Jak wdrażać ucznia do racjonalnego gospodarowania czasem wolnym Współcześnie reformowana rzeczywistość edukacyjna stawia przed nauczycielem wiele zadań, mających na celu przygotowanie młodego człowieka do życia w nowoczesnym świecie. Jednym z nich jest wdrażanie dziecka do racjonalnego wykorzystywania czasu wolnego, czyli tych okresów jego życia, które pozostają niezagospodarowane przez obowiązki szkolne, obowiązki domowe i czynności samoobsługowe. W związku z przemianami społeczno-ekonomicznymi zachodzącymi w naszym kraju występuje wiele zjawisk, kształtujących niewłaściwe modele spędzania czasu wolnego przez dzieci i młodzież. Rodzina, która w obszarze zagospodarowania czasu wolnego dziecka winna pełnić rolę wiodącą, przeżywa kryzys. Zubożeniu ulega również infrastruktura kulturalna i rekreacyjna w środowiskach lokalnych. Znacznie zmniejszyła się ilość zajęć pozalekcyjnych oferowanych przez szkoły i inne placówki oświatowe. Jednocześnie następuje, w sposób często niekontrolowany, systematyczne zawłaszczanie czasu wolnego przez media elektroniczne, proponujące i narzucające rzeczywistość fikcji, świat nie mający wiele wspólnego z realnym życiem. Młode osoby pozostawione same sobie, dysponujące dużą ilością czasu wolnego i poszukujące własnej tożsamości, są także materiałem bardzo podatnym na działania różnorodnych grup nieformalnych, często przestępczych. Fakty te, zapewne nie wyczerpujące tematu zagrożeń wynikających z niewłaściwego spędzania czasu wolnego, jednoznacznie sugerują, że problem ten winien być przedmiotem zainteresowania osób odpowiedzialnych za stymulowanie rozwoju dziecka. Powinność ta, jest również udziałem nauczycieli-wychowawców. Ich działania w tej materii, prowadzone muszą być w sposób niezwykle przemyślany, bez prób drastycznego ingerowania w tę sferę życia wychowanka, często określaną i manifestowaną jako strefę prywatności. Rolę wychowawcy w tej materii winno się określić jako rolę doradcy i przewodnika. Przedmiotem edukacji w czasie wolnym mogą być różne dziedziny życia. Nauczyciel, znający zainteresowania swoich podopiecznych, mający rozeznanie w sposobach spędzania przez nich czasu wolnego, dostarczyć winien takich propozycji sensownego wypełnienia tego czasu, które wyzwolą aktywność dzieci, będą źródłem satysfakcji, dostarczą wzorów rozrywki i wypoczynku. Jednym z kryteriów doboru metod ułatwiających realizację wspomnianych wcześniej celów będzie wiek dziecka. Trudno podjąć próbę określenia granic rozpoczęcia i zakończenia procesu wspomagania wychowanka we właściwej organizacji swego czasu wolnego. Moim zdaniem, już etap edukacji wczesnoszkolnej jest momentem istotnym dla ukazywania wzorów zachowań w tym zakresie. Dzieci w tym okresie swego rozwoju są bardzo chętne do podejmowania aktywności na różnych płaszczyznach. Stymulowanie tej aktywności będzie w przyszłości procentować nawykami racjonalnego gospodarowania czasem wolnym. Najczęściej spotykanymi formami zajęć proponowanymi przez nauczycieli są: lektura książek i czasopism, dobór odpowiednich programów telewizyjnych i radiowych, rozrywki umysłowe, zajęcia praktyczno-techniczne, sportowe, artystyczne. Bardzo ważną rolę w pracy z dziećmi w tym wieku odgrywa edukacja turystyczna i kulturalna. Zaszczepienie pewnych nawyków w tych obszarach edukacyjnych może przerodzić się w wieku późniejszym w życiowe pasje. Nauczyciele pedagogiki wczesnoszkolnej bardzo często są organizatorami uroczystości i imprez klasowych oraz szkolnych. Jeżeli w organizację tę włączeni są w sposób przemyślany uczniowie, to korzyści z tak zaplanowanego działania są niepodważalne. W okresie karnawału, w każdej prawie szkole, organizowane są bale. Uczestnictwo w takiej zabawie to oczywiście kształtowanie nawyku kulturalnego i przyjemnego spędzenia czasu wolnego. Od sposobu organizacji zależy jednak wartość wyniesionych przez dziecko korzyści. Jeżeli udział dziecka ograniczy się do uczestnictwa w zorganizowanej przez pedagogów imprezie, to będzie to na pewno mniejsze przeżycie niż bal zorganizowany przez samych uczniów, oczywiście przy dyskretnej pomocy dorosłych. Od kilku lat moi podopieczni przygotowują takie zabawy. Jest to przedsięwzięcie długoterminowe. Pracę nad nim rozpoczynamy od zaplanowania charakteru balu, ustalenia programu, podziału obowiązków przygotowania dekoracji, opracowania części artystycznej, konkursów, przygotowanie sali itp. Okres przed imprezą jest dla nich źródłem radości, równej z tą przeżywaną na balu. Oprócz zagospodarowania im kilku godzin samej zabawy, stwarzam w ten sposób możliwość efektywnego i miłego spędzenia wielu godzin na próbach artystycznych, działalności plastycznej, rozmowach z rówieśnikami itp. Tego rodzaju aktywność moich uczniów, mam nadzieję, zaprocentuje w przyszłości podobnymi inicjatywami z ich strony, bez biernego oczekiwania na kogoś, kto "wypełni" im wolny czas. Wspomnieć należy również o innych korzyściach wynikających z tego typu przedsięwzięć, jak integracja zespołu klasowego, kształtowanie właściwych relacji uczeń - uczeń, uczeń - rodzic, uczeń - pracownik szkoły, kształtowanie postaw odpowiedzialności, samodzielności itp. W podobny sposób można zaplanować inne klasowe uroczystości (Powitanie wiosny, Dzień Matki, Święto Szkoły, Dzień Dziecka i wiele innych). Przedstawiam ramowy scenariusz jednej z karnawałowych zabaw zorganizowanych w klasie drugiej. Scenariusz balu karnawałowego dla klasy IICel główny: Wdrażanie do kulturalnego, kształcącego i przyjemnego spędzania czasu wolnego. Cele operacyjne: - Uczeń zna baśnie i potrafi zinterpretować ich przesłania.
