TEMAT: Rozszerzalność temperaturowa substancji Czas trwania: 1 godzina lekcyjna Cele: Poznawcze i kształcące: - umiejętność obserwacji i opisywania zjawisk fizycznych;
- umiejętność dostrzegania w przyrodzie zjawisk prezentowanych na lekcji;
- umiejętność zwięzłego formułowania wniosków i szybkiego kojarzenia informacji.
Wychowawcze: - kształcenie dociekliwości i aktywnej postawy wobec rozwiązywania problemów.
Metody: - doświadczenia pokazowe;
- pogadanka.
Środki dydaktyczne: - dylatometry: kulkowy, cieczowy i gazowy;
- zlewka z wodą.
Przebieg lekcji: - Prezentacja zjawiska.
- Opis zjawiska przez uczniów.
- Wprowadzenie nowych pojęć.
- Opis zjawiska z użyciem nowych pojęć.
- Omówienie zjawisk występujących w otoczeniu i świadczących o rozszerzalności temperaturowej.
- Podsumowanie.
Ad 1. Wykonujemy doświadczenia z dylatometrem kulkowym, cieczowym i gazowym. Ad 2. Po przeprowadzeniu każdego z doświadczeń, uczniowie formułują swoje obserwacje i próbują wyjaśnić je własnymi słowami np. po ogrzaniu metalowej kulki nie udało się jej przesunąć przez pierścień, a po ochłodzeniu w zimnej wodzie kulka ponownie przesuwała się przez pierścień.
Wyjaśnienie: w czasie ogrzewania wzrasta temperatura metalu i kulka zwiększa swoją objętość, a po zanurzeniu w wodzie temperatura metalu obniża się i kulka zmniejsza swoją objętość.
Podobnie postępujemy przy doświadczeniu z dylatometrem cieczowym i gazowym.
Po przeprowadzeniu wszystkich doświadczeń uczniowie powinni zwrócić uwagę, że w każdym stanie skupienia substancje zachowują się tak samo. Ad 3. Wprowadzamy nazwę zjawiska - rozszerzalność temperaturowa substancji. Ad 4. Uczniowie wyjaśniają na czym polega zjawisko rozszerzalności temperaturowej i sporządzają notatkę w zeszycie.
Treść notatki: Zjawisko rozszerzalności temperaturowej polega na zmianie objętości ciała przy zmianie jego temperatury. Ad 5. Uczniowie podają i wyjaśniają znane im z otoczenia zjawiska świadczące o rozszerzalności temperaturowej np.:
- połączenia szyn kolejowych;
- konstrukcje mostów;
- przewody linii elektrycznych;
- termometr cieczowy. Ad 6. Jako podsumowanie uczniowie pisemnie odpowiadają na jedno z pytań:
1. Kiedy koła pociągu stukają głośniej: latem czy zimą?
2. Dlaczego w wieżowcach między betonowymi płytami pozostawia się wolne przestrzenie wypełnione masą plastyczną?
3. Dlaczego pustych pojemników po aerozolach nie wolno wrzucać do ognia? | 
