W ŚWIECIE UCZUĆ - PODSTAWY DOBREGO STARTU EMOCJONALNEGO DZIECKA Istnieje wiele teorii, które definiują uczucia, dzielą je według określonych kryteriów i charakteryzują ich właściwości. Zjawisko to potwierdza, że uczucia są zjawiskiem bardzo złożonym, wielowymiarowym, pełnym różnorodnych doznań i treści.
Jak więc określić uczucia? Św. Tomasz z Akwinu, pisząc o uczuciach, uznaje je w ścisłym znaczeniu za uczucia zmysłowe, choć podległe wyższym władzom psychicznym, a więc rozumowi i woli. J. Rejkowski określa emocje jako zmianę ogólnego pobudzenia, które wiąże się ze wzrostem poziomu aktywacji i wyraża się w następujących formach: - jako wzrost napięcia mięśniowego, co czasem prowadzi do wzrostu ogólnej aktywności motorycznej/ niepokój ruchowy/ bądź lokalnej/ tiki, mimowolne ruchy części ciała/;
- jako wzrost intensywności procesów umysłowych, co wyraża się w przyspieszeniu biegu skojarzeń;
- jako pobudzenie osi przysadka - nadnercze oraz tzw. autonomicznego układu nerwowego; powoduje to zmiany czynności narządów wewnętrznych.
S. Gerstmann określa emocje jako stosunek podmiotu do ludzi, rzeczy i do samych siebie. Są one odpowiedzialne za reakcje łączące człowieka ze światem zewnętrznym, regulują je oraz nadają określone znaczenie. Poprzez procesy oszacowania poznawczego podmiot wartościuje znaczenie tego co spotyka, a co ma wpływ na jego samopoczucie. Małgorzata Tatala w swoim artykule pt. "Świat ludzkich uczuć" pisze, że wielu współczesnych badaczy zajmujących się emocjami ujmuje je w aspekcie poznawczym. ogółem założenie podejścia poznawczego mówi, że myślenie człowieka wpływa na jego odczucia oraz przeżycia. Poznanie dostarcza jakościowych różnic między uczuciami i dlatego jest odpowiedzialne za bogactwo i różnorodność życia emocjonalnego. Z. Putkiewicz emocjami nazywa przeżycia proste, przebiegające gwałtownie, krótkotrwałe i mające związek z zaspokajaniem potrzeb biologicznych. Uczucia zaś mają charakter bardziej stały się przez dłuższy czas, są związane potrzebami wyższego rzędu, które wytworzyły się w toku historycznego rozwoju jednostki, są właściwe jedynie człowiekowi. M. Tatala rozróżnia emocje nie tylko ze względu na znak, ale także ze względu na ich intensywność.
Te o silnym natężeniu określane są jako afekty. Pojawieją się szybko i nagle. Ogarniają cały organizm, powodując obniżenie zdolności poprawnego i logicznego myślenia. Do silnych przeżyć należą wzruszenia, jednakże ich przebieg nie jest tak gwałtowny, trwają stosunkowo krotko. Nastrój zaś jest słabszym natężeniem uczuć cechujący się dłuższym okresem trwania. Może się utrzymywać przez wiele godzin czy dni. Emocje różnicuje się także pod względem treśc. Wówczas można mówić o radości, strachu i złości. Pani Regina Zięba w artykule "Dobry start emocjonalny dziecka" słusznie stwierdza, że współczesny system oświatowy najbardziej eksponuje intelekt, mniej docenia stronę fizyczną, a prawie zupełnie pomija emocje. Carl Rogers, czołowy przedstawiciel psychologii i pedagogiki humanistycznej stwierdził, że w szkole nie ma miejsca dla całej osobowości. Jest tam tylko miejsce dla jej intelektu. Ciało jest tolerowane a emocje całkowicie ignorowane. Pani Regina Zięba, aby choć częściowo umożliwić przywracanie zaburzonej równowagi proponuje IX reguł postępowania, których przestrzeganie może wzbogacić styl wychowania rodziców i nauczycieli. Pani Zięba podkreśla, że stosowanie tych reguł sprzyja dojrzewaniu emocjonalnemu dziecka, wyzwala u nich aktywna postawę wobec świata, wzmaga odporność na trudności, pobudza wyobraźnię, polot, inicjatywę i twórcze działanie. Przestrzeganie tych reguł, zdaniem pani Zięby, zapewnia dzieciom i młodzieży uzyskanie poczucia pewności siebie i ładu wewnętrznego. Reguła I
