Mój syn Bartosz, uczeń drugiej klasy gimnazjum napisał wypracowanie "My z końca XX wieku". "My z końca XX wieku żyjemy w świecie zdominowanym przez naukę i nowoczesną technologię. Większość z nas zapomniała, co to książka, mając do wyboru telewizję, komputer czy wieżę stereofoniczną jako towarzyszy spędzania wolnego czasu.
Rzadko odwiedzamy pocztę, chcąc wysłać list do drugiej osoby, przecież w powszechnym użytku są telefony, faksy lub poczta elektroniczna. Bardzo przydatne są w naszym życiu są czajniki bezprzewodowe, mikrofalówki oraz tostery...
Podążając za rozwojem technologii nie mamy czasu dla bliskich i zamykamy się w sobie. Krótko mówiąc jesteśmy odporni na miłość, lecz coraz bardziej samotni...
Myślę, że wiek XXI przyniesie wiele osiągnięć w różnych dziedzinach, a najważniejszą z nich będzie otwarcie się na drugiego człowieka. Pora już zacząć dostrzegać się wzajemnie i nie dopuścić do alienacji..., gdyż możemy stać się zrobotyzowanym społeczeństwem żyjącym w świecie wirtualnym." Te przemyślenia mojego dziecka spowodowały, że postanowiłam zbadać jaki wpływ mają media elektroniczne na młodzież.
Uzależnienie od mediów należy rozumieć jako uzależnienie od przedmiotów i czynności z nimi związanych oraz treści przez te media przekazywanych. UZALEŻNIENIE OD TELEWIZJI Należy zwrócić uwagę na powszechne uzależnienie od telewizji. Jest to bardzo ważny środek przekazu informacji, może uczyć, bawić, pomagać i radzić. Nie wymaga od odbiorcy nakładu pracy, często też myślenia i dlatego łatwo się od niego uzależnić. Zasiadamy w wygodnym i poddajemy się atakującym nas obrazom, często nie myśląc i nie analizując oglądanych treści. Te treści mogą być bardzo różne i można nimi manipulować. Inaczej jest z lekturą. Czytelnik sam określa tempo, może wrócić do przeczytanych już fragmentów i je przemyśleć. Czytając kształtuje się i ćwiczy wyobraźnię. Telewizja epatuje nas obrazami i odziera nas z wyobraźni (młodzież często używa określenia "upupia").
Często telewizor staje się niańką domową a pilot, czyli CDD staje się "centrum dowodzenia domowego". Nie ma czasu na rozmowę z członkami rodziny, bo właśnie "leci" program w telewizji. Gości też często przyjmuje się przy włączonym telewizorze. Wiele osób nie potrafi zasnąć bez telewizora.
Innym rodzajem uzależnienia od mass mediów jest "uzależnienie" od przekazywanych treści: od promowanego tam stylu życia, kultury, postaw. Według badań przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych amerykańskie dziecko ogląda około 300 aktów przemocy i agresji dziennie.
Telewizja ma duży wpływ na kształtowanie postaw dzieci i młodzieży, tym bardziej że często nikt z nimi nie rozmawia na temat oglądanych programów, nie uczy dokonywania wyboru programów. Telewizja bez przerwy emituje reklamy. Badania wpływu reklam na dzieci wykazały, że np. obejrzenie reklamy zabawek powoduje, że dziecko wybiera na towarzyszy zabawy te dzieci, które taką zabawkę posiadają. Wiele dzieci odczuwa rozczarowanie z otrzymanych prezentów, czy zakupów, bo nie były one reklamowane, nie mają odpowiedniej marki. UZALEŻNIENIE OD GIER KOMPUTEROWYCH  Gry komputerowe są najbardziej rozpowszechnionym oprogramowaniem. W wielu domach komputer jest po to, aby dzieci miały zajęcie (grały) i nie przeszkadzały rodzicom. Istnieją gry, które umożliwiają dzieciom obycie się z komputerem, zdobywanie sprawności, refleksu, spostrzegawczości, mające walory poznawcze, edukacyjne a także dające rozrywkę.
