Charakterystyka twórczości plastycznej dzieci w młodszym wieku szkolnymTwórczość plastyczna dzieci była przedmiotem rozważań wielu pedagogów, psychologów i estetyków od dawien dawna. Niektórzy pisali o sztuce dziecka z zachwytu, inni z ciekawości poznawczej, jeszcze inni upatrywali w twórczości plastycznej źródło poznania dziecięcej psychiki, natomiast teoretycy i praktycy wychowania dostrzegają w niej drogę specyficznego systemu kształcenia i wychowania. Obserwować można również nurt ukazujący w ekspresji plastycznej możliwości psychoterapeutyczne, szanse na wykorzystanie czasu wolnego. Znajomość rozwoju twórczości plastycznej dzieci niezbędna jest w pracy nauczyciela plastyki. Pozwala ona lepiej wpływać na wrażliwą psychikę dziecka, sprzyjać spontanicznej twórczości, rozbudzać wrażliwość na piękno otaczającego świata, jak również uniknąć wielu błędów dydaktycznych w kształceniu plastycznym. Plastyka ma duży wpływ na rozwój psychiczny i umysłowy dziecka. Rysowanie i malowanie daje dziecku duże możliwości uzewnętrzniania swoich marzeń, pragnień, a także obaw i lęków. Jest zabawą, w której świat wyobrażeniowy miesza się z rzeczywistością. Psychologowie i pedagodzy badający rozwój rysunkowy dziecka wyróżnili kilka faz w zależności od wieku. V. Lowenfeld i W. Lambert Brittain podzielili następująco fazy rozwojowe: - Faza bazgrot (czas trwania 2,0-4,0) nieświadome działanie dziecka, zjawianie się koordynacji wzrokowo-ruchowej, wypowiadanie się plamą barwną, kreską, a także formowanie przestrzenne dające dziecku dużą przyjemność.
- Faza przedschematyczna (czas trwania 4,0-7,0) odkrycie zależności między przedmiotem a rysunkiem, zarysowanie płaszczyzny w sposób nie uporządkowany, zjawienie się postaci ludzkiej, rysunki konturowe i płaszczyznowe pozbawione proporcji, złożone z kół i linii oraz plam.
- Faza schematyczna (czas trwania 7,0-9,0) formowanie się pojęć w zależności od rozwoju osobowości dziecka, próba wyrażania tych pojęć w scenach ilustracyjnych, duże emocjonalne nastawienie do twórczości, zjawienie się szczegółów w sztywnych schematach.
- Faza początkowego realizmu (czas trwania 9,0-12,0) odchodzenie od wyrażania się za pomocą linii do przedstawiania płaszczyznowego, krycie elementów - zjawianie się planów przestrzennych, odchodzenie od schematu do formy realistycznej, wypowiadanie własnych emocji za pomocą koloru i ekspresyjnej linii ujmowanej subiektywnie, zjawianie się odrębności płci w wypowiedziach chłopców i dziewcząt.
Powyższe zestawienie ukazuje dane orientacyjne bowiem nie wszystkie dzieci przechodzą z jednego stadium rysunkowego do drugiego dokładnie w tym samym czasie. Wraz z przejściem dziecka do szkoły następuje zasadnicza zmiana w życiu dziecka. Problematyka i tematy prac plastycznych będą związane z tym wszystkim, co dziecko przeżywa, czym się interesuje, jakie ma potrzeby. W działaniach plastycznych obok kompozycji fantastycznych pojawiać się będą sceny z życia codziennego własnego i dorosłych, opowieści legendarne, historyczne, o bogatej treści literackiej. Elementami kompozycji ilustracyjnych będą zwierzęta, ptaki a przede wszystkim postać ludzka. Jej schemat nie przedstawia jeszcze poprawnych proporcji. O wielkościach poszczególnych części ciała decyduje czynnik emocjonalny. Głowa w dalszym ciągu jest większa niż w rzeczywistości. Dłonie i palce rąk zbyt duże lub zbyt małe. Elementy twarzy ukazane schematycznie liniami i kropkami ,podobnie jak przedstawione w ubiorze detale. Dzieci dziesięcioletnie w swoich rysunkach postaci uwzględniają wszystkie części ciała wraz z detalami, ukazują postacie ożywione i w ruchu. W zależności od płci zaznacza się zróżnicowane tematyki. Dziewczęta chętnie rysują zabawy w gronie rówieśników i zwierzęta. Chłopcy natomiast pasjonują się sportem, komunikacją, wojskiem, techniką, przedstawiając je dynamicznie. Wychowanie przez sztukę a program plastyki Przez całe wieki sztuka i jej specyficzny język form, linii i kolorów towarzyszyły człowiekowi i stanowiły istotny element edukacji społecznej. Rola sztuki w różnych okresach historycznych była zmienna a oddziaływanie na różne warstwy społeczne, zróżnicowane. Dopiero w wieku XX nastąpił wzrost zainteresowania powszechnym kształceniem i wychowaniem przez sztukę. W tradycji pedagogicznej istnieje przekonanie, że wychowanie estetyczne to zespół takich poczynań, który ma na celu formowanie stosunku człowieka do sztuki i pogłębienie jego osobistej wrażliwości. Wychowanie przez sztukę jest zarówno wychowaniem estetycznym, jak i moralnym oraz umysłowym. Kształtuje światopogląd, rozwija umysł, uczucie, wolę i całą osobowość człowieka. Wyrabia dobry smak i umiejętności kontaktowania się z wartościami artystycznymi. Postępy nauki i techniki sprawiają, iż coraz więcej ludzi podejmuje pracę umysłową związaną z osobistymi zamiłowaniami i uzdolnieniami oraz działania wymagające większego wkładu, inicjatywy i odwagi koncepcyjnej. Przygotować ludzi do pracy w nowoczesnych warunkach to wykształcić postawę twórczą ludzi. Wychowanie estetyczne spełnia właśnie w tym zakresie wielorakie zadania i stwarza różnorodne możliwości. Znaczenie i rola sztuki w rozwoju umysłowym i duchowym znalazły odbicie w programie zreformowanej szkoły. W świetle powyższych postulatów w latach sześćdziesiątych w miejsce dotychczasowego nauczania rysunku traktowanego instrumentalnie, jak pomoc w innych przedmiotach, wprowadzono "wychowanie plastyczne". U podstaw tego przedmiotu realizowanego w szkołach podstawowych i średnich typu ogólnokształcącego, leżało zachowanie równowagi między preferowaną wiedzą o sztuce a działalnością plastyczną. Poprzez integrację elementów poznawczych, przeżyciowych, wyobraźni i aktywność twórczą urzeczywistniano więź między nauczaniem a wychowaniem. W aktualnie realizowanej edukacji plastycznej dużo uwagi poświęca się zagadnieniom wartości kultury plastycznej w wychowaniu młodego pokolenia i przygotowaniu do świadomego oraz czynnego uczestnictwa w życiu kulturalnym, do wzbogacania i ochrony dóbr kultury narodu i świata przez pobudzanie i usprawnianie procesów percepcji wizualnej oraz działalności plastycznej.
Literatura: - R. Gloton, C. Clero - "Twórcza aktywność dziecka", WSiP, Warszawa 1985r.
- S. Popek - "Metodyka zajęć plastyki w klasach początkowych, Warszawa 1984r.
- H. Red - "Wychowanie przez sztukę", Wrocław - Warszawa - Kraków 1976r.
|
