Szeroko mówi się obecnie o kryzysie w kulturze. Szkoła wśród różnorodnych zadań jakie jej się stawia ma za zadanie wychowywać młodego człowieka przygotowując go również do uczestnictwa w kulturze. Szkoła najczęściej kojarzy się wszystkim z miejscem, w którym zdobywana jest wiedza. Uważam, że jest to rozumienie błędne. Tutaj bowiem uczeń nie tylko zaspakaja swoje potrzeby poznawcze, ale także estetyczne, tutaj wpływa się na rozwój kulturalny jednostek. Obserwacja codziennego życia szkoły pozwala mi stwierdzić nierównomierny rozwój podstawowych dziedzin wychowania. Wyraża się to w dominacji wychowania przez naukę przy stosunkowo nikłym udziale wychowania przez sztukę, czy szerzej ujmując - przez kulturę. Sądzę, że powinien on być pogłębiany i wspomagany przez inne formy pracy szkoły, dzięki którym nawiązywane są kontakty z wytworami kultury oraz zwiększa się wpływ osobowości nauczyciela. Staje się on wówczas pomocnikiem w interpretacji wytworów kultury, wskazuje właściwe drogi poszukiwań oraz śpieszy z życzliwą krytyką. Wytwory kultury są elementami codziennego życia człowieka. Niosą olbrzymią masę wrażeń, które mogą powodować zupełnie niezamierzone skutki, wyrażające się w ograniczeniu sfery doznań emocjonalnych i estetycznych. Zadaniem szkoły staje się umiejętne ich wykorzystywanie i interpretowanie tak, aby uczyć selekcji i wyborów, wskazywać na to, co jest wartościowe i godne bliższego poznania. Pomoc nauczyciela jest niezbędna, jest on bowiem świadomy konieczności rozumienia przez uczniów zjawisk kulturowych oraz przygotowania ich do korzystania z dorobku kulturalnego ludzkości, które wyraża się zarówno w odbiorze, jak i tworzeniu kultury. Młodemu człowiekowi często nie wystarcza naśladowanie czy przyjmowanie przekazywanych mu zaleceń. Poszukuje on głębszej ich podbudowy i sięga do sfery wartości, idei, światopoglądu. Znajduje je między innymi w książce, filmie, dramacie, sztuce. Stają się one źródłem refleksji dotyczącej kształtującej się filozofii życia i często prowadzą do podejmowania prób wyrażania swych przeżyć w formie artystycznej: poezji, noweli, utworze muzycznym czy plastycznym. Wtedy to niezbędna staje się pomoc ludzi świadomych. W dużym stopniu przydatną jest wiedza przekazywana w toku nauczania poszczególnych przedmiotów. Ważną rolę odgrywają takie przedmioty jak : polski, plastyka, muzyka, historia, które bezpośrednio wprowadzają w krąg dorobku kultury narodowej, pozwalając poznać jej wybitne dzieła i zrozumieć procesy społeczne warunkujące różne nurty artystyczne. Sam proces dydaktyczny nie jest wystarczający. Koniecznością staje się rozwijanie w praktyce szkolnej zajęć pozalekcyjnych oraz organizowanie systematycznych kontaktów z instytucjami kultury. Czas wolny uczniów umyka wpływom szkoły, dlatego uważam, że należy podsuwać dzieciom różnorodne propozycje jego spędzania. Na podkreślenie zasługuje niezwykle korzystny dla procesu wychowawczego aspekt jakim jest dobrowolność uczestnictwa i doboru tych zajęć, które najbardziej odpowiadają jednostce. Samodzielny wybór zapewnia osobiste zaangażowanie, jest warunkiem aktywnego i twórczego stosunku do przedmiotu zainteresowania. Zajęcia pozalekcyjne spełniają jeszcze jedną istotną rolę - umożliwiają realizację faz rozwoju uczestnictwa w kulturze. Pierwsza z nich to organizowanie styczności z dobrami kultury. Kontakt z przedmiotem wiąże się z silnym przeżyciem estetycznym i emocjonalnym i powoduje ukierunkowanie zainteresowań. Dlatego tak ważne są wycieczki do teatru, muzeum, opery. Kolejną fazą jest rozbudzanie zainteresowań i ich ukierunkowanie. Sprzyjające są tu działania w kręgu zainteresowań dzieci. Stąd tak ważna jest tu rola zajęć pozalekcyjnych. Utrwalone i pogłębione zainteresowania wymagają zdobywania wiedzy i umiejętności. Faza ta wspierana jest przez pracę dydaktyczną. Zainteresowani na przykład plastyką zechcą dowiedzieć się więcej o historii tej dziedziny i zdobędą podstawowe umiejętności umożliwiające jej uprawianie. Pozwala to na przejście do samodzielnych prac twórczych. Uważam, że faza ta pełni szczególną rolę w kształtowaniu osobowości uczniów i przyczynia się do ujawniania i rozwijania talentów oraz aktywnego udziału w kulturze. Aktywne uczestnictwo to ostatnia faza, w której widoczna jest już duża samodzielność uczestników. W pracy szkoły tą drogą kształtuje się osobowość kulturalną uczniów. Jak widać znaczenie kulturalnej działalności szkoły jest bardzo duże. Szkoła musi mieć świadomość tego, że jej zadaniem jest przygotowanie wychowanków do uczestnictwa w kulturze. Szkoła powinna wykorzystywać swoją rolę. Moim zdaniem potrzebne jest powołanie do życia zajęć pozalekcyjnych, które skupiałby zainteresowanych nimi uczniów. Powinny funkcjonować takie formy, które nie tylko przynoszą zaszczyt placówce, ale dbają o potrzeby i zainteresowania uczniów. Najważniejsze jest zaspokojenie potrzeb dzieci i młodzieży. Należy stawiać przed uczniami szeroki wybór atrakcyjnych form, aby mógł on znaleźć zajęcia zgodne z predyspozycjami i rozwijać nowe jeszcze mu nieznane. Zdolność do doznań estetycznych nie jest człowiekowi wrodzona, a tym bardziej nie przychodzi człowiek na świat z ukierunkowaniem wrażliwości estetycznej. Oznacz to, że zarówno siła odczuć estetycznych, jak i rodzaj bodźców zdolnych wyzwalać u jednostki przeżycia piękna są zależne od jej doświadczeń życiowych. Moim zdaniem działalność kulturalna szkoły musi polegać na dostarczeniu każdemu wychowankowi odpowiednich doświadczeń. Muszą to być doświadczenia ze sztuką czy szerzej ujmując - z kulturą, jak też odpowiednie przeżycia. |