- Potrafi zaadaptować fragmenty baśni dla celów małych form teatralnych.
- Umie wyodrębnić cechy charakterystyczne postaci fantastycznych.
- Potrafi planować i konsekwentnie realizować założone cele.
- Potrafi współdziałać w zespole.
- Zna podstawowe zasady savoir-vivru.
- Potrafi wykonać elementy dekoracji sali.
- Potrafi wykonać elementy stroju karnawałowego, kotyliony i wizytówki.
- Potrafi estetycznie nakryć stół.
- Potrafi we właściwy sposób zwrócić się z prośbą o pomoc w przygotowaniach do osób dorosłych i podziękować za tę pomoc.
- Wie, co to jest muzyka rozrywkowa.
- Umie właściwie zachować się podczas zabawy.
- Potrafi przedstawić swoje wrażenia werbalnie i za pomocą ekspresji plastycznej.
Przygotowanie zabawy karnawałowej przebiegało w kilku etapach. Etap I
Planowanie zabawy karnawałowej - Ustalenie konwencji balu - "Baśniowy bal przebierańców."
- Podział zespołu klasowego na 4 grupy.
- Losowanie tytułu baśni przez poszczególne grupy.
- Ustalenie programu balu.
- Ustalenie toku przygotowań.
- Wybór uczniów odpowiedzialnych za poszczególne zadania.
- Rozplanowanie czynności przygotowawczych w czasie.
- Ustalenie terminu balu.
- Gromadzenie materiałów do dekoracji.
- Zwrócenie się z prośbą do rodziców, wychowawcy, konserwatora szkolnego o pomoc w realizacji zamierzenia.
Etap planowania zabawy przewidziany został na okres 5 dni. Etap II
Organizacja i przygotowania - Przygotowanie krótkich scenek aktorskich przez poszczególne grupy, próby sceniczne.
- Wykonywanie elementów dekoracji sali; łańcuchy, lampiony, scenografia niezbędna do prezentowanych scenek.
- Przygotowanie stroju karnawałowego, kotylionów i wizytówek.
- Zaplanowanie i przygotowanie wspólnie z rodzicami słodkiego poczęstunku.
- Wybór nagrań muzycznych, ustalenie kolejności ich prezentacji.
- Udekorowanie sali "balowej".
- Estetyczne nakrycie stołów.
Etap drugi przewidziany został na okres tygodnia. Część przygotowań miała miejsce w szkole, część w domach uczniów. Etap III
Bal karnawałowy - Powitanie uczestników balu przez nauczyciela w sposób wywołujący zaciekawienie i przełamujący onieśmielenie (podawanie zabawnych kryteriów i wywoływanie osób, które je spełniają do powitania. Witani odwzajemniają się dowcipnym gestem, słowem, czy minką.
- Poszczególne grupy przedstawiają się za pomocą przygotowanych scenek teatralnych, fragmentów wylosowanej baśni.
- Konkurs-niespodzianka pt. "Co wiemy o swoich kolegach z innej baśni". Poszczególne grupy baśniowych postaci odpowiadają kolejno na pytania dotyczące innego zespołu. Każda grupa jest bohaterem części konkursu.
- Kotylionowy taniec.
- Wspólna zabawa taneczna.
- Konkursy i zabawy; Taniec z balonami, "Mało nas, mało nas", "Ludzie do ludzi", " Zamek", "Bryczka".
- "Świetlisty walc" - zakończenie balu.
- Ewaluacja; uczniowie wypowiadają się umieszczając swój znak (rysunek postaci za którą jest przebrany) na "osi zadowolenia".
Etap IV
Po balu - Pomoc przy czynnościach porządkowych, demontaż dekoracji.
- Wypowiedzi na temat wrażeń z zabawy.
- Przedstawienie wrażeń za pomocą ekspresji plastycznej.
- Podziękowanie i podarowanie prac plastycznych osobom, które pomagały w organizacji balu.
- Wykonanie gazetki klasowej; informacje o przebiegu balu, zdjęcia, prace plastyczne.
|
