Czy szkole potrzebny jest program dydaktyczny?Kiedy 2 lata temu, jako początkujący zastępca dyrektora Zespołu Szkół Zawodowych, otrzymałam zadanie zbudowania programu dydaktycznego zadałam sobie pytanie: co to jest program dydaktyczny? Poszukując w różnych źródłach (rozporządzenia, zasoby internetu, czasopisma, literatura fachowa) znalazłam jedynie szczątkowe informacje na ten temat. Jedno było pewne: szkoła musi posiadać program wychowawczy, natomiast nigdzie nie wspomniano, czy szkoła powinna także mieć program dydaktyczny. Przecież nie tylko wychowujemy, co więcej nauczanie to podstawowe zadanie szkoły, dlaczego wiec nie zbudować takiego programu, który wskaże co rozumiemy w naszej szkole pod pojęciem dydaktyki, jakie zadania mamy szczególnie na uwadze, jak je realizować, no i oczywiście w jakich obszarach powinna następować ewaluacja. Istnieje takie pojęcie jak program szkoły. "Oznacza on plan działania w obszarze oddziaływań dydaktycznych, wychowawczych i środowiskowych oraz plan rozwoju szkoły; służy urzeczywistnieniu wizji szkoły; zarysowuje konkretne działania związane z realizacją wyznaczonego celu; zawiera wytyczne postępowania w stosunku do głównego celu z podziałem na zadania cząstkowe."1 Jak wynika z wyżej przytoczonej definicji w szkole wyróżnia się sferę dydaktyczną jak i wychowawczo-środowiskową. Drugi obszar prezentowany jest w każdej szkole w programie wychowawczym, natomiast pierwszy został rozbity na kilka podobszarów, niekoniecznie zintegrowanych w jedną całość i nie dla wszystkich jest jasne, że na sprawę dydaktyki należy spojrzeć globalnie. Przedmiotem dydaktyki jest wszelka świadoma działalność obejmująca procesy nauczania i uczenia się w różnych warunkach pracy szkolnej i poza szkołą oraz poszukiwanie takich metod, jakie najskuteczniej zapewniają uczącym się przyswojenie wiedzy, opanowanie umiejętności i sprawności, kształtowanie zainteresowań, wdrażanie do samokształcenia. Humanizacja szkoły, czyli dążenie do wszechstronnego rozwoju ucznia, stanowi fundament dla całej działalności edukacyjnej nauczycieli, na którą składają się: nauczanie, kształcenie umiejętności, wychowanie. Zadania te stanowią wzajemnie uzupełniające się i równoważne wymiary pracy każdego nauczyciela. Przy takim podejściu do procesu dydaktycznego akcent znaczeniowy pada na uczenie się, a nie na nauczanie. Nauczyciel staje się: - dydaktykiem- w zakresie wiedzy
- instruktorem - w zakresie kształtowania umiejętności
- wychowawcą, doradcą - w zakresie wychowywania.
Jeśli nauczyciel będzie poszukiwał odpowiedzi co w danej szkole oznaczają ww. postawy to na trzecie ujęcie znajdzie odpowiedź w jednym dokumencie - programie wychowawczym, który będzie ewentualnie dodatkowo wskazywał inne dokumenty (np. program profilaktyczny). Natomiast chcąc się dowiedzieć coś więcej o pierwszych dwóch rolach musi poszukiwać w wielu źródłach, i nie ma pewności, że zetknie się ze wszystkim, dlatego moim zdaniem powinien istnieć program dydaktyczny omawiające zagadnienia związane z procesem nauczania-uczenia się, byciem dydaktykiem i instruktorem. Motywując potrzebę tworzenia programu dydaktycznego, nie sposób pominąć jakości pracy szkoły. Szkoła staję się instytucją usługową spełniając specyficzne potrzeby klienta: wykształcenie, kształtowanie osobowości społecznej, uczenie życia w środowisku społecznym. Głównym klientem edukacji jest uczeń oraz jego rodzic. Oznacza to, że system edukacji nastawiony jest przede wszystkim na zaspokajanie aspiracji edukacyjnych poszczególnych osób, przygotowanie ich do funkcjonowania w warunkach demokracji i gospodarki rynkowej. W szczególności szkoły mają wyposażyć uczniów, stosownie do ich predyspozycji, uzdolnień i możliwości, w wiedzę i umiejętności pozwalające na świadome podejmowanie decyzji o wyborze drogi rozwoju oraz odpowiedzialne realizowanie stawianych sobie zadań, będących wynikiem dokonywanych wyborów. Podstawowym wyznacznikiem jakości jest zadowolenie klienta z oferowanych usług. I właśnie w programie dydaktycznym powinny znaleźć się takie zadania, które można przedstawić swoim przyszłym jak i obecnym klientom, i których realizacja pozwoli zmierzyć jakość pracy szkoły w zakresie merytorycznym. Z programu dydaktycznego wynikałyby inne dokumenty, które każda szkoła powinna opracowywać: - Szkolny Zestaw Programów
- Wewnątrzszkolny System Oceniania (WSO)
- Przedmiotowe Systemy Oceniania (PSO)
- Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli (WDN)