SZANUJ DZIECKODzięki temu dzieci będą wzrastały w szacunku do siebie samych i innych osób. Zdrowiu psychicznemu dziecka nie służą takie metody jak zastraszenie, upokorzenie czy pozbawienie prawa do współdecydowania o własnym życiu- siła psychiczna rodzi się z poczucia własnej godności. Jeśli nie do końca rozumiesz tę regułę sięgnij do prac Korczaka, który jest wzorem nauczyciela-wychowawcy. Reguła II
POŚWIĘĆ CZAS NA SŁUCHANIE DZIECKAWysłuchaj uważnie tego co dzieci mają do powiedzenia, niech opowiedzą ci o swoich radościach i problemach. Uważne słuchanie z zachowaniem postawy akceptacji jest jedną z najważniejszych umiejętności wychowawczych nauczycieli. Kiedy słuchamy zwierzeń dziecka możemy pojąć sprawy z jego punktu widzenia, pogłębić uczucia bliskości i sympatii. Reguła III
POZWÓL DZIECKU WYRAŻAĆ SWOJE EMOCJEZamiast wyciszać i uspokajać, pozwól Dzieciom cieszyć się, zachwycać, wzruszać, płakać, szlochać, bać się, złościć. Łzy, szloch, krzyk, pomagają pozbyć się smutku i frustracji. Zamiast tłumić towarzysz młodym ludziom w odreagowaniu napięć i przykrych stanów psychicznych. Lęk, poczucie zagrożenia, niechęć, obawa, złość, zawstydzanie nie sprzyjają zdrowiu psychicznemu, zabijają odwagę działania, obniżają intelektualne możliwości. Stłumiony żal, lęk, cierpienie, poczucie krzywdy mogą w różny sposób dawać znać o sobie nawet przez całe życie. Reguła IV
BĄDŹ BLISKO Z DZIECKIEMObok słów obserwuj niewerbalne zachowanie dziecka, utrzymuj kontakt wzrokowy, zamiast słów posłuż się mimiką, uśmiechem, gestem - dotknij, pogłaszcz, przytul (gdy na to pozwala). Reguła V
DOCENIAJ I PODZIWIAJ DZIECKOPostępuj wedle zasady "w każdym człowieku jest coś godnego podziwu". Dzieci można podziwiać za spontaniczność, odkrywczość, naturalność, niepowtarzalne rozumienie świata. Oczekuj od dzieci najlepszych wyników, a one zrobią wszystko, aby ciebie nie zawieść. Pamiętaj, że pochwała działa tam, gdzie zawodzi kara. Pobudzaj i zachęcaj dziecko do czynów dobrych, chwal go za nie, nie roztrząsaj słabości. "Pozwól dzieciom błądzić i radośnie dążyć do poprawy" - Janusz Korczak. Reguła VI
BAW SIĘ Z DZIECKIEMPodążaj za naturalną, spontaniczną aktywnością dziecka, pozwalając wybierać i prowadzić zabawę. W czasie zabawy uczą się, rozwijają, rosną i kochają. Pomagaj dziecku odkrywać jego zainteresowania. Reguła VII
POZWÓL DZIECKU SAMODZIELNIE ODKRYWAĆ I BADAĆ ŚWIATPozwól dziecku samodzielnie decydować w sytuacjach, w których jest to możliwe. Nabiorą w ten sposób pewności siebie i staną się samodzielne w podejmowaniu decyzji. Pamiętaj, że szkoła może być miejscem radosnej twórczości. Pomóż dzieciom podtrzymać ich ciekawość siebie i otaczającego ich świata. Ułatwiaj dostęp do ludzi, doświadczeń materiałów i książek, które pobudzą ich zainteresowania. Nie bój się pomysłów dzieci. Reguła VIII
PONAD WSZYSTKO CIESZ SIĘ Z DZIECKIEMOdkrywaj dzieciom jasne strony życia, przekazuj pogodę i radość istnienia. Reguła IX
DO WYCHOWAWCYTy też potrzebujesz tego, co potrzebne jest dziecku: - myśl o sobie dobrze,
- ty też potrzebujesz uwagi innych osób,
- ty też masz prawo do płaczu, żalu, lęku, śmiechu,
- ty też potrzebujesz czasu na relaks, wypoczynek, rozmowy, zabawy,
- ty też pragniesz żeby cię ktoś dotykał i przytulał,
- ty też chcesz być docenianym.
|
