Duże znaczenie w rozwoju myślenia dzieci mają zagadki. Przy rozwiązywaniu zagadek konieczne jest przypomnienie, porównanie, dopasowanie danych cech i właściwości do przedmiotu, którego poszukujemy. Pozwala to na na rozwijanie pamięci, uwagi, myślenia, wyobraźni i spostrzegawczości. Rozwiązywanie zagadek jest zabawą, która kształci i rozwija umysł dziecka. - Co to jest zagadka?
- Zagadka jest pewnego rodzaju zadaniem umysłowym, omówieniem podobieństw nie nazwanego przedmiotu, którego nazwę należy odgadnąć.
- Z przytoczonych określeń zagadki wynikają następujące cechy:
- zagadka jestomówieniem nie nazwanego przedmiotu (pojęcia),
- zagadka operuje często obrazami i przenośniami,
- w tekście zagadki występuje często "pozorna sprzeczność".
- Zadanie postawione osobie zgadującej polega na domyślaniu się, o jakim przedmiocie jest mowa. Dziecko może odgadywać, co zagadka znaczy, czyli próbować ją rozwiązywać tylko wtedy, gdy rozumie, że można odgadnąć, o czym jest w zagadce mowa.
- Każda zagadka pobudza dziecko do myślenia, stawia mu określone zadania umysłowe. Zaznajamiając się z zagadkami dzieci zaczynają coraz bardziej świadomie dostrzegać istnienie zadań umysłowych, które można rozwiązywać przy pomocy rozumowania.
- Jakie są walory zagadek?
- Rozwiązywanie zagadek uczy wyodrębniania wszystkich elementów, które są ważne do rozwiązania zadania. Aby rozwiązać zagadkę, dziecko uczy się rozumieć jej sens i odkrywać jej właściwe znaczenie. Uczy się rozumować na podstawie określonych danych i brać je wszystkie pod uwagę.
- Gdy zagadka jest trudna i właściwe rozwiązanie nie od razu przychodzi dziecku na myśl, wtedy wyobraża sobie ono różne przedmioty, które by mogły spełniać warunki zagadki.
- Właściwą korzyść z zagadek odnosi dziecko wtedy, jeśli nauczymy je zastanawiać się nad trafnością lub błędnością odpowiedzi (czy przedmiot przez nie podany posiada wszystkie cechy, które wymienia zagadka). Rozwiązywanie zagadek uczy także zacieśniania zakresu pojęć i przygotowuje dzieci do porządkowania i klasyfikowania przedmiotów.
- Jakie zagadki powinny być przeznaczone dla dzieci w wieku przedszkolnym?
- Zagadki powinny być tak skonstruowane, aby dziecko chętnie je zgadywało, interesowało się żywo ich rozwiązywaniem i aby z wysiłku i doświadczeń zgadywania odnosiło jak największe korzyści dla rozwoju umysłu i wyobraźni. Tekst zagadki powinien być w pełni zrozumiały (dostosowany do wieku, stopnia rozwoju umysłowego, środowiska). Zagadka powinna być nie za łatwa i nie za trudna. Poprawna pod względem logicznym, to znaczy tak zbudowana by oznaczała tylko jeden przedmiot, sformułowana w sposób interesujący i ładnie wyrażona.
- Jak stosować zagadki w zajęciach przedszkolnych?
- Zabawa w zgadywanie musi być umiejętnie kierowana. Nauczycielka powinna znać dużo zagadek o różnorodnej tematyce i dobierać je dostosowując do wieku i możliwości dzieci.
- Zabawa z zastosowaniem zagadek polega na:
- pozostawieniu dziecku jak największej swobody dającej mu możność działania i przejawiania swej twórczości,
- interwencji nauczycielki w porę i w sposób właściwy.
Zabawy w zgadywanie należy organizować w sposób jak najbardziej swobodny, a zarazem pożyteczny dla rozwoju dzieci.
W rozwiązywaniu zagadek w okresie przedszkolnym można wyodrębnić następujące momenty: - dziecko nie rozumie początkowo, na czym polega zgadywanie, nie pojmuje zagadki jako zadania, na które należy dać odpowiedź określonym zdaniem,
- dziecko nie umie rozwiązać zagadki, ale potrafi zrozumieć, że zagadka trafnie opisała i określiła przedmiot, skoro dowie się od nas, co dana zagadka znaczy,
- dziecko rozwiązuje najpierw najłatwiejsze zagadki, a potem stopniowo trudniejsze; kontrolujemy, czy odpowiedź spełnia wszystkie warunki określone zagadką,
- dziecko wymyśla samo zagadki i zadaje je innym dzieciom i nauczycielce.
Zagadkę można ułożyć na temat każdego znanego dzieciom przedmiotu. Oto kilka przykładów: "Idzie... idzie...
dokąd zmierza?
Nie do celu -
czas odmierza."
(Zegar) | | | | "Domek w sadzie, za płotem;
mieszkają w nim panny złote."
(Ul) | | | | "Stoją przy drodze na jednej nodze,
mówią, choć głosu nie mają.
Jedne okrągłe, inne trójkątne;
wszyscy kierowcy je znają."
(Znaki drogowe) |
Zagadki można prowadzić w różny sposób i z zastosowaniem różnych środków dydaktycznych. Na przykład może to być rozmowa z wykorzystaniem książeczek o zwierzętach "Owady w twoich rękach" J.Nayer, "Zwierzęta lasu" i "Leśne rodziny" J. Flisykowskiego (swobodne wypowiedzi dzieci na temat: "W jakich środowiskach żyją przedstawione zwierzęta?"). W tym celu mogą być też wykorzystywane przeźrocza, luźne obrazki przedstawiające różne przedmioty, zwierzęta, rośliny itp. |