Tak więc program dydaktyczny stanowiłby tak jakby ramówkę dla dokumentacji regulującej proces nauczania-uczenia się w szkole, byłby zbiorem wszystkich zagadnień związanych z dydaktyką. Biorąc pod uwagę powyższe argumenty opracowałam procedurę utworzenia programu dydaktycznego szkoły. Pierwszym krokiem było uświadomienie nauczycielom konieczności konstrukcji takiego programu. Kolejnym krokiem było zwrócenie się do zespołów przedmiotowych. Nauczyciele wskazali obszary szczególnie ich interesujące, podali zadania które powinny być realizowane z punktu widzenia każdej grupy przedmiotów. I tak np. zespół nauczycieli języka polskiego uważał za priorytetowe realizację przygotowania do egzaminu dojrzałości, natomiast zespół nauczycieli przedmiotów ekonomicznych kładł nacisk na właściwe przygotowanie do pracy zawodowej oraz do egzaminów z przygotowania zawodowego dający uczniom tytuł technika. Przewodniczący zespołów przedmiotowych wchodzący w skład zespołu ds. dydaktycznych, którego jestem przewodniczącą, spotkali się na zebraniu w celu zaproponowania struktury programu dydaktycznego. Po długiej dyskusji ustalono następujący układ: Materiały, którymi dysponowali zostały posortowane wg zawartości merytorycznej. Pojawiły się również propozycje kolejnych zadań, które należałoby umieścić w programie. Wreszcie kolejne grupy zagadnień zostały nazwane i ujęte jako zagadnienie główne. W ten sposób ukształtowały się następujące zadania: - OPRACOWANIE SZKOLNEGO ZESTAWU PROGRAMÓW
- DOSKONALENIE WEWNĄTRZSZKOLNEGO SYSTEMU OCENIANIA
- WDROŻENIE NOWEJ DOKUMENTACJI PROGRAMOWEJ DLA KLAS PIERWSZYCH ORAZ DLA KLAS STARSZYCH PROWADZONYCH WG NOWYCH PLANÓW NAUCZANIA
- MODYFIKOWANIE STOSOWANYCH METOD NAUCZANIA
- KSZTAŁCENIE OGÓLNE UCZNIÓW
- KSZTAŁCENIE ZAWODOWE UCZNIÓW
- PODNOSZENIE KWALIFIKACJI ZAWODOWYCH NAUCZYCIELI
Uszczegółowione zadania zostały ujęte jako sposób realizacji, i tak np. dla zadania modyfikowanie stosowanych metod nauczania zaproponowano m.in.: - wprowadzanie metod aktywizujących uczniów
- wprowadzanie uczenia się we współpracy
- stosowanie środków audiowizualnych
- organizowanie wycieczek dydaktycznych
- zwiększenie ilości i różnorodności form oceniania wiedzy i umiejętności uczniów, szczególne zwrócenie uwagi na wypowiedzi ustne
- rozwijanie zainteresowań uczniów
- zindywidualizowanie podejścia do uczniów:
- praca z uczniem zdolnym
- praca z uczniem mającym trudności w nauce
- upowszechnianie metody projektów w nauczaniu
Kolejnym ważnym elementem programu dydaktycznego są wymienione precyzyjnie oczekiwane efekty. Pozwalają one na ustalenie skutków realizacji konkretnego zadania oraz ocenę jakości pracy szkoły w danym obszarze. Odpowiedź na pytanie, czy osiągnięto założony efekt: jeśli tak to w jakim stopniu, jeśli nie to dlaczego, jest prostym narzędziem monitoringu. Z kolei wskazanie odpowiedzialnych za realizację założonych zadań zmobilizuje nauczycieli, dyrekcję do wdrażania programu dydaktycznego w pracy codziennej. I wreszcie ewaluacja, która służy identyfikacji słabych i mocnych stron wybranych obszarów, wskazaniu kierunków rozwoju, poprawianiu błędów. Jej celem jest informowanie o pozytywnych i negatywnych efektach pracy nauczycieli. W programie dydaktycznym wskazuje się, realizacja których zagadnień powinna podlegać ewaluacji w pierwszej kolejności. Program dydaktyczny jako całość powinien także podlegać ewaluacji Zespół ds. dydaktycznych w omawianej szkole zbiera się co roku w czerwcu w celu omówienia realizacji programu dydaktycznego w minionym roku szkolnym. W wyniku przeprowadzonej analizy następuje modyfikacja programu. Zmiany mogą też być spowodowane dostosowaniem do rzeczywistości oraz zmieniającymi się przepisami oświatowymi. Reasumując, uważam że każda szkoła powinna posiadać program dydaktyczny. Niewątpliwie dokument taki uporządkuje różnorodne zagadnienia związane z prowadzeniem procesu dydaktycznego w danej szkole, będzie pomocny dla dyrekcji, jak i dla nauczycieli, w sposób czytelny dla rodziców przedstawi zagadnienia związane z nauczaniem - uczeniem się w interesującej ich szkole, a z punktu widzenia jakości pracy nastąpi podniesienie jakości oferowanych usług edukacyjnych, będzie miał wpływ na zmianę stylu pracy i kultury pedagogicznej, a właśnie w tym kierunku zreformowana oświata powinna podążać.
Bibliografia: - B. Kubiczek, Autonomia szkoły, Opole 2002
- D. Elsner, Jak planować rozwój placówki oświatowej?, Chorzów 2001
|
