Trening twórczości w pracy nauczyciela.
W jaki sposób można włączyć elementy
treningu do zajęć z dziećmi? Twórczość jest to zdolność do wytwarzania wszelkiego rodzaju pomysłów: kompozycji, wytworów, które są nowe i oryginalne (obiektywnie lub subiektywnie), jest wynikiem (rezultatem) aktywności, wyobraźni, i fantazji, bądź intuicji, bądź też celowym działaniem myślenia dywergencyjnego, chociaż efekty tego procesu nie muszą mieć bezpośredniego zastosowania praktycznego, bądź teoretycznego. Aktywność twórczą należy więc interpretować jako fakt, występujący w różnych dziedzinach działalności ludzkiej, bądź też jako dyspozycję (możliwość) twórczego działania, którą każdy człowiek w odpowiednich warunkach może zrealizować proporcjonalnie do wielkości tej dyspozycji oraz stosownie do zakresu sprzyjających warunków. W każdej z omówionych kategorii twórczości istotną rolę odgrywa aktywność (działanie, dynamika, energia, witalizm). Bez niej bowiem nie byłoby oryginalnych i niepowtarzalnych wytworów wywołujących zachwyt odbiorców, nie zaistniałby proces tworzenia, nie ujawniłyby się istotne cechy osobowości twórcy. Aktywność ta często rodzi się sama, ale w wielu przypadkach zależy od zaistniałych czynników zewnętrznych natury społeczno-materialnej. Jeśli pojęcie twórczości odniesiemy do dzieci, to zauważymy, że większość z nich nie posiada jeszcze wiedzy i umiejętności niezbędnych do tworzenia dzieł uznawanych przez innych za nowe i społecznie wartościowe. Mimo to chętnie podejmują trud tworzenia, a efekty ich pracy zaskakują niejednego światłego myśliciela. Ich wytwory są nowością i odkryciem dla nich samych i dlatego posiadają niezaprzeczalną wartość. Cechuje je ponadto niezwykła świeżość spojrzenia na otaczający świat, nie skażona zasadami i regułami, które często narzucają dorośli. Dziecko w sposób naturalny jest twórcą. Dysponuje ogromnym potencjałem, który może być wykorzystany lub zaprzepaszczony. Dlatego kształcenie twórczych ludzi powinno rozpoczynać się wcześnie, już od pierwszych lat pobytu dziecka w szkole. Młodszy wiek szkolny jest okresem, w którym zaznacza się szczególna podatność na nowe doświadczenia i społeczne oddziaływania. Wartość wychowawcza procesu tworzenia, w którym przejawia się twórcza postawa dziecka, jest niezaprzeczalna. Przyszedł bowiem czas na wydobywanie z najbardziej utajonych obszarów osobowości dziecięcej tego wszystkiego, co przyczyni się do rozwoju i samodzielnego funkcjonowania w przyszłości. Obecnie poszukuje się coraz to nowszych dróg, które pozwoliłyby na udoskonalenie egzystencji człowieka i dawałyby szansę wspierania jego rozwoju. W rzeczywistości edukacji szkolnej coraz częściej mówi się o kształtowaniu kreatywnej postawy dziecka. To właśnie w szkole swoboda twórcza i niepohamowany impet twórczy mogą znaleźć swój najpełniejszy wyraz w postaci konkretnego wytworu dziecięcego. Działania edukacyjne powinny być zatem skierowane na ucznia tak, by w okresie jego największych możliwości twórczych nie dopuścić do tego, by wyzwolenie to, jak powiedział B. Suchodolski, "uwiędło" z braku pobudzeń ze strony nauczyciela. Nie będzie twórczego ucznia bez ciężkiej, przygotowawczej pracy nauczyciela. Tego procesu nie zastąpi żaden komputer. Wyobrażnię i postawę twórczą powinno się rozwijać przede wszystkim w szkole, w toku zajęć lekcyjnych. Wiele można uczynić w codziennych kontaktach nauczycieli z uczniami podczas zwykłych zajęć dydaktycznych, bez kosztownych nakładów, pod warunkiem, że nauczyciel sam jest, i chce, być twórczy.Takie możliwości daje