uwagę do rozwoju algebry, analizy, a zwłaszcza zastosowań matematyki.

W celu podniesienia poziomu zaniedbanych dziedzin matematyki powołano w 1936 roku Komitet Matematyczny na czele z profesorem Sierpińskim i Banachem.

W okresie wojny i okupacji hitlerowskiej matematyka polska poniosła olbrzymie straty. Zmarło lub zginęło wielu profesorów między innymi: profesor Bartel, Hoborski, Saks oraz Stefan Marcinkiewicz i Stefan Banach. Obydwaj zmarli w 1945 roku.

Matematyka polska wyszła z zawieruchy wojennej straszliwie okaleczona. Więcej niż połowa aktywnie pracujących matematyków zginęła, wielu pozostało za granicą. W nowych warunkach politycznych w listopadzie 1948 roku powołano Instytut Matematyczny, na którego czele stanął profesor Kazimierz Kuratowski. Główny cel Instytutu to zwiększenie współpracy matematyków z przedstawicielami innych nauk oraz zwiększenie usługowej roli matematyki w stosunku do życia gospodarczego.

Do odbudowy matematyki polskiej przyczyniło się także wznowienie działalności Polskiego Towarzystwa Matematycznego. Towarzystwo to brało udział w reaktywowaniu Międzynarodowej Unii Matematycznej.

Po zakończeniu wojny zaczęły działać poszczególne ośrodki uniwersyteckie.

  • Na Uniwersytecie Warszawskim pracowali: profesor Borsuk i Kuratowski oraz profesor Helena Rasiowa,
  • Na Uniwersytecie Krakowskim: profesor Franciszek Leja, Stanisław Gołąb, Andrzej Lasota.
  • Na Uniwersytecie Poznańskim pracowali: profesor Władysław Orlicz - specjalista w dziedzinie analizy funkcjonalnej
  • Na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie działał matematyk profesor Mieczysław Biernacki oraz profesor Adam Bielecki, ponadto Jan Krzyż, Tadeusz Leżański.
  • Na Uniwersytecie Wrocławskim działali i pracowali tacy wybitni matematycy jak: profesor Edward Marczewski, Czesław Ryll-Nardzewski, Stanisław Hartman.
  • Na Uniwersytecie Łódzkim na szczególną uwagę zasługują: Zygmunt Charzyński, Lech Włodarski, Jan Lipiński.

W dwudziestopięcioleciu powojennym nastąpił wzrost produkcji naukowej z matematyki, prawie trzykrotny niż w analogicznym okresie przedwojennym.

Zdecydowanie rozszerzyły się dyscypliny matematyczne, twórczo uprawiane w Polsce o algebrę, rachunek prawdopodobieństwa, równania różniczkowe i zastosowania matematyki.

Nie zaniechano uprawiania działów, które stanowiły domeny Polskiej Szkoły Matematycznej przed wojną. Tymi tzw. polskimi działami były: topologia, analiza funkcjonalna, teoria mnogości i teoria funkcji rzeczywistych.

         
     
           
Strona główna Opinie W sieci Downloads Publikacje O stronie