Częściej jednak w grach dominuje przemoc i agresja, dosłownie "ociekają krwią". "W telewizji dziecko jest obserwatorem przemocy a podczas gry sprawcą przemocy. Naciskając klawisz bije przeciwnika, strzela z pistoletu, obcina mieczem głowę a więc przyzwyczaja się do zabijania i zadawania bólu" - do takich wniosków doszła profesor Laura Grossman z Uniwersytetu San Antonio po dwóch latach badań nad wpływem agresywnych gier komputerowych na zachowanie dzieci i młodzieży. Jej zdaniem takie gry mają najbardziej destrukcyjny wpływ na psychikę młodego człowieka. Z danych opublikowanych przez amerykańskie ministerstwo zdrowia wynika, iż co czwarte amerykańskie dziecko i nastolatek mają niebezpiecznie agresywne zachowania.
Media w Polsce coraz częściej informują nas o takich zachowaniach młodych ludzi, nauczyciele też dostrzegają wzrost przejawów agresji wśród uczniów. Staje się to coraz powszechniejsze zjawisko.
Ogromnym zagrożeniem dla dzieci jest wirtualna rzeczywistość (VR - virtual reality) już dzisiaj określana mianem narkotyku XXI w. VR (w Polsce jeszcze jest to zjawisko marginalne) jest technologią umożliwiającą wejście i działanie w świecie wygenerowanym przez komputer, z wielką ilością efektów specjalnych, gdzie człowiek czuje się jak w świecie rzeczywistym. Jest tam najważniejszą osobą, która może zrobić wszystko na co przyjdzie jej ochota.
To wszystko powoduje, że często osoby uzależnione od komputera nie mogą się bez niego obejść, mają problemy ze skupieniem się, tracą kontakt z rzeczywistością. Często mają coraz większe problemy z komunikacją międzyludzką i nie potrafią znaleźć się w realnym świecie. Z biegiem czasu ten stan się pogłębia. Zakaz korzystania z komputera przyjmowany jest agresją i atakami histerii. UZALEŻNIENIE OD INTERNETU  Wiele osób bardzo szybko uzależnia się od internetu, dosłownie wpadają w sieć i nie potrafią z niej wyjść. Internet to medium, które komunikację międzyludzką przeniosło w inny wymiar. Internet jest tak popularny ponieważ zawiera ogromne zasoby informacji, do których jest łatwy i niedrogi dostęp. Zapewnia względną anonimowość. Oprócz stron www i poczty elektronicznej największą popularność zdobywają miejsca spotkań w cyberprzestrzeni tzw. chat-room'y, czyli kawiarenki internetowe. Oprócz ogromnych korzyści z rozwoju sieci, nie należy zapominać o negatywnych skutkach jej stosowania. Ogromna ilość informacji rozpowszechnianych w sieci nie koreluje z ich jakością. Nigdy też nie można mieć pewności, że są one prawdziwe. Długotrwałe korzystanie z internetu może przerodzić się w stan, który określa się jako uzależnienie ang. Net addiction.
Duża część internautów spędza zbyt wiele czasu w sieci, przeglądając serwisy www czy prowadząc pogaduszki w chat-room'ach (niejednokrotnie rozmawiają z maszyną nie zdając sobie z tego sprawy). Podczas tych rozmów mogą być tym kim chcą, fantazjować na swój temat. Badania wykazują, że u około 6% z tych osób spełnione są kryteria kompulsywnego korzystania z sieci, a 30% potwierdza traktowanie internetu jako miejsca ucieczki od trudności życia codziennego. Uzależnienie od sieci nie jest stanem jednorodnym, przejawia się różnymi zespołami zachowań: - uzależnienie cyberseksualne - oglądanie, kupowanie czy kopiowanie na swój dysk pornografii sieciowej
- elektroniczny hazard - przeznaczanie czasu i środków w gry sieciowe, aukcje, zakłady,
- przeładowanie informacjami - nadmierne gromadzenie i przeglądanie danych z internetu,
- uzależnienie od komputera - obsesyjne granie w sieci.
Osoby uzależnione od sieci nie lubią, gdy zwraca im się uwagę na to, że tak długo siedzą przy komputerze. Osoby te mają zaburzone funkcjonowanie rodzinne i zawodowe. Nie zaspokajają potrzeb emocjonalnych członków swojej rodziny, często zaniedbują obowiązki w szkole czy pracy. Obserwuje się u tych osób takie objawy psychosomatyczne: przygnębienie, niepokój, drażliwość, agresję, zaburzenia snu i zaburzenia seksualne.