wdrażanie elementów treningu twórczości do programu nauczania różnych przedmiotów. Zastosowanie treningu twórczości w edukacji zintegrowanej pozwala realizować jeden z kluczowych wymogów stawianych współczesnej edukacji - rozwijanie aktywnych postaw. Postaw otwartych na własne aspiracje i potrzeby innych ludzi (kolegów, rodziny, środowiska lokalnego) oraz pobudzanie aspiracji życiowych, dążenia do samorealizacji, a także wskazanie na wartości twórczej pracy. Ogólnym celem zajęć jest stymulowanie kreatywnej, twórczej, otwartej i elastycznej postawy wobec rzeczywistości. Cele szczegółowe dotyczą czterech płaszczyzn funkcjonowania: interpersonalnej, motywacyjnej, poznawczej i psychoruchowej. Elementy treningu twórczości powinny więc być wykorzystane w dydaktyczno-wychowawczej pracy nauczyciela. Akceptacja, wrażliwość i uważne traktowanie dziecka sprzyja nawiązaniu partnerskiej relacji i prowadzi do pełnego porozumienia. Utrzymywanie podczas ćwiczeń atmosfery zabawy i optymizmu minimalizuje zmęczenie, znużenie i monotonię, tak częste w przypadku ćwiczeń trudnych, absorbujących skomplikowane procesy poznawcze. Istotną zaletą jest stosowanie różnorodnych, głównie aktywizujących metod, jak np.: burza mózgów, mapa mentalna, metoda myślenia lateralnego, metoda sześciu kapeluszy, metoda idealnego wzorca, projekty, wizualizacja, symulacja, drama, granie roli, zabawy ruchowe i taniec. Zajęcia z treningu twórczości nie nawiązują do konkretnego programu nauczania, podręczników wykorzystywanych przez nauczycieli czy wyszczególnionych dziedzin wiedzy. Ten uniwersalizm pozwala na dowolną formę organizacyjną - trening może być dopasowany do każdego programu nauczania zintegrowanego, bowiem w tym systemie kształcenia (bez podziału na lekcje i przedmioty) można dowolnie obudować realizowany program w zajęcia stymulujące kreatywność dziecka i rozwijające jego zdolności poznawcze. Twórczość dziecięca wyraża się w wypowiedziach werbalnych i niewerbalnych takich jak: prace plastyczne i konstruktorskie, taniec, mini-etiudy teatralne, pantomima, monolog i dialog, układanie opowiadań i wierszy. W klasie pierwszej należy stosować metody czynne, w których dziecko uczy się i poznaje poprzez działanie z przewagą zabaw i ćwiczeń na materiale konkretnym. Aktywność słowna i dłuższe wypowiedzi pisemne zostają wprowadzane stopniowo od klasy drugiej. W trakcie zajęć wykorzystywane są m.in. kredki, farby, kartony papieru, kreda kolorowa, bibuła, tabele, rysunki, ilustracje, kasety z muzyką. Program zajęć nawiązuje do ważniejszych świąt i uroczystości szkolnych, a także do tematyki przyrodniczej. Elementy treningu twórczości mogą więc być wykorzystane w procesie dydaktyczno-wychowawczym, gdyż dziecko poprzez użycie słowa, gestu, ruchu, dźwięku czy znaku plastycznego, czyli dzięki własnej aktywności, lepiej poznaje świat, relacje między poszczególnymi jego elementami, ponadto poszukuje swojego miejsca w tym świecie. Twórcza aktywność jest zatem przejawem poziomu jego rozwoju, jak i czynnikiem stymulującym dalszy jego rozwój. Takie możliwości pełnego rozwoju twórczego mogą dać nauczyciele odważni, kreatywni, nauczyciele nowatorzy i tacy, którzy chcą być twórcami. Głęboka, wzajemna relacja między nauczycielami i uczniami ma szansę powodzenia jedynie wówczas, gdy nauczyciel stworzy swym uczniom w procesie edukacji jak najlepsze warunki dla ich swobodnego rozwoju i możliwości akceptacji. Stosując elementy treningu twórczości można wychować otwartego na świat, twórczego poszukiwacza, człowieka pełnego radości życia. |
