Dążymy do Europy, otwarcia granic, uczymy się języków, wyjeżdżamy za granicę, korzystamy z telewizji satelitarnej, Internetu. Ciekawi nas to, co dalekie, inne, nieznane. Jednak pamiętać powinniśmy zawsze o tym, że dziecko musi rozpoczynać poznawanie świata od najbliższego otoczenia. Najpierw jest to dom, podwórko. Zasięg rozszerza się stopniowo. Nastolatek ma przed sobą całe życie, żeby poznać świat. Trzeba zacząć od konkretów, od tego, co namacalne, co można zobaczyć i dotknąć. Nie można dobrze i mądrze wychować młodzieży bez pokazania jej "małej ojczyzny". Warto pokazywać to, co dobre u nas. Przedmiot przyroda szczególnie nadaje się do takiego nauczania, w którym rozbudza się pasję badawczą dzieci. Podstawą nauczania przyrody jest obserwacja natury. Uczenie się o środowisku wymaga bezpośredniego kontaktu z otoczeniem przyrodniczym, dlatego zajęcia muszą się odbywać poza szkołą. Organizacja uczenia się przyrody zawiera ważne aspekty wychowawcze, ukierunkowania aktywności dzieci tak, aby wdrażały się do rozumnego, skutecznego, a zarazem etycznego działania. Poznawanie przyrody w terenie może dać radość przeżywania jej piękna i satysfakcję z działania na rzecz środowiska. Przyroda to ogół przedmiotów materialnych istniejących w przestrzeni wraz z tym, co bytuje w jego obrębie (wraz z ludźmi). Mówi się o warstwach świata (nieorganiczna, organiczna, psychiczna), jego dziedzinach (natura, kultura), jego obszarach (mikrokosmos, kosmos, makrokosmos), jego różnych stanach bytowych, aspektach i formach rozwojowych. Przyroda - całokształt przedmiotów i zjawisk materialnych istniejących poza świadomością i niezależnie od niej. Dla materializmu dialektycznego charakterystyczne jest również pojmowanie przyrody jako dynamicznego systemu powiązanych ze sobą różnorodnymi zależnościami przedmiotów i zjawisk materialnych, a także rozpatrywanie człowieka i społeczeństwa jako elementów przyrody, które mimo swej jakościowej specyfiki i odrębności są nierozerwalnie związane z przyrodą i nie mogą bez niej istnieć (Podsiad, Więckowski, 1983). W edukacji już od najmłodszych lat należy ukazywać jedność przyrody, tak, aby nikt nie odbierał świata jako wrogiego, obcego i niezbadanego; a także, by sam nie stał się dla niego zagrożeniem. Dodatkowym atutem w próbach holistycznego zrozumienia i widzenia świata są nowoczesne techniki gromadzenia, przetwarzania i wymiany informacji. Integracja wiedzy o przyrodzie w nauczaniu szkolnym wynika również z procesów integracyjnych w naukach przyrodniczych, wyrażających się w następujących faktach: - badanie tych samych obszarów przyrody przez różne nauki,
- fizykalizację nauk przyrodniczych,
- matematyzację języka nauk przyrodniczych,
- unifikację metod i technik badawczych.
Ekologia to nauka zajmująca się relacjami między żywymi organizmami a ich środowiskiem życia z uwzględnieniem wzajemnych stosunków między tymi organizmami. Wiadomości ekologiczne były gromadzone od czasów starożytnych. Należały do nich wszelkie obserwacje nie ograniczające się do pojedynczego organizmu lub jego części, lecz starające się dociec, gdzie żyje i jakie warunki wytrzymuje dana grupa organizmów. Edukacją ekologiczną nazywamy wszelkiego rodzaju działania zinstytucjonalizowane i niesformalizowane, które powodują przekazanie i rozpowszechnianie szeroko pojętej wiedzy o ochronie środowiska oraz wszelkie działania uczące ochrony środowiska. Dąży ona do skłonienia ludzi, aby poznali środowisko, w którym żyją i włączyli się w rozwiązywanie jego problemów. Skupia się na głównych problemach świata, przed którymi stoi ludzkość. Stara się wpływać na ludzkie zachowania, poglądy, przyzwyczajenia. Zwraca również uwagę, na fakt, że środowisko jest zbyt ważne, by pozostawić je ekspertom. Wychowanie ekologiczne to długotrwały i skomplikowany proces, który dotyczy wielu aspektów życia ludzkiego. Jego istotą jest przekazywanie uczniom wiedzy, doświadczeń i odczuć uświadamiających, że człowiek jest częścią natury i że od niego zależy dalszy los Ziemi. Wychowanie ekologiczne jest działaniem obliczonym na wywołanie pozytywnych zmian, które staną się podłożem do wewnętrznego rozwoju młodego człowieka i które skłonią go do podjęcia działań na rzecz ratowania naszej planety. Edukacja ekologiczna powinna się odbywać bezpośrednio w krajobrazie, wśród drzew, potoków, łąk. Największą jej szansą jest sama przyroda, będąca "nieomylnym nauczycielem". Dzięki niej każdy człowiek ma szansę dostrzec i odczuć głębszą więź z naturą. Trzeba kłaść nacisk na kształtowanie osobowości otwartej, autonomicznej, o twórczym i innowacyjnym nastawieniu. Nie można skupiać się jedynie na przekazywaniu informacji związanych ze środowiskiem i przyrodą. Sama wiedza nigdy nie była i nadal nie jest jedynym warunkiem podejmowania właściwych wyborów i decyzji. Ważniejsze od suchych informacji jest wykształcenie w młodych ludziach właściwej postawy - zaangażowania emocjonalnego, które objawiać się będzie miłością do przyrody, poszanowaniem jej w każdym miejscu i w każdej formie. Istotne jest również rozwijanie postaw aktywności społecznej w zakresie działań na rzecz ratowania przyrody i środowiska, wspieranie akcji i kampanii prowadzonych w konkretnych sprawach związanych z ochroną środowiska. Metody aktywizujące, zajęcia w terenie, bezpośredni kontakt z przyrodą - to najskuteczniejsze bodźce dla uczniów, najskuteczniejsza metoda edukacji ekologicznej.
Bibliografia: Borzyszkowa L., Rozwijanie podstawy ekologicznej dzieci. Życie Szkoły. 1995 nr 4.Brudnik E., Muszyńska A., Owczarska B., Ja i mój uczeń pracujemy aktywnie. Wyd. Kielce 2000.Janusz W., Zacznijmy od pokazywania piękna. Aura 1991 nr 6.Lelonek M., Kształtowanie pojęć z przyrody nieożywionej w nauczaniu początkowym. Warszawa 1984. |