Z badań wynika, że predyspozycje do uzależnienia mają osoby mające zaburzenia afektywne i lękowe, niską samoocenę i nieprawidłowe ukierunkowanie popędów.
Wraz z coraz większym rozwojem technologii informacyjnej te zagrożenia będą coraz większe, jeżeli nie zadba się o odpowiednie kształcenie korzystających, a w szczególności dzieci i młodzieży. GENEZA I DYNAMIKA ZJAWISKA Badania przeprowadziłyśmy na przełomie lutego i marca 2001 w klasach pierwszych Gimnazjum Nr 11 przy Zespole Szkół Przemysłu Spożywczego i klasach drugich I Liceum Ogólnokształcącego w Legnicy. Ich celem było zbadanie w jakim stopniu komputer i telewizja wpływa na zachowania i kształtowanie przyzwyczajeń uczniów i jak się to zmienia w zależności od wieku. Przeprowadzona ankieta odpowiada na pytania: - Ile czasu uczeń spędza przy klawiaturze, w internecie, oglądając telewizję?
- Ile czasu uczeń spędza ucząc się i czytając?
- W jakim celu korzystają uczniowie z nowoczesnych technologii informacyjnych i jakie odnoszą korzyści?
- Czy komputer potrafi uzależnić i czy uczniowie mają tego świadomość?
ANKIETA- Który ze sposobów spędzania wolnego czasu lubisz najbardziej?
- czytanie książek
- granie na komputerze
- oglądanie telewizji
- uprawianie sportu
- pogaduszki z koleżankami i kolegami
- Ile czasu dziennie spędzasz (wpisz orientacyjną ilość)
- czytając ...
- oglądając telewizję ...
- przy komputerze ...
- ucząc się ...
- Czy oglądają telewizję
- wybierasz programy, które cię interesują
- oglądasz jak leci
- Jakie programy najczęściej oglądasz?
- filmy
- teleturnieje
- programy edukacyjne
- programy rozrywkowe
- sportowe
- Jeżeli nie możesz oglądać programu telewizyjnego to:
- denerwujesz się
- nie masz ze sobą co zrobić
- wymyślasz sobie zajęcie
- Czy lubisz oglądać reklamy:
- Czy oglądanie reklam pomaga ci w zakupach:
- Czy ważne jest dla ciebie, aby mieć rzeczy reklamowane:
- Po co siedzisz przy komputerze?
- żeby pograć
- aby wykonać konkretną pracę
- żeby zabić nudę
- Czy pracując na komputerze starasz się:
- zgłębić możliwości konkretnego programu
- korzystać tylko ze znanych narzędzi
- poznawać nowe oprogramowanie
- Czy poznając nowe oprogramowanie:
- korzystasz z podręcznika
- korzystasz z pomocy komputera
- robisz to "na chybił trafił"
- Do internetu wchodzisz:
- aby uzyskać konkretną informację
- porozmawiać ze znajomymi z sieci
- serfować bez celu
- Odpowiedz (zaznaczając krzyżykiem)
| | TAK | NIE | | Czy siadając przy komputerze czujesz podniecenie? | | | | Czy nie mając jakiś czas dostępu do komputera, czujesz przygnębienie, bądź nie wiesz co z sobą zrobić? | | | | Czy poświęcasz więcej niż 2 godziny dziennie na surfowanie w sieci lub gry komputerowe? | | | | Czy rodzina lub bliska ci osoba mówi, że za dużo czasu spędzasz przy komputerze? | | | | Czy ukrywasz czasami, ile czasu spędziłeś przy komputerze? | | | | Czy próbowałeś kiedyś skrócić czas siedzenia przy komputerze, ale było to bezskuteczne? | | | | Czy chciałbyś coraz więcej czasu spędzać przy komputerze? | | | | Czy z powodu komputera zdarzyło ci się zaniedbać ważne obowiązki? | | | | Czy śpisz w nietypowych porach od czasu, gdy zacząłeś korzystać z komputera? | | | | Czy symulowałeś naukę i pod tym pozorem bawisz się komputerem? | | | | Czy z grupy rówieśników wybierasz tych, którzy mają komputer i możesz z nimi o tym porozmawiać? | | | | Czy irytujesz się, jeśli rodzice zabraniają ci korzystania z komputera? | | |
W załączniku wyniki badań (wyniki.zip - 347KB). PROPOZYCJE ROZWIĄZAŃ- Rady dla rodziców.
- Propozycje dla nauczycieli i opiekunów szkolnych pracowni komputerowych- oprogramowanie.
- Opublikowanie wyników ankiety na forum szkoły i zebraniach z rodzicami.
- Akcja plakatowa.
- Gazetka szkolna dotycząca problemu.
- Przygotowanie godzin wychowawczych i lekcji informatyki na tematy poruszane w ankiecie.
JAK SOBIE RADZIĆ Z TYMI PROBLEMAMI?"Przede wszystkim wyeliminować agresywne gry komputerowe" - stwierdza profesor Grossman i naukowcy ze Stanford. Z ich badań wynika, że dzieci, które przez 10 dni nie oglądają telewizji i nie mają dostępu do gier komputerowych łagodnieją . O 50% zmniejszają się ich agresywne reakcje, o 25% akty fizycznej agresji. To czy dziecko jest agresywne czy nie zależy od rodziców. Jeśli poświęcają mu czas, rozwijają jego zainteresowania, dziecko nie będzie wykazywało niezdrowych, agresywnych reakcji. Jeśli jest to rodzina telewizyjno - komputerowa to dzieci będą wykazywały rosnącą agresję i coraz trudniejszy kontakt z realnym światem. Co więc zrobić, by ustrzec dziecko przed zamierzonym lub przypadkowym kontaktem z "ciemną stroną sieci"? Najprostszym i najpewniejszym rozwiązaniem jest skorzystanie z któregoś z dostępnych na rynku programów ograniczających dostęp do treści niepożądanych. Wśród nich są już produkty polskich firm, co jest o tyle ważne, że zagraniczne rzadko rozpoznają polskie znaki. Większość cybercenzorów bazuje natomiast na specjalnie stworzonych i stale aktualizowanych listach zakazanych adresów i słów. Do tych list można zwykle samodzielnie dodawać te pozycje, które naszym zdaniem mogą zaszkodzić dziecku. Jeśli więc w liście brak jest polskich adresów, nabywca cybercenzora musi stworzyć ją samodzielnie. Na szczęście większość filtrów (poza blokadą adresu i słowa klucza np. sex czy seks) potrafi także analizować treść nieznanej strony. Wszystkie te zabezpieczenia pozwalają więc znacznie ograniczyć możliwość dotarcia do tych z niepożądaną treścią. - Na uwagę z pewnością zasługuje produkt jednego z polskich dostawców Internetu do szkół i placówek oświatowych Filtr Treści Niepożądanych. Rozwiązanie to dostępne jest niestety na razie jedynie dla szkół, ponieważ montowane jest na serwerze dostawcy Internetu, a nie w komputerze użytkownika. Dzięki temu zresztą FTN staje się barierą nie do obejścia nawet przez najsprawniejszego młodego internautę. Poza tym baza zabronionych adresów nie wymaga samodzielnego uzupełniania przez użytkownika. Dba o to bowiem sam dostawca, który jednak na żądanie rady pedagogicznej obsługiwanej szkoły w każdej chwili może dołączyć do indeksu pominięte strony.
- Rozwiązaniem, które również może się okazać skuteczne w szkolnych pracowniach, jest program Cyber Patrol. Może on obsługiwać jednocześnie do dziesięciu użytkowników, ale równie skutecznie chroni pojedynczego internautę przy domowym komputerze. Cyber Patrol, podobnie zresztą jak wszyscy jego konkurenci, posiada zabezpieczenie hasłem. Gdy do komputera zasiądzie więc osoba dorosła, może wyłączyć filtr i już bez żadnych ograniczeń przeglądać zasoby Internetu. Jest także w stanie sprawdzić na obszernym wydruku, do jakich stron wcześniej usiłowała dostać się jego pociecha. Program bowiem zapamiętuje czas surfowania po sieci i adresy oglądanych stron.
- Jednym z najlepszych chyba rozwiązań dla użytkowników domowych komputerów jest program NetNanny. Poza cenzurowaniem internetowych treści dodatkowo nie pozwala, by w czasie, gdy spokojnie przeszukujemy zasoby sieci, ktoś poznał nasz numer telefonu, nazwisko czy numer karty kredytowej. Dodatkową zaletą jest filtrowanie także wtedy, gdy komputer odłączony jest od Internetu. Jeśli więc dziecko przyniesie do domu płytę CD z nagraniem porno - NetNanny zablokuje odczyt z dysku.
- Podobnie jak Cyber Patrol i NetNanny działa jeszcze kilka programów dostępnych na rynku. Należy jednak pamiętać, że wszystkie one są instalowane w komputerze. Można je więc także odinstalować. Jeśli więc nasze dziecko jest wystarczająco zdolne i wprawione w informatyce, zawsze może pokonać zabezpieczenia. Nie wpadajmy jednak w panikę. Dla pewności wystarczy zasiąść przy klawiaturze komputera w dziecinnym pokoju i na dysku C otworzyć katalog Historia. Są w nim zapisane strony internetowe, które nasza pociecha oglądała przez ostatnie 20 dni.
WYBRANE PROGRAMY I SYSTEMY SKUTECZNIE FILTRUJĄCE ZASOBY INTERNETU:- Filtr Treści Niepożądanych
- Cyber Patrol
- NetNanny
- SurfWatch
- CYBERSitter
Poradnik dla rodzicówMy rodzice możemy pomóc naszemu dziecku poprzez zmianę jego nawyków i elementy terapii behawioralnej: - ustalić plan dnia,
- ściśle określić czas korzystania z komputera,
- "najpierw zrób co do ciebie należy a potem komputer" - konsekwentnie przestrzegajmy tej zasady,
- kontrolujmy co robi nasze dziecko przy komputerze i dbajmy o przerwy co pół godziny,
- zapraszajmy koleżanki i kolegów,
- wyciągajmy nasze pociechy na spacer, pograjmy w kosza itd.,
- spróbujmy zainteresować dzieci inną formą spędzania czasu,
- rozmawiajmy ze swoimi dziećmi.
- pilnujmy, jak dzieci wykorzystują komputer podłączony do sieci;
- gdy nie możemy towarzyszyć dzieciom podczas ich samodzielnych podróży po WWW, nie wahajmy się stosować oprogramowania utrudniającego dostęp do treści niepożądanych;
- po zakończonej sesji sprawdzajmy, jakie miejsca odwiedzała nasza pociecha (umożliwiają to specjalne schowki rejestrujące w przeglądarkach internetowych odwiedzane adresy);
- starajmy się ustawić komputer w miejscu, gdzie najczęściej przebywa wielu domowników ułatwi to obserwację;
- do znudzenia zwracajmy uwagę dzieciom, by nie zostawiały w Internecie swoich personaliów, danych adresowych ani fotografii;
- nie pozwalajmy dzieciom dokonywać samodzielnie zakupów przez sieć ani wypełniać jakichkolwiek kwestionariuszy (lub uczestniczyć w przedsięwzięciach wymagających identyfikacji);
- przypominajmy im, aby tak jak na prawdziwej ulicy nie zawierały znajomości z nieznajomymi;
- przypominajmy dzieciom, aby nie otwierały korespondencji z nieznanych miejsc - może być zarażona wirusem komputerowym;
- nie zostawiajmy dziecku numerów kart kredytowych;
Bardzo dużą rolę mają nauczyciele informatyki w szkole (często dla dzieci są to "najważniejsi" nauczyciele, bo mają komputery), którzy powinni uświadamiać uczniom, że komputer ma służyć człowiekowi i wcale nie jest taki "najmądrzejszy". Nauczyciele powinni uświadamiać rodzicom i dzieciom, że należy korzystać z mediów w sposób rozsądny i przemyślany. Proponujemy przeprowadzenie następujących lekcji, zarówno wychowawczych jak i informatyki: - lekcje przeprowadzone metodą metaplanu:
"Dlaczego nie czytamy?"
"Dlaczego telewizja zjada nam tyle wolnego czasu?" - lekcje przeprowadzone metodą drzewka decyzyjnego:
"Muszę wytłumaczyć rodzicom, dlaczego rachunek za telefon jest taki ogromny, a miałem pozwolenie na korzystanie z internetu tylko na godzinę w tygodniu......" - klasowa inscenizacja:
"Sąd nad komputerem"
"Sąd nad internetem"
"Sąd nad telewizją"
|